Program Mercury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kapsuła statku Mercury

Program Mercury (ang. Project Mercury) – pierwszy amerykański program załogowych lotów kosmicznych mający na celu wyniesienie astronautów na orbitę okołoziemską. Program, realizowany początkowo przez NACA a następnie przez nowo powstałą NASA, trwał od 1958 do 1963 roku.

Nazwa programu pochodzi od imienia rzymskiego boga Merkurego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Program Mercury został zatwierdzony przez pierwszego administratora NASA Thomasa Keitha Glennana w dniu 7 października 1958[1]. Najważniejszym celem było jak najszybsze wysłanie na orbitę Ziemi pierwszego Amerykanina. W latach 1961-1963 na pojazdach z tej serii odbyto 6 lotów załogowych, w tym pierwszy amerykański, orbitalny, załogowy lot kosmiczny Mercury 6.

Realizacja programu kosztowała 1,5 miliarda USD (w przeliczeniu na wartość dolara z 1994 roku).

Statek kosmiczny[edytuj | edytuj kod]

Masa: 1900 kg, długość: 2,89 m, średnica 1,8 m. Zasilanie z akumulatorów, maksymalny czas lotu 1,5 doby.

Pojazdy Mercury, nazywane kapsułami, były niewielkimi, jednoosobowymi statkami kosmicznymi. Astronauci żartowali, że do kapsuły Mercury się nie wsiada – ubiera się w nią. Wnętrze kabiny miało jedynie 1,7 metra sześciennego objętości. We wnętrzu, oprócz astronauty, znajdowało się 120 wskaźników, 55 przełączników, 30 bezpieczników i 35 dźwigni. Pojazd zaprojektował Maxime Faget.

Podczas startu bezpieczeństwo pojazdu i astronauty zapewniał system ewakuacji z platformy startowej – Rakietowy System Ratunkowy (LES). System składał się z rakiety na paliwo stałe zamontowanej na wieży nad pojazdem. W razie konieczności awaryjnego przerwania misji rakieta włączała się na jedną sekundę, wynosząc kapsułę z dala od uszkodzonej rakiety. Pojazd opadał następnie na ziemię na spadochronie. System ewakuacyjny odrzucany był po wyłączeniu głównego silnika rakiety.

Do oddzielenia pojazdu od rakiety nośnej, kapsuła odpalała trzy małe rakiety na paliwo stałe.

Pojazd posiadał jedynie silniki manewrowe. Po wprowadzeniu pojazdu na orbitę, nie można było zmienić parametrów lotu. Pojazd posiadał trzy zestawy silników manewrowych dla każdej osi obrotu (X, Y i Z), zasilane z dwóch zbiorników paliwa. Zejście z orbity zapewniały trzy silniki hamujące na paliwo stałe, o dziesięciosekundowym czasie pracy. Jeden zapewniał energię wystarczającą do wyhamowania i zejścia z orbity nawet w wypadku awarii dwóch pozostałych.

Kapsuły Mercury można było całkowicie kontrolować sygnałami radiowymi z Ziemi. Było to zabezpieczenie na wypadek gdyby warunki panujące w kosmosie uniemożliwiły pilotowi normalne funkcjonowanie (podobnie jak ówczesne radzieckie statki Wostok).

Na nosie pojazdu znajdowała się niewielka, metalowa klapa, nazywana spojlerem. W razie wejścia pojazdu w atmosferę nosem naprzód, opór powietrza opływającego spojler odwróciłby pojazd do poprawnej pozycji osłoną termiczną naprzód.

NASA zamówiła 20 seryjnych pojazdów, produkowanych przez firmę McDonnell. 5 spośród nich (numery 10, 12, 15, 17 i 19) nigdy nie poleciało. Dwa bezzałogowe pojazdy, numer 3 i 4, uległy zniszczeniu podczas lotów. Pojazd numer 11 (Liberty Bell 7) zatonął podczas wodowania i został wydobyty z dna Atlantyku po 38 latach. Zbudowano także szereg pojazdów testowych i demonstracyjnych.

Rakiety nośne[edytuj | edytuj kod]

Program Mercury korzystał z trzech typów rakiet nośnych: Little Joe, Redstone i Atlas. Little Joe był wykorzystywany do testów systemów ewakuacyjnych i procedur przerwania misji. Redstone był wykorzystywany do lotów suborbitalnych, a Atlas do wynoszenia kapsuły na orbitę.

Rakiety Atlas, wykorzystywane dotąd jako międzykontynentalne pociski balistyczne, wymagały wzmocnienia, gdyż kapsuła Mercury była znacznie cięższa od głowic jądrowych, które stanowiły ich dotychczasowy ładunek.

Little Joe był rakietą na paliwo stałe, zaprojektowaną specjalnie na potrzeby programu Mercury.

Brano pod uwagę wykorzystywanie rakiet Jupiter, lecz ostatecznie zrezygnowano z nich ze względów budżetowych. Rozważano także wykorzystanie rakiet Titan w późnych misjach Mercury, lecz misje te nie doszły ostatecznie do skutku. Rakiety te wykorzystano w programie Gemini.

Astronauci[edytuj | edytuj kod]

Załoga programu Mercury

Pierwszą grupę amerykańskich astronautów wybrano spośród 110 kandydatów – pilotów wojskowych, wybranych ze względu na predyspozycje fizyczne i doświadczenie. 9 kwietnia 1959 ogłoszono wybór spośród tej grupy siedmiu przyszłych astronautów, znanych w literaturze jako Oryginalna Siódemka lub The Mercury Seven. Spośród tej siódemki, sześciu poleciało w kosmos w ramach programu Mercury. Deke Slayton został uziemiony ze względu na kłopoty z krążeniem. Ostatecznie poleciał dopiero w zamykającej pierwszy okres amerykańskich lotów kosmicznych misji Sojuz-Apollo.

Poczynając od pierwszego lotu Alana Sheparda w kapsule ochrzczonej Freedom 7, astronauci przyjęli zwyczaj nadawania swoim kapsułom Mercury nazwy kończącej się na cyfrę 7 – aby podkreślić, że na loty pracował cały zespół.


Loty[edytuj | edytuj kod]

W ramach programu wykonano 20 startów bezzałogowych. Nie wszystkie miały za zadanie lot w przestrzeń kosmiczną i nie wszystkie były udane. Piąty lot, w 1959 roku, wyniósł w kosmos małpę o imieniu Sam. Innymi zwierzęcymi pasażerami były małpa Miss Sam, a także Ham i Enosszympansy.

Bezzałogowe[edytuj | edytuj kod]

  • Mercury-Jupiter – Misja odwołana w lipcu 1959 roku. Jupiter miał stanowić napęd suborbitalnej misji Mercury, jednak wariantu tego nigdy nie oblatano.
  • Mercury-Little Joe 1 – 21 sierpnia 1959 – Cel: test systemu ratunkowego LES w punkcie max Q (punkt maksymalnego ciśnienia dynamicznego, w którym konstrukcja pojazdu podlega największemu obciążeniu). Misja nieudana. 30 minut przed startem uruchomił się silnik systemu awaryjnego, unosząc Little Joe na wysokość 600 m. Po 20 sekundach lotu, rakieta uderzyła w ziemię 600 m od platformy startowej.
  • Mercury-Big Joe 1 – 9 września 1959 – Cel: test ablacyjnej osłony termicznej. Big Joe I wyniósł kapsułę Merkury na wysokość 153 kilometrów. Osłona termiczna przetrwała powrotne przejście przez atmosferę i była w dobrym stanie po wyłowieniu z Atlantyku. Parametry lotu: osiągnięta odległość – 2292 km, czas lotu – 13 min.
  • Mercury-Little Joe 6 – 4 października 1959 – Cel: test aerodynamiki i wytrzymałości kapsuły. Wystrzelenie Little Joe 6 miało również na celu sprawdzenie działania systemu ratunkowego LES. Parametry: wysokość – 59,5 km, odległość – 127 km, czas trwania lotu – 5 min. 19 s.
  • Mercury-Little Joe 1A – 4 listopada 1959 – jak Little Joe 1. Parametry lotu: wysokość – 14,5 km, odległość – 18,5 km, czas 8 min. 11 s. Misja częściowo udana. Manewr przerwania misji przeprowadzono przy innym obciążeniu niż zakładano, w związku z czym zaplanowano kolejny test.
  • Redstone Beach Abort – 9 maja 1960 – test systemu ratunkowego LES podczas startu. Bezzałogowy test spadochronów i układów związanych z lądowaniem podczas przerwania misji w trakcie startu. Misja udana. Parametry: wysokość – 800 m, odległość – 1,57 km, czas – 1 min. 16 s.
  • Mercury-Atlas 1 – 29 lipca 1960 – pierwszy lot kapsuły Mercury na rakiecie Atlas. Misja nieudana. Mercury-Atlas I był lotem bezzałogowym, a w konstrukcji statku nie było systemu ratunkowego. Miał to być lot suborbitalny. Kapsuła była wyposażona w prawdziwe silniki, służące do separacji i imitacje silników hamujących. Konstrukcja rozpadła się 58 s. po starcie. Parametry lotu: wysokość – 13 km, odległość – 9,6 km, czas 3 min. 18 s.
  • Little Joe 5 – 8 listopada 1960 – pierwszy lot seryjnego pojazdu Mercury. Misja nieudana. Bezzałogowy lot, podczas którego miał odbyć się test systemu LES z jednym z serii 20 wyprodukowanych egzemplarzy kapsuły (egzemplarz nr 3). Statek uległ całkowitemu zniszczeniu.
  • Mercury-Redstone 1 – 21 listopada 1960 – rakieta uniosła się na wysokość 96 mm (3,8 cala), gdy nastąpiła usterka elektryczna, która wywołała wyłączenie się silników. Rakieta opadła na stanowisko startowe, a dzięki zainicjowaniu systemów ratunkowych kapsuła bezpiecznie oddaliła się od rakiety, uniesiona wieżą ratunkową[2].
  • Mercury-Redstone 1A – 19 grudnia 1960 – Cel: test systemów i procedur podczas lotu suborbitalnego. Ponowna próba z użyciem rakiety Redstone, poprzedzająca lot ze zwierzęciem na pokładzie. Przetestowano instrumenty pokładowe, silniki służące do separacji, silniki hamujące oraz układy wykorzystywane podczas powrotu kapsuły na Ziemię. Misja zakończona sukcesem.
  • Mercury-Atlas 2 – 21 lutego 1961 – test pojazdu Mercury i rakiety Atlas. Lot suborbitalny, w którym testowano zapłon rakiety Atlas, a przede wszystkim zdolność statku do przetrwania powrotnego przejścia przez atmosferę po awaryjnym przerwaniu misji. Misja udana. Parametry: wysokość – 183 km, odległość – 2305 km, czas lotu – 17 min. 56 s.
  • Little Joe 5A – 18 marca 1961 – Cel: test seryjnego egzemplarza kapsuły Mercury w punkcie max Q. Próba miała dowieść, że wytrzymałość konstrukcji jest wystarczająca, by pojazd zniósł największe obciążenia, jakim zostanie poddany podczas lotu orbitalnego. Misja częściowo udana. Parametry: wysokość – 12,4 km, odległość – 29 km, czas – 5 min. 25 s.
  • Mercury-Redstone BD – 24 marca 1961 – lot testowy w ramach rozwoju rakiety Redstone
  • Mercury-Atlas 3 – 25 kwietnia 1961 – test pojazdu Mercury z rakietą Atlas
  • Little Joe 5B – 28 kwietnia 1961 – Cel: test seryjnego egzemplarza kapsuły Mercury w punkcie max Q. Trzecie podejście do testu z misji Little Joe 5, który miał udowodnić, że seryjnie produkowany statek jest w stanie przetrwać największe ciśnienie dynamiczne, jakie miało pojawić się w trakcie lotu na orbitę.
  • Mercury-Atlas 4 – 13 września 1961 – test pojazdu Mercury i rakiety Atlas
  • Mercury-Scout 1 – 1 listopada 1961 – test sieci namierzania kapsuł Mercury

Loty z małpami[edytuj | edytuj kod]

Szympans Ham przygotowany do lotu w kosmos
  • Mercury-Little Joe 2 – 4 grudnia 1959 – Parametry lotu: wysokość – 88 km, odległość 312 km, czas trwania lotu – 11 min. 6 s. Cel: przerwanie misji ze ssakiem naczelnym na pokładzie na dużej wysokości. Znajdujący się w kapsule rezus Sam był pierwszą małpą, która osiągnęła granice przestrzeni kosmicznej. Poza tym w kapsule znalazły się nasiona roślin, jaja owadów i bakterie.
  • Mercury-Little Joe 1B – 21 stycznia 1960 – Parametry lotu: wysokość – 15 km, pokonana odległość – 19 km, czas trwania lotu – 8 min. 35 s. Cel: test systemu ratunkowego LES w punkcie max Q (powtórka Little Joe 1). Kolejny, po dwóch nieudanych, test systemu ratunkowego LES. Na pokładzie znajdowała się samica rezusa o imieniu Miss Sam.
  • Mercury-Redstone 2 – 31 stycznia 1961 – szympans Ham odbywa lot suborbitalny.
  • Mercury-Atlas 5 – 29 listopada 1961 – szympans Enos wykonuje lot orbitalny, dokonując dwukrotnego okrążenia Ziemi.

Misje załogowe[edytuj | edytuj kod]

Suborbitalne[edytuj | edytuj kod]

Orbitalne[edytuj | edytuj kod]

Godła misji Mercury[edytuj | edytuj kod]

W przeciwieństwie do wszystkich kolejnych amerykańskich programów lotów załogowych, załogi poszczególnych misji pojazdów Mercury nie posiadały indywidualnych godeł czy naszywek. Jedynymi elementami graficznymi wyróżniającymi poszczególne misje były insygnia na pojazdach – każda z kapsuł posiadała własny znak graficzny, namalowany na poszyciu pojazdu.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Astronauci programu Mercury szkolili się między innymi w bazie sił powietrznych Langley w Hampton w stanie Virginia. Kilka mostów w Hampton nosi imiona astronautów z „oryginalnej siódemki”, a główna ulica miasta nosi nazwę Mercury Boulevard.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]