Prohormony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Prohormony – ogólnie – związki z których, lub pod wpływem których, powstają hormony. Pojęcie to spotykane jest w 2 znaczeniach – ścisłym, używanym w biologii od połowy XX w., oraz popularnym – odnoszonym do wspomagania sportowego.

Definicja słownikowa PWN[edytuj | edytuj kod]

Prohormony, cząsteczki prekursorowe hormonów, które przed uwalnianiem lub w trakcie uwalniania do krążenia są modyfikowane enzymatycznie na właściwe, aktywne cząsteczki; termin stosowany najczęściej do prekursorów hormonów peptydowych, które określa się mianem preprohormonu (prepropeptydu) w odniesieniu do pełnej cząsteczki otrzymanej w wyniku procesu translacji, zawierającej peptyd sygnałowy(...)”[1]

W tym znaczeniu prohormon może oznaczać np. witaminę D3 dla hormonu – kalcytriolu. W Polsce słowo prohormon weszło do powszechnego użycia od początku XXIw i zdobyło popularność nie w kontekście jego ścisłego znaczenia słownikowego, ale poprzez zaczerpnięcie z języka angielskiego, w którym stało się znane wraz z wprowadzeniem serii specyficznych, anabolicznych suplementów diety, dostępnych przed rokiem 2004[2] . Sportowcy i firmy suplementacyjne za prohormony uważają obecnie środki przyjmowane doustnie w celu wpływania na procesy anaboliczne[3][4].

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Pomysłodawcą stworzenia syntetycznego prekursora testosteronu dla sportowców był pod koniec XX w. Patrick Arnold – amerykański absolwent chemii, kulturysta amator[5]. W 1996 r. za sprawa Patricka Arnolda pojawił się syntetycznie uzyskany związek androstenedion nazwany "prohormonem". Słowo "prohormon" upowszechniło się w środowisku sportowców zainteresowanych wspomaganiem wysiłku[5][6].

Do typowych prohormonów zalicza się:

W roku 2004 prezydent George W. Bush podpisał ustawę o substancjach anabolicznych (Anabolic Steroid Control Act of 2004[7] ), która m.in.:

  • Wymieniła jako zabronione poszczególne prekursory hormonów anabolicznych (prohormony)
  • Określiła jako sterydy anaboliczne jakiekolwiek substancje spokrewnione z testosteronem z wyłączeniem DHEA, estrogenów, progesteronu i kortykosterydów – pośród tych wyłączonych z definicji związków jedynie DHEA ma umiarkowane działanie pożądane w sporcie, natomiast trzy pozostałe mają głównie działanie kataboliczne, dlatego nie znajdują zastosowań w praktykach dopingowych[8].
  • kwalifikuje sterydy anaboliczne do grupy narkotyków o potencjale uzależniającym, jest to wyjątkowo rygorystyczne podejście, nakładające sankcje przewidziane dla handlu narkotykami[9].

Ustawa z 2004 r. zakończyła możliwość legalnej produkcji i sprzedaży jakichkolwiek prohormonów w Stanach Zjednoczonych i zakwalifikowała je do sterydów anabolicznych.

Ewolucja pojęcia[edytuj | edytuj kod]

Należy zauważyć, że syntetyczne związki związane z testosteronem nie spełniały pierwotnej definicji prohormonów, ale poprzez swą powszechną obecność rozszerzyły znaczenie tego słowa. Z kolei definicja uchwalona w Anabolic Steroid Control Act 2004 zmieniła kwalifikację substancji popularnie zwanych "prohormonami" szeregując je do sterydów anabolicznych. Od tego momentu za prohormony w sensie suplementów uważa się anaboliczne substancje pochodzenia naturalnego i w tym kierunku prowadzone są współczesne prace nad środkami anabolicznymi[10][11].

Wykorzystuje się m.in. saponiny steroidowe, ATD, fitosterole, kwas ursolowy. Fito-suplementy są zjawiskiem dość nowym i dynamicznie rozwijanym, a przy tym obejmującym ogromną liczbę związków aktywnych, dlatego nie można dokonać ich ogólnej oceny pod kątem efektywności. Faktem jest, że np. budowa chemiczna fitosteroli kwalifikuje tę grupę związków do sterydów a ich anaboliczne działanie potwierdzone jest naukowo[12], co daje podstawy do nazywania tych substancji prohormonami. Związek steroli roślinnych z testosteronem jest na tyle bliski, że są one używane jako główny substrat w przemysłowej produkcji testosteronu do zastosowań farmaceutycznych.

Status prawny prohormonów – Stany Zjednoczne, Europa, Polska[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie „prohormony” nie występuje w prawodawstwie żadnego z krajów, jednak amerykański Anabolic Steroid Act 2004 był tworzony w odpowiedzi na zjawisko powstania substancji, które potocznie właśnie tak nazywano, dlatego amerykańscy producenci unikają samego określenia, ale w Europie bywa ono używane w opisie legalnie dostępnych suplementów diety. W Stanach Zjednoczonych obowiązuje odrębna regulacja zakazująca sprzedaży związków spokrewnionych z testosteronem (a do nich z założenia należeć miały prohormony), wg tego dokumentu związki takie należą do narkotyków klasy III (lekki potencjał uzależnienia fizycznego i wysoki potencjał uzależnienia psychicznego). W Unii Europejskiej nie powołano dotąd dokumentu analogicznego z restrykcyjnym Anabolic Steroid Control Act, co może wskazywać na podejście bardziej liberalne, jednak prawdopodobnie podobny akt zostanie przyjęty niebawem[13] . Z kolei Anabolic Steroid Control Act dopuszcza jako wyjątek sprzedaż DHEA, który w krajach Europy ma status leku. W Polsce i krajach europejskich w ramach regulacji rynku w zakresie substancji anabolicznych powołuje się normatywy dotyczące leków[14]. Pomimo ogólnej idei unifikacji prawa, poszczególne kraje stosują własne interpretacje w klasyfikacji suplementy/leki, efektem tego, ten sam suplement może być legalny, lub nie, w różnych obszarach wspólnego rynku[15] . Polska na tym tle należy do kraju o umiarkowanych obostrzeniach urzędowych, niektóre dostępne tu legalnie produkty dla sportowców nie mogą być sprzedawane w Niemczech, czy Wielkiej Brytanii. Należy zauważyć, że zastosowanie suplementacyjne związków zawartych w roślinach (a te obecnie decydują w składzie suplementów prohormonalnych) ma w Polsce długie tradycje zielarskie, znacznie wcześniejsze niż najnowsze trendy suplementacji sportowej[16][17]. Przykładem mogą być: pokrzywa (przypisuje się jej możliwość zmniejszania aromatazy[18] ), lucerna (źródło ATD)[19] , kozieradka (źródło saponin bogatsze niż popularny wcześniej w sporcie Tribulus terrestris)[20].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Już w 2002 r farmaceuta Sławomir Ambroziak trafnie przewiedział ewolucję prohormonów do fitosteroli i innych związków roślinnych, w następnych latach jego tezę potwierdziły zarówno zmiana prawa w Stanach Zjednoczonych jak i praktyki producentów[3][21]
  • Twórca syntetycznych prohormonów – Patrick Arnold został skazany w aferze nielegalnego wspomagania sportowców – BALCo i odbył karę pozbawienia wolności[5]. Obecnie prowadzi portal poświęcony prohormonom i oferuje suplementy prohormonalne pochodzenia roślinnego[22].
  • Amerykańskie władze sanitarne (RDA) uchodzą obecnie za wyjątkowo restrykcyjne, w 2010 r. zabroniły sprzedaży nawet produktów naturalnych na bazie chińskiej herbaty (Clomed)[23].

Przypisy

  1. Prohormony – internetowa Encyklopedia PWN [dostęp 2012-04-16]
  2. Sławomir Ambroziak Brasinosteroidy: hormony roślinne – sterydami anabolicznymi slawomirambroziak.pl [dostęp 2012-04-16].
  3. 3,0 3,1 Polemika na Sportowym Forum Dyskusyjnym sfd.pl [dostęp: 2012-04-25]]
  4. Portal informacyjny prohormony.info [dostęp 2012-06-04]
  5. 5,0 5,1 5,2 Patrick Arnold – en.wikipedia.org (ang.) [dostęp 2012-04-16]
  6. Przewodnik po prohormonach kulturystyka-online.pl [dostęp 2012-06-04]
  7. Anabolic Steroid Control Act of 2004 (ang.)
  8. Sławomir Ambroziak Androstentriol i inne inhibitory 11 beta HSD slawomirambroziak.pl [dostęp 2012-06-04].
  9. Portal informacyjny steroid-abuse.org [dostęp 2012-06-04]
  10. Sławomir Ambroziak Legalne anaboliki slawomirambroziak.pl [dostęp 2012-04-18].
  11. Sławomir Ambroziak Kwas ursolowy – kolejny krok w kierunku bezpiecznych sterydów slawomirambroziak.pl [dostęp 2012-04-18]
  12. Henryk Różański Fitosterole jako naturalne substancje anaboliczne i stymulatory wzrostu luskiewnik.strefa.pl [dostęp 2012-04-25]
  13. Sterydy anaboliczne – pl.wikipedia.org [dostęp 2012-04-16]
  14. Informacja o opiniowaniu suplementów przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych. urpl.gov.pl [dostęp 2012-04-16]
  15. Art. 31. ust. 2. ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia z dnia 25 sierpnia 2006 r.
  16. Mies. „Muscle” maj 2001 „Anaboliczne zioła” s.43
  17. Henryk Różański Naturalne substancje anaboliczne luskiewnik.strefa.pl [dostęp 2012-04-16]
  18. Henryk Różański Pokrzywa – Urtica w fitoterapii luskiewnik.pl [dostęp 2012-04-16]
  19. Henryk Różański Medicago sativa – alfalfa (Luzerne) – lucerna luskiewnik.pl [dostęp 2012-04-19]
  20. Henryk Różański Saponiny steroidowe (sterydowe) luskiewnik.strefa.pl [dostęp 2012-04-16]
  21. Portal informacyjny prohormony.info [dostęp 2012-06-04]
  22. www.prohormoneforum.com
  23. Pismo RDA z dnia 14.09.2010

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]