Projektor gwiazdowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wyprodukowany w 1960 roku projektor Universal23/3 firmy Carl Zeiss w Muzeum Astronomicznym w Akashi

Projektor gwiazdowy[1], projektor planetaryjny – urządzenie służące do pokazu ciał niebieskich i ich ruchu na kopule planetarium. Projektor także bywa nazywany planetarium. Mniejsze projektory służą do wyświetlania na kopule ruchów gwiazd, Słońca, Księżyca, planet i różnych mgławic. Większe projektory mogą pokazywać ruchy większych ilości gwiazd i i komet. Pierwotnie do pracy na sufitach planetariów wykorzystywano ekran OMNIMAX MOVIE (znany także jako IMAX DOME).

Czasami w planetarium dodaje się dodatkowe projektory, które służą do realizacji innych celów w planetarium. Niektóre projektory są stosowane, aby można było zobaczyć wokół ekranu planetarium zachód słońca, a także Drogę Mleczną. Inne się stosuje do takich celów jak: prezentacja szerokości geograficznej, gwiazdozbiorów, slajdów fotograficznych, prezentacji laserowych (ten cel znalazł projektor w Budapesti Planetárium do pokazywania muzycznych prezentacji laserowych w Lasertheater) i innych obrazów.

Projektor Carl Zeiss Jena[edytuj | edytuj kod]

Typowy projektor do użytku w planetarium został stworzony w 1960 roku przez przedsiębiorstwo Carl Zeiss Jena w ówczesnych Niemczech Wschodnich. Projektor ten mierzył 13 stóp wysokości (4 m) i miał kształt hantli z dwiema sferami na końcu (o średnicy 29 cali każda); jedna sfera pokazywała północną półkulę nieba; druga południową. Podłączenie dwóch sfer do ramy pozwoliło prezentować Słońce, planety i poszczególne gwiazdy.

Technika działania[edytuj | edytuj kod]

Projektor Carl Zeiss Jena[edytuj | edytuj kod]

Obecnie projektor firmy Carl Zeiss Jena może w planetarium wyświetlić prawie 4500 gwiazd na jednej półkuli. Gwiazdy zostają „stworzone” przez małe otwory w projektorze, wybite na folii miedzianej na kopule planetarium; posiadają średnice od 0,023 do 0,452 mm, większe otwory projektora dają więcej światła i pozwalają stworzyć jaśniejszy obraz gwiazdy. Pomiędzy folią na kopule znajdują się dwie szklane płyty, które odbijają światło z projektora i w ten sposób dają obraz gwiazd. Każda część półkuli ziemskiej na suficie zostaje oświetlona za pomocą lamp błyskowych o mocy 1500 watów, które znajdują się w centrum projektora. Drogę Mleczną wyświetlają bębnowe projektory, które posiadają niewielkie otwory utworzone na podstawie fotografii Drogi Mlecznej.

Inne projektory[edytuj | edytuj kod]

Obecnie inne projektory mogą prezentować zmiany oświetlenia gwiazd zmiennych, jak Algol czy Omikron Ceti i wytwarzać obrazy gwiazdozbiorów, ruchy konkretnych historycznych komet z określonych kierunków i inne zjawiska astronomiczne.

Ostatnie zmiany w technologii projektorów[edytuj | edytuj kod]

W ostatnich czasach planetaria (czy kina w planetariach) rozszerzają swoją ofertę do wyświetlania u siebie pełnych obrazów wideo i prezentacji laserowych. Projektory najnowszej generacji (takie jak: Digistar 3 firmy Evans & Sutherland, Fidelity firmy Global Immersion czy Digital Sky firmy Skan Sky) oferują w pełni cyfrowy system projekcyjny, w którym jeden duży projektor z systemem rybie oko, system cyfrowego wideo czy projektory laserowego wideo wokół krawędzi kopuły są wykorzystywane do tworzenia każdej sceny, przekazywanej z komputera. Dzięki temu operator posiada ogromną elastyczność w pokazywaniu nie tylko nowoczesnego obrazu nocnego nieba widzianego z Ziemi, ale innego, dowolnego obrazu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Projektor gwiazdowy dotarł do planetarium Centrum Nauki Kopernik. W: PAP [on-line]. 2011-04-21. [dostęp 2014-05-31].