Prawo do miasta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Prawo do miasta - (ang. Right to the city) jest definiowane jako sprawiedliwe użytkowanie miasta w ramach zasad zrównoważonego rozwoju, demokracji, równości i sprawiedliwości społecznej. To zbiorowe prawo mieszkańców miast (w szczególności osób pochodzących z grup najbardziej narażonych na niesprawiedliwość i marginalizowanych), które daje im możliwość legitymizacji działań i organizacji, w oparciu o ich zwyczaje, w celu osiągnięcia pełnego korzystania z prawa do swobodnego samostanowienia i odpowiedniego standardu życia. Prawo do miasta jest współzależne od międzynarodowo uznanych i integralnie poczętych praw człowieka. Obejmuje wszystkie prawa obywatelskie, polityczne, gospodarcze, społeczne, kulturowe i środowiskowe, które są uregulowane międzynarodowymi traktatami dotyczącymi praw człowieka[1].

Definicja i interpretacje[edytuj | edytuj kod]

(franc. Le Droit à la ville) Tytuł rewolucyjnej pracy, napisanej w 1967 roku przez francuskiego socjologa i filozofa marksistowskiego Henriego Lefebvre'a. Lefebvre użył tego pojęcia jako pierwszy. Praca stanowiła propozycję nowego myślenia o mieście, miejskości, miejskiej strategii oraz praktykach społecznych powiązanych z istniejącą jedynie w zarysie, lecz projektowaną przez samego autora analityczną nauką o mieście[2].

Pojęcie „prawa do miasta” stanowiło próbę reinterpretacji lewicowej polityki w świetle przemian klasowych w społeczeństwach powojennego Zachodu, jak również jej wyjścia poza obszar państwa opiekuńczego. Od tamtej pory, wołanie o „prawo do miasta” wyznacza wspólny obszar związków między różnorodnymi ruchami społecznymi, w tym spółdzielniami mieszkańców, związkami zawodowymi i radykalnymi organizacjami politycznymi.

Henri Lefebvre[edytuj | edytuj kod]

„Prawo do miasta” to u Lefebvre'a wołanie i żądanie. Wołanie jako odpowiedź na ból egzystencjalny wyjaławiającego kryzysu życia codziennego w mieście. Żądanie – jako nakaz spojrzenia w oczy owemu kryzysowi, w celu stworzenia alternatywnego życia miejskiego (mniej wyalienowanego, w większym stopniu posiadającego znaczenie i radośniejszego; jednocześnie konfliktowego i dialektycznego, otwartego na stawanie się, spotkania oraz nieustanną pogoń za niepoznawalną nowością). Celem hasła było poszerzenie postulatów i zwiększenie ambicji ruchu z roku 1968. Prawo do miasta jest dla Lefebvre’a prawem do życia w społeczeństwie, w którym każdy ma równe prawa i możliwości samospełnienia[3].

David Harvey[edytuj | edytuj kod]

Problem „Prawa do miasta” został bardzo szczegółowo opisany w książce „Bunt miast”, której polskie wydanie ukazało się w roku 2012 nakładem warszawskiego wydawnictwa „Bęc Zmiana”. Autor interpretuje „prawo do miasta” jako „prawo do zmiany i wynajdywania miasta na nowo takim, jakim go pragniemy. Jest też, co więcej, prawem bardziej kolektywnym niż indywidualnym, ponieważ wynajdywanie miasta na nowo w sposób nieunikniony zależy od sprawowania kolektywnej władzy nad procesami urbanizacji.”[4] „Żądanie prawa do miasta (…), oznacza żądanie pewnego rodzaju władzy nad kształtowaniem procesów urbanizacyjnych, nad sposobami, w jakie nasze miasta są tworzone i przekształcane, i zrobienie tego w fundamentalny i radykalny sposób.”[5]

Peter Marcuse[edytuj | edytuj kod]

Interpretacji pojęcia „prawa do miasta” podjął się również Peter Marcuse – profesor planowania miejskiego na Uniwersytecie Columbia (Nowy Jork), który od kilku lat związany jest z amerykańską koalicją obywatelską Prawo do Miasta. W swoim artykule „Prawa w miastach a prawo do miasta” podkreśla znaczącą różnicę, dzielącą te dwa pojęcia. Jest to zarówno strategiczna jak i polityczna różnica; wyznacza ona horyzont ambicji i dążeń, oraz pokazuje charakter ruchów wdrażających ją w życie[6].

Prawo do miasta na świecie (ruchy miejskie)[edytuj | edytuj kod]

Brazylia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kraj na świecie, w którym w latach 90. do konstytucji wprowadzono zapisy gwarantujące prawo do miasta. Odpowiedzią na ekspansję neoliberalnego kapitalizmu stał się również wypracowany w brazylijskim Porto Alegre model "budżetu partycypacyjnego", który przygotowują mieszkańcy miasta.

Forum Społeczne Stanów Zjednoczonych w Atlancie[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 2007 r. na Forum Społecznym Stanów Zjednoczonych w Atlancie zebrały się różne ruchy społeczne, tworząc Right to the City Alliance (RTTC). Ta koalicja ruchów społecznych skupiła lokatorów o niskich dochodach, wywodzących się z dyskryminowanych mniejszości etnicznych, bezdomnych domagających się prawa do mieszkania i podstawowych usług oraz kolorową młodzież z grup LGBT, poszukującą bezpiecznych przestrzeni publicznych. Po latach samotnych walk o swe postulaty - walki z bezdomnością, gentryfikacją, wysiedleniami, kryminalizacją biedy i inności - aktywiści postanowili działać wspólnie, sądząc, że w ten sposób szybciej doprowadzą do zmian. Zaczęli domagać się realizacji polityki miejskiej odpowiadającej ich potrzebom, ale również - nowej, ogólnodostępnej przestrzeni publicznej, w której mogliby prowadzić swą działalność[7].

Prawo do miasta w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Poznań[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym ruchem miejskim w Polsce, który z powodzeniem próbował zmieniać miasto na lepsze, skupiając ponad podziałami mieszkańców z różnych środowisk, współpracujących w sprawach lokalnych i ogólnomiejskich było Porozumienie Społeczne My-Poznaniacy, ukonstytuowane 20 listopada 2007 r., potem sformalizowane jako stowarzyszenie. Spowodowało ono w Poznaniu przełom społeczny i walnie przyczyniło się do powstania nowej jakości społeczeństwa obywatelskiego. Dzięki poparciu mieszkańców dysponowało społecznym autorytetem, respektem władz i sił politycznych. Zainspirowało też aktywne środowiska w innych miastach do bardziej zdecydowanych i szerokich działań na rzecz mieszkańców. Wyrazem tego stał się Kongres Ruchów Miejskich, zapoczątkowany w Poznaniu w czerwcu 2011 r. dla poszukiwania rozwiązań problemów miejskich przekraczających możliwości lokalne – na szczeblu krajowym[8].

Stowarzyszenie "Prawo do Miasta"[edytuj | edytuj kod]

Ruch społeczny założony w Poznaniu 15 kwietnia 2013 roku. Otwarta inicjatywa, której celem jest jak najszersze upodmiotowienie mieszkańców Poznania i aglomeracji, z otwarciem na ruchy miejskie w całym kraju. Powstała na kanwie innego poznańskiego stowarzyszenia o podobnym charakterze i założeniach - Porozumienie Społeczne My-Poznaniacy. Najważniejszym zadaniem PdM jest wypracowanie skutecznych sposobów oddziaływania na miasto i jego władze, ich decyzje i kierunki działania. Nie tylko prowadzenie debaty, ale efektywne dokonywanie zmiany. Główna idea: miasto dla ludzi, rozwijające się w sposób zrównoważony, sprawiedliwe i demokratycznie zarządzane przez mieszkańców. Inicjatywa nawiązuje nie tylko nazwą, ale i ideami, do światowego ruchu „Right to the City”[9]. Władze i podział zadań: ZARZĄD: Andrzej Białas (prezes), Hanna Grzeszczuk-Brendel (wiceprezes), Maciej Wudarski (wiceprezes), Dorota Bonk-Hammermeister (członek)[10]. Działalność stowarzyszenia opisana została w jego statucie. Misja: „Prawo do miasta to prawo do współdecydowania przez mieszkańców o wszystkich najważniejszych sprawach miejskich. Prawo do miasta to prawo ogółu mieszkańców, a nie tylko wybranych, do korzystania z zasobów i wartości, jakimi miasto dysponuje, bo jest ono dla mieszkańców, dla zaspokojenia ich potrzeb. Zabiegamy o realizację naszego prawa do miasta, bo to podstawa odpowiedzialności, którą próbujemy za nie wziąć, jako dobro wspólne – środowisko życia. Jest nas dziś kilkadziesiąt osób, które od kilku lat łączy wspólny MIASTOPOGLĄD – mimo różnic wieku, płci, wiary, polityki, standardu zamieszkania i gustów. Chcemy wszyscy miasta zrównoważonego rozwoju, sprawiedliwego i demokratycznie zarządzanego.”[11] W lipcu 2014 PdM wszedł w skład Porozumienia Ruchów Miejskich[12].

Kraków[edytuj | edytuj kod]

Inicjatywa "Prawo do miasta" powołana została do życia 25 maja 2012 r., w wieczór po likwidacji miasteczka namiotowego na Rynku Głównym. Jest ona nieformalną, niehierarchiczną grupą osób dążących do uspołecznienia polityki miejskiej. Trzon grupy tworzy kilkanaście osób, które reprezentują bardzo różne środowiska (studenci, wykładowcy uniwersyteccy, pracownicy pomocy społecznej oraz korporacji.

Przypisy

  1. [1] World Charted to the Right to The City http://www.urbanreinventors.net/3/wsf.pdf [dostęp: 16.02.2014]
  2. [2] http://www.praktykateoretyczna.pl/PT_nr5_2012_Logika_sensu/14.Lefebvre.pdf [dostęp: 22.01.2014]
  3. [3] P. Marcuse, Rights in Cities and the Right to the City?, [w:] Cities for All: Proposals and Experiences towards the Right to the City, red. A. Sugranyes and Ch. Mathivet, tłum. K. Pobłocki, dostęp online: http://publica.pl/teksty/prawa-w-miastach-a-prawo-do-miasta [dostęp: 22.01.2014]
  4. [4] D. Harvey, Bunt miast. Prawo do miasta i miejska rewolucja, tłum. Praktyka Teoretyczna, Warszawa 2012, s. 22.
  5. [5] Ibidem, s. 23.
  6. [6]P. Marcuse, Ibidem. [dostęp: 22.01.2014]
  7. [7]D. Harvey, Ibidem, s. 115.
  8. [8]http://prawodomiasta.org/prawo-do-miasta/nasze-przeslanie [dostęp:22.01.2014]
  9. [9]http://prawodomiasta.org/prawo-do-miasta/nasze-przeslanie [dostęp: 22.01.2014]
  10. [10]http://mojepanstwo.pl/dane/krs_podmioty/471031 [dostęp: 07.07.2014]
  11. [11]http://prawodomiasta.org/prawo-do-miasta/nasze-przeslanie [dostęp: 22.01.2014]
  12. http://www.samorzad.pap.pl/depesze/przeglad_prasy/140213/Inicjatywa-na-wybory--Porozumienie-Ruchow-Miejskich-przedstawi-swoj-program

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • D. Harvey, Bunt miast. Prawo do miasta i miejska rewolucja, tłum. Praktyka Teoretyczna, Warszawa 2012
  • L. Mergler, K. Pobłocki, M. Wudarski, Anty-Bezradnik przestrzenny: prawo do miasta w działaniu, Biblioteka Res Publiki Nowej, Warszawa 2013.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]