Prawo podatkowe

Prawo podatkowe – ogół przepisów regulujących zasady powstawania, ustalania oraz wygasania zobowiązań podatkowych oraz obowiązki podatników, płatników i inkasentów poszczególnych podatków. Prawo podatkowe stanowi także o obowiązujących procedurach, które winny być przestrzegane przez organy podatkowe oraz strony w trakcie postępowania podatkowego i wykonywania innych czynności zmierzających do ustalenia prawidłowej wysokości zobowiązania podatkowego i skutecznego poboru podatku.

Prawo podatkowe jest jedną z podgałęzi prawa finansowego, przez część przedstawicieli doktryny prawa uważana za odrębny dział.

Pojęcie prawa podatkowego w Polsce

W Polsce prawo podatkowe tworzą:

• Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. stanowiąca w art. 84, iż: "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie", ustawy podatkowe i przepisy wykonawcze wydane na ich podstawie. Ustawami podatkowymi są:

• Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. Nr 8, poz. 60 z dn. 15.01.2005) normująca zagadnienia zobowiązań podatkowych, informacji podatkowych, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej i czynności sprawdzających oraz tajemnicy skarbowej. Ordynacja jest ustawą z zakresu prawa postępowania.
• Ustawy materialnego prawa podatkowego bezpośrednio regulujące prawa i obowiązki podmiotów prawa w zakresie każdego z podatków, m.in.:

• Ustawa o podatku od towarów i usług

Klasyfikacja podatków

• Kryterium: przedmiot opodatkowania

• przychodowe – od całości wpływów z prowadzonej działalności,
• dochodowe – od nadwyżki przychodów nad kosztami ich uzyskania (PIT, CIT),
• majątkowe – od posiadania majątku w całości lub jego składników (podatek od nieruchomości, podatek od spadków i darownizn),
• konsumpcyjne – od wydatków w formie "podatkowej" części ceny (VAT, akcyza).

• Kryterium: wymiar i pobór podatków, przerzucalność świadczenia podatkowego, zdolność świadczenia:

• pośrednie – podatek wymierzany jest podmiotowi, który w rzeczywistości go "nie uiszcza" (podatek od towarów i usług, akcyza)
• bezpośrednie – podatek jest wymierzany podmiotowi i on ponosi zarazem jego ciężar (PIT, CIT)

• Kryterium: podział wpływów z podatków między poszczególne budżety

• państwowe
• samorządowe

• Kryterium: rodzaj obciążonego elementu konstrukcyjnego podatku

• osobowe
• rzeczowe

• Kryterium: rodzaj stawki podatkowej

• kwotowe
• proporcjonalne (stałe)
• procentowe (wyszczególniona zostaje skala podatkowa)
  • progresywne (przyspieszona, liniowa, opóźniona (PIT))
  • degresywne
  • regresywne.

Przerzucalność podatkowa

To przesuwanie ciężaru podatku przez podatnika na inne podmioty. Może być różna w zależności od wielkości przerzuconego ciężaru:

• częściowa
• całkowita
• nadmierna

Przerzucalność występuje, gdy ustawa podnosi stawki podatkowe lub ustala nowy podatek. procedury przerzucania nie są korzystne m.in. z punktu zasady sprawiedliwości podatkowej.

Przerzucalność można podzielić ze względu na kogo zostaną przerzucone podatki:

• w przód – wzrost cen sprzedawanych wyrobów, wzrost podatków, wzrost cen, przerzucenie na nabywców
• wstecz – na dostawców, względnie na pracowników danej firmy
• właściwą – nie założona z góry przez ustawodawcę
• niewłaściwą – założona z góry przez ustawodawcę

Bibliografia

• Andrzej Borodo: Polskie prawo finansowe. Zarys ogólny. Toruń 2005, ISBN 83-7285-253-7.
• Andrzej Gomułowicz, Jerzy Małecki: Polskie prawo finansowe. Lexis Nexis, 2006, ISBN 83-7334-585-X.
• Zbigniew Ofiarski: Prawo finansowe. C.H. Beck, ISBN 83-7483-506-0.

Linki zewnętrzne

• ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60)

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.