Prawo do życia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Prawo do życia – najważniejsze, nadrzędne prawo istoty ludzkiej, zgodnie z którym każdy człowiek ma prawo żyć i nikt nie może samowolnie pozbawiać życia innego człowieka. Prawo to jest gwarantowane przez Powszechną Deklarację Praw Człowieka oraz wiele aktów prawa międzynarodowego i prawa państwowego[1][2].

Zakres obowiązywania[edytuj | edytuj kod]

Prawo do życia obejmuje ochronę życia każdego człowieka, także w zakresie stosowania kary śmierci oraz dokonywania aborcji[1]. Zgodnie z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka jest prawem przyrodzonym[2]. Jest ściśle powiązane z dyskutowanym przez etyków pojęciem osoby ludzkiej, która może być różnie definiowana. Najbardziej skrajne ujęcie uznaje, że prawo do życia przysługuje od momentu zapłodnienia. Za początek istnienia osoby ludzkiej może być też uznawany 14 dzień istnienia embrionu, moment w którym kobieta może odczuwać ruch płodu co wiąże się z powstaniem więzi emocjonalnej (około 20-12 tydzień ciąży), początek funkcjonowania mózgu i związany z tym początek doświadczeń zmysłowych (około 20-24 tydzień ciąży), moment w którym możliwe jest utrzymanie przy życiu wcześniaka (około 20-22 tydzień ciąży). Szczegółowe regulacje prawne uznają za początek przysługiwania praw narodziny. Jednak według niektórych etyków nawet dziecko po urodzeniu nie może być uznane za osobę ludzką, za która uznają dopiero dziecko świadome siebie, co ma miejsce w kilka miesięcy po urodzeniu. Tradycja religii katolickiej za początek istnienia osoby ludzkiej uznaje uduchowienie "hominizacja", co według św. Tomasza z Akwinu ma miejsce 40 dni od poczęcia u chłopców i 90 dniu u dziewcząt. Współcześnie Kościół rzymsko-katolicki za początek istnienia osoby ludzkiej uznaje moment poczęcia[3]. Pomimo skrajnych propozycji dopuszczania aborcji także po urodzeniu, ze względu na przyjmowany początek istnienia osoby ludzkiej[4] takie stanowisko jest zwykle odrzucane przez etyków[5][6].

Dyskutowane jest także prawo do życia w kontekście wspomaganego samobójstwa[7][8]. Według niektórych interpretacji prawo do życia oznacza także prawo do decyzji o jego zakończeniu[7]. W Indiach Sąd Najwyższy uznał, że prawo do życia nie obejmuje prawa do śmierci[9].

Z zasady uniwersalności etycy wyciągają również wniosek, że prawo do życia przysługuje także zwierzętom[10]. Prawo do życia dla zwierząt nie zostało powszechnie zaakceptowane[11].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nienaruszalność i oczywistość prawa do życia uznano w roku 1776 w Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych[12]. W roku 1948 Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło Powszechną Deklarację Praw Człowieka, w której w artykule 3 znalazł się zapis Każdy człowiek ma prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa swej osoby[13]. Rada Europy w roku 1950 uchwaliła Europejską konwencję praw człowieka, która trzy lata później weszła w życie. Artykuł 2 Katalogu praw i wolności zawiera prawo do życia. Pierwotny tekst konwencji dopuszczał pozbawienie życia w wyniku skazania na karę śmierci. Protokół 13 z 2002 roku zakazuje stosowania kary śmieci nawet w czasie wojny. Pozbawienie życia może nastąpić podczas obrony przed przemocą oraz zgodnego z prawem zatrzymania lub uniemożliwienia ucieczki i zgodnych z prawem działań zmierzających do stłumienia zamieszek lub powstania[14]. W roku 1966 prawo do życia zostało szczegółowo opisane w artykule 6 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Zgodnie z traktatem kara śmierci może być stosowana, jeżeli została orzeczona przez właściwy sąd[15]. Prawo do życia zostało także zagwarantowane w sekcji 7 Kanadyjskiej Karty Praw i Swobód z roku 1982[16].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Prawo do życia - Onet.wiem. [dostęp 2014-03-02].
  2. 2,0 2,1 Prawo do życia - PWN Encyklopedia. [dostęp 2014-03-02].
  3. R. Gillon. Is there a 'new ethics of abortion'?. „J Med Ethics”. 27 Suppl 2, s. 115-9, Oct 2001. PMID 11574651. 
  4. A. Giubilini, F. Minerva. After-birth abortion: why should the baby live?. „J Med Ethics”. 39 (5), s. 261-3, May 2013. doi:10.1136/medethics-2011-100411. PMID 22361296. 
  5. A. McGee. The moral status of babies.. „J Med Ethics”. 39 (5), s. 345-8, May 2013. doi:10.1136/medethics-2012-100629. PMID 23637450. 
  6. A. Wrigley. Limitations on personhood arguments for abortion and 'after-birth abortion'.. „J Med Ethics”. 39 (5), s. e15-8, May 2013. doi:10.1136/medethics-2012-100958. PMID 23637455. 
  7. 7,0 7,1 SB. Chetwynd. Right to life, right to die and assisted suicide.. „J Appl Philos”. 21 (2), s. 173-82, 2004. PMID 15462028. 
  8. D. Morris. Assisted suicide under the European Convention on Human Rights: a critique.. „Eur Hum Rights Law Rev”, s. 65-91, 2003. PMID 15199936. 
  9. SB. Math, SK. Chaturvedi. Euthanasia: right to life vs right to die.. „Indian J Med Res”. 136 (6), s. 899-902, Dec 2012. PMID 23391785. 
  10. M. Balluch. Animals have a right to life.. „ALTEX”. 23 (4), s. 281-93, 2006. PMID 17186112. 
  11. J. Luy. The question of a right to life in animal ethics.. „ALTEX”. 23 (4), s. 279-80, 2006. PMID 17186111. 
  12. Deklaracja niepodległości Stanów Zjednoczonych - Wikiźródła, teksty i materiały źródłowe. [dostęp 2014-03-02].
  13. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (1948) - Wikiźródła, teksty i materiały źródłowe. [dostęp 2014-03-02].
  14. Europejska konwencja praw człowieka. [dostęp 2014-03-02].
  15. Tekst Paktu. [dostęp 2014-03-02].
  16. Constitution Acts, 1867 to 1982. [dostęp 2014-03-02].