Prawo książęce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Prawo książęce (łac. ius ducale[1]) – pojawiająca się w 1. poł. XIII wieku na ziemiach polskich[2] nazwa określająca władzę książęcą nad ludźmi i dobrami, w zakresie sądowniczym oraz w możliwości egzekucji różnych świadczeń: danin, posług, służby wojskowej, w ustanawianiu miru książęcego oraz regaliów[3]. Były to z reguły ciężary, jakie ponosiła ludność tak w dobrach książęcych, kościelnych jak i prywatnych na rzecz władcy. Prawo książęce rozkładało się na warianty grupowe, regulujące "wieczyste" powinności oraz statusowe uprawnienia poszczególnych kategorii ludności chłopskiej w gospodarczej organizacji państwa, regulowało jej dziedziczne obowiązki i przywileje[potrzebne źródło]. W literaturze definiowane często jako pojęcie pełni władzy książęcej, która "nie znała żadnych ścisłych granic"[kto?].

Pojęcia prawa książęcego pojawia się w źródłach polskich późno, w momencie jego erozji, na skutek stopniowej cesji przez książąt swych uprawnień na rzecz Kościoła i możnowładców, oraz wskutek kolonizacji na prawie niemieckim. W historiografii traktowano prawo książęce jako system charakterystyczny i ukształtowany w państwie piastowskim, właściwie od momentu jego powstania w X-XI wieku[4]. Dziś przewagę zdobyła opinia, że ius ducale w dużej mierze powstało wskutek recepcji rozwiązań wykształconych w ciągu XII wieku na Zachodzie, a przeniesionych do Polski za ottońsko-salickim pośrednictwem[5].

W dokumentach ducalia iura pojawiają się czasami jako ius Bohemicale, ius Polonicum, ius Slavicum itp[potrzebne źródło].

Niektóre regulacje:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. "Termin ius ducale zrodził się dopiero w XIII w. jako nazwa tych uprawnień sądowych i ciężarów" [w:] Karol Modzelewski. Chłopi w monarchii wczesnopiastowskiej. 1987. str. 11
  2. Termin pojawia się najpierw w pismach kancelarii Henryka Brodatego (1230, 1234) i Konrada Mazowieckiego (1239, 1242); S. Gawlas, O kształt..., s. 65.
  3. S. Gawlas, O kształt..., s. 65.
  4. S. Gawlas, O kształt..., s. 65-71.
  5. S. Gawlas, O kształt..., s. 71.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sławomir Gawlas, O kształt zjednoczonego królestwa. Niemieckie władztwo terytorialne a geneza społeczno-ustrojowej odrębności Polski, Warszawa 2000, ISBN 1426-5931.
  • Wiadomości historyczne. 1966. t. 73. str. 89. tzw. prawa książęce i królewskie