Procesy załogi Stutthofu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Procesy załogi Stutthofu – to cztery duże procesy członków załogi hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Stutthof przed sądami polskimi oraz kilka procesów pojedynczych członków załogi obozu przed sądami innych państw (zwłaszcza RFN). W sumie osądzono niewielki procent zbrodniarzy z liczącej 2 tys. ludzi załogi Stutthofu. Przed sądami stanęli nie tylko członkowie SS, lecz także niemieckie nadzorczynie oraz więźniowie funkcyjni (kapo i sztubowi). Zarzuty obejmowały udział w zamordowaniu ok. 60 tys. ludzi zarówno w obozie głównym, jak i w podobozach Stutthofu (w szczególności przez masowe rozstrzeliwanie, gazowanie, głodzenie, maltretowanie więźniów czy ich zabijanie zastrzykami fenolu).

I proces[edytuj | edytuj kod]

Proces w Gdańsku (I rząd od lewej: Elisabeth Becker, Gerda Steinhoff, Wanda Klaff; II rząd od lewej: Erna Beilhardt, Jenny Wanda Barkmann)

W pierwszym procesie załogi obozu, toczącym się przed Specjalnym Sądem Karnym w Gdańsku od 25 kwietnia do 1 czerwca 1946, na ławie oskarżonych znalazł się jeden esesman, 6 niemieckich nadzorczyń i 6 Polaków będących więźniami funkcyjnymi. Zapadło 11 wyroków śmierci i 2 wyroki krótkoterminowego pozbawienia wolności. Wszystkie kary śmierci wykonano publicznie przez powieszenie 4 lipca 1946 w Gdańsku na placu pomiędzy dzisiejszymi ulicami Pohulanka i Kolonia Studentów[1].

Wyrok Specjalnego Sądu Karnego w Gdańsku:

  1. Johann Pauls – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  2. Gerda Steinhoff – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  3. Wanda Klaff – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  4. Jenny-Wanda Barkmann – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  5. Ewa Paradies – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  6. Elisabeth Becker – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  7. kapo Józef Reiter – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  8. kapo Wacław Kozłowski – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  9. kapo Jan Breit – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  10. kapo Franciszek Szopiński – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  11. kapo Tadeusz Kopczyński – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  12. Erna Beilhardt – 5 lat pozbawienia wolności
  13. sztubowy Kazimierz Kowalski – 3 lata pozbawienia wolności

Ta egzekucja oraz kolejna, wykonana 21 lipca tego samego roku na stoku poznańskiej cytadeli na osobie Artura Greisera, stały się impulsem do podjęcia przez władze decyzji o zaniechaniu publicznych egzekucji w Polsce, ze względu na drastyczność sytuacji, ale przede wszystkim na zachowanie się „publiczności”, szczególnie w Gdańsku[2]. Ze względu na wydarzenia w Gdańsku uznano, że takie egzekucje mogą przerodzić się w tumulty uliczne, postanowiono o zaprzestaniu publicznych egzekucji.

II proces[edytuj | edytuj kod]

Proces ten, toczący się przed Sądem Okręgowym w Gdańsku od 9[3] do 31 października[4] 1947, miał duże znaczenie ze względu na liczbę oskarżonych (23 esesmanów i jeden kapo) oraz w związku z wysokimi funkcjami pełnionymi przez oskarżonych w obozie. Na ławie oskarżonych zasiedli m.in. Theodor Meyer (zastępca komendanta Stutthofu), Ewald Foth (komendant obozu żydowskiego, jeden z największych oprawców obozowych) i Erich Thun (kierownik obozowego Gestapo, czyli tzw. Wydziału Politycznego). W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego wszyscy oskarżeni zostali uznani za winnych zarzucanych im przestępstw. 10 oskarżonych skazano na śmierć (wszystkie wyroki wykonano przez powieszenie[potrzebne źródło]), a pozostałych na kary pozbawienia wolności od 3 lat do dożywocia.

Wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku:

  1. Theodor Meyer – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  2. Ewald Foth – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  3. Karl Eggert – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  4. Paul Wellnitz – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  5. Hans Rach – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  6. Fritz Peters – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  7. Kurt Dietrich – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  8. Albert Paulitz – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  9. Karl Zurell – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  10. kapo Alfred Nikolaysen – śmierć przez powieszenie (wyrok wykonano)
  11. Erich Thun – dożywocie
  12. Wilhelm Vogler – 15 lat pozbawienia wolności
  13. Eduard Zerlin – 12 lat pozbawienia wolności
  14. Adolf Grams – 10 lat pozbawienia wolności
  15. Werner Wöllnitz – 10 lat pozbawienia wolności
  16. Emil Wenzel – 10 lat pozbawienia wolności
  17. Oskar Gottchau – 10 lat pozbawienia wolności
  18. Josef Wennhardt – 8 lat pozbawienia wolności
  19. Karl Reger – 8 lat pozbawienia wolności
  20. Martin Stage – 8 lat pozbawienia wolności
  21. Adalbert Wolter – 8 lat pozbawienia wolności
  22. Johannes Görtz – 8 lat pozbawienia wolności
  23. Hugo Ziehm – 3 lata pozbawienia wolności
  24. Walter Englert – 3 lata pozbawienia wolności

III proces[edytuj | edytuj kod]

Tym razem na ławie oskarżonych, w procesie toczącym się przed Sądem Okręgowym w Gdańsku od 5 do 10 listopada 1947, zasiadło 20 esesmanów. Proces trwał jedynie 6 dni i w jego wyniku za winnych uznano 19 oskarżonych. Nie zapadł jednak tym razem żaden wyrok śmierci (oskarżonych skazano na kary od 12 do 3 lat więzienia).

Wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku:

  1. Karl Meinck – 12 lat pozbawienia wolności
  2. Gustav Eberle – 10 lat pozbawienia wolności
  3. Otto Schneider – 10 lat pozbawienia wolności
  4. Otto Welke – 10 lat pozbawienia wolności
  5. Willy Witt – 10 lat pozbawienia wolności
  6. Adolf Klaffke – 10 lat pozbawienia wolności
  7. Erich Jassen – 10 lat pozbawienia wolności
  8. Heinz Löwen – 5 lat pozbawienia wolności
  9. Johann Lichtner – 5 lat pozbawienia wolności
  10. Ernst Thulke – 5 lat pozbawienia wolności
  11. Alfred Tissler – 5 lat pozbawienia wolności
  12. Erich Stampniok – 5 lat pozbawienia wolności
  13. Hans Möhrke – 4 lata pozbawienia wolności
  14. Richard Timm – 4 lata pozbawienia wolności
  15. Nikolaus Dirnberger – 4 lata pozbawienia wolności
  16. Harry Müller – 4 lata pozbawienia wolności
  17. Friedrich Tessmer – 4 lata pozbawienia wolności
  18. Johann Sporer – 4 lata pozbawienia wolności
  19. Nikolai Klawan – 3 lata pozbawienia wolności
  20. Hans Tolksdorf – uniewinniony

IV proces[edytuj | edytuj kod]

Ława oskarżonych, w procesie przed Sądem Okręgowym w Gdańsku od 19 do 29 listopada 1947, liczyła 27 osób (w tym jeden kapo). Jeden z oskarżonych został uniewinniony, natomiast pozostali skazani na kary pozbawienia wolności od 7 miesięcy do dożywocia (tym razem również nie było wyroków śmierci).

Wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku:

  1. Willi Buth – dożywocie
  2. Albert Weckmüller – 15 lat pozbawienia wolności
  3. Kurt Reduhn – 10 lat pozbawienia wolności
  4. Horst Köpke – 10 lat pozbawienia wolności
  5. Rudolf Berg – 10 lat pozbawienia wolności
  6. Josef Stahl – 10 lat pozbawienia wolności
  7. Fritz Glawe – 10 lat pozbawienia wolności
  8. Emil Lascheit – 10 lat pozbawienia wolności
  9. Hermann Link – 5 lat pozbawienia wolności
  10. Waldemar Henke – 5 lat pozbawienia wolności
  11. Martin Pentz – 5 lat pozbawienia wolności
  12. Johann Pfister – 5 lat pozbawienia wolności
  13. Johannes Wall – 5 lat pozbawienia wolności
  14. Gustav Kautz – 5 lat pozbawienia wolności
  15. Erich Mertens – 5 lat pozbawienia wolności
  16. Christof Schwarz – 3 lata pozbawienia wolności
  17. Anton Kniffke – 3 lata pozbawienia wolności
  18. Richard Akolt – 3 lata pozbawienia wolności
  19. Walter Ringewald – 7 miesięcy pozbawienia wolności
  20. Richard Wohlfeil – 7 miesięcy pozbawienia wolności
  21. Gustav Brodowski – 7 miesięcy pozbawienia wolności
  22. Johann Wrobel – 7 miesięcy pozbawienia wolności
  23. Ernst Knappert – 7 miesięcy pozbawienia wolności
  24. Bernard Eckermann – 7 miesięcy pozbawienia wolności
  25. Leopold Baumgartner – 7 miesięcy pozbawienia wolności
  26. Emil Paul – 7 miesięcy pozbawienia wolności
  27. kapo Franz Spillmann – uniewinniony

Inne procesy członków załogi Stutthofu[edytuj | edytuj kod]

W Polsce skazano jeszcze 2 członków załogi obozu. W 1949 sąd w Toruniu skazał Hansa Jacobi (komendanta podobozów wchodzących w skład tzw. Baukommando Weichsel) na 3 lata pozbawienia wolności, a w 1953 sąd w Gdańsku esesmana Hansa Bielawę na 12 lat pozbawienia wolności.

Kilka procesów zbrodniarzy ze Stutthofu odbyło się przed sądami zachodnioniemieckimi. Drugi komendant obozu, Paul Werner Hoppe, został skazany w 1955 przez sąd w Bochum na karę 5 lat i 3 miesięcy więzienia. W 1957 odbyła się jednak rozprawa rewizyjna Hoppego i tym razem skazano go na 9 lat pozbawienia wolności. W 1955 rozpoczęto śledztwo i aresztowano Otto Heidla (zbrodniczego naczelnego lekarza Stutthofu). Popełnił on następnie samobójstwo w więzieniu. W 1957 przed sądem stanął Otto Knott (sanitariusz SS, współodpowiedzialny m.in. za mordowanie więźniów w komorach gazowych i zabijanie ich zastrzykami fenolu). Knott skazany został na 3 lata i 3 miesiące więzienia. Wreszcie w 1964 odbył się proces w Tybindze, a na ławie oskarżonych zasiedli Otto Haupt (członek Wydziału Politycznego obozu), Bernard Lüdtke i, ponownie, Otto Knott. Wymierzone kary ponownie były znacznie niższe od tych żądanych przez prokuratora. Haupta skazano na 12 lat pozbawienia wolności, Lüdtke na 8 lat, a Knotta uniewinniono. Na procesach w RFN nie było świadków z Polski.

Oprócz tego kilkunastu członków załogi Stutthofu stanęło przed sądami za zbrodnie popełnione w innych obozach koncentracyjnych. Wśród nich pierwszy komendant Max Pauly. Został on skazany w procesie załogi Neuengamme przez Brytyjski Trybunał Wojskowy na śmierć i stracony w 1946.

Przypisy

  1. Marek Gotard: 200 tys. gapiów oglądało egzekucję zbrodniarzy ze Stutthofu. trojmiasto.pl. [dostęp 2014-03-09].
  2. Potępienie publicznych egzekucji przez ministra Sprawiedliwości [Świątkowskiego], [w:] „Ilustrowany Kurier Polski”, 10 IX 1946, nr 245, s. 2
  3. Zbrodniarze ze Stutthofu przed sądem w Gdańsku, "Robotnik", 9 X 1947, nr 276, s. 2
  4. 10. wyroków śmierci. Wyrok w procesie 26 katów Stutthofskich, "Rzeczpospolita i Dziennik Gospodarczy", 1 XI 1947, nr 301, s. 9

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zbrodniarze ze Stutthofu przed sądem w Gdańsku, "Robotnik", 9 X 1947, nr 276, s. 2
  • 10. wyroków śmierci. Wyrok w procesie 26 katów Stutthofskich, "Rzeczpospolita i Dziennik Gospodarczy", 1 XI 1947, nr 301, s. 9

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]