Prokurator

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy funkcjonariusza publicznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Justice and law.png
Ten artykuł jest częścią serii
Prokuratura
Historia
Historia prokuratury na świecie
Historia prokuratury w Polsce
Instytucja na świecie
w państwach:
FrancjaLitwaNiemcy
PolskaRosjaSzwecjaUSA

przy międzynarodowych sądach
i trybunałach:
MTKMTKJMTKRMTW
MTWDWSSdSLTSdL

Ustrój
Ustrój prokuratury w Polsce

Prokurator Generalny
pion cywilny:
 • Prokuratura Generalna
 • prokuratury apelacyjne
 • prokuratury okręgowe
 • prokuratury rejonowe
pion wojskowy:
 • Naczelna Prokuratura Wojskowa
 • wojskowe prokuratury okręgowe
 • wojskowe prokuratury garnizonowe
Krajowe Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury
samorząd prokuratorski

Instytut Pamięci Narodowej:
 • Główna Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w IPN
 • oddziałowe komisje ścigania zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w IPN
Urząd prokuratora
prokurator • asesor prokuratury • aplikant prokuratury
Urzędnicy i pracownicy
Urzędnicy i inni pracownicy prokuratury
Działalność społeczna
 • Stowarzyszenie Prokuratorów Rzeczypospolitej Polskiej
 • Międzynarodowe Stowarzyszenie Prokuratorów
 • Kwartalnik Prokurator
 • Prokuratura i Prawo
Prokurator Telford Taylor wygłaszający mowę oskarżycielską w sprawie USA vs. Alfried Krupp i in

Prokuratorfunkcjonariusz publiczny prokuratury uprawniony do samodzielnego wykonywania charakterystycznych czynności. Jako funkcjonariusz prokuratury strzeże praworządności oraz czuwa nad ściganiem przestępstw.

Prokurator w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Rys historyczny[edytuj | edytuj kod]

Prokurator w znaczeniu urzędnika odpowiedzialnego za egzekwowanie prawa karnego istniał w Rosji carskiej od reformy z 1865 r. (wcześniej jego kompetencje były szersze). W II Rzeczypospolitej i Polsce Ludowej istniały trzy stopnie służbowe w prokuraturze: prokurator, wiceprokurator oraz podprokurator.

Urząd[edytuj | edytuj kod]

Kategorie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie w Polsce, zgodnie z ustawą z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze, prokuraturę stanowią:

Funkcję Prokuratora Generalnego do 31 marca 2010 r sprawował z urzędu Minister Sprawiedliwości. Od 1 kwietnia 2010 r. Prokurator Generalny jest powoływany przez prezydenta na jedną sześcioletnią kadencję, spośród dwóch kandydatów wskazywanych przez Krajową Radę Sądownictwa i Krajową Radę Prokuratorów.

Prokuratorami powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury są prokuratorzy Prokuratury Generalnej, prokuratur apelacyjnych, okręgowych i rejonowych.

Prokuratorami wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury są prokuratorzy Naczelnej Prokuratury Wojskowej, wojskowych prokuratur okręgowych i wojskowych prokuratur garnizonowych.

Prokuratorami Instytutu Pamięci Narodowej są prokuratorzy Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz oddziałowych komisji ścigania zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, a także prokuratorzy Biura Lustracyjnego i oddziałowych Biur Lustracyjnych.

Powołanie[edytuj | edytuj kod]

Prokuratorem może być powołany ten, kto:

Ponadto na prokuratora w wojskowych jednostkach organizacyjnych prokuratury może być powołany tylko oficer zawodowy lub oficer służby okresowej.

Prokuratorów powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury i prokuratorów wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury powołuje Prokurator Generalny na wniosek Krajowej Rady Prokuratury.

Prokuratorów Głównej Komisji oraz oddziałowych komisji powołuje Prokurator Generalny na wniosek Prezesa IPN.

Utrata uprawnień[edytuj | edytuj kod]

Prokurator Generalny może odwołać prokuratora jednostki organizacyjnej prokuratury, jeżeli prokurator, mimo dwukrotnego ukarania przez sąd dyscyplinarny karą wymienioną w art. 67 ust. 1 pkt 2-4 lub art. 113 pkt 2-4, popełnił przewinienie służbowe, a w tym dopuścił się oczywistej obrazy przepisów prawa lub uchybił godności urzędu prokuratorskiego; przed podjęciem decyzji Prokurator Generalny wysłuchuje wyjaśnień prokuratora, chyba że nie jest to możliwe, oraz zasięga odpowiednio opinii zebrania prokuratorów Prokuratury Generalnej lub Naczelnej Prokuratury Wojskowej albo opinii właściwego zgromadzenia prokuratorów w prokuraturze apelacyjnej.

— Art. 16 ust. 1 Ustawy o prokuraturze

Status[edytuj | edytuj kod]

Zasada niezależności prokuratorów[edytuj | edytuj kod]

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Oznacza ona, że prokurator nie musi uzyskiwać dla swoich czynności uprzedniej zgody przełożonego. A po dokonaniu czynności, nie musi ona być przez przełożonego zatwierdzona. Prokuratorzy nie są niezawiśli – więc nie podlegają tylko Konstytucji i ustawom – muszą wykonywać zarządzenia, wytyczne i polecenia przełożonych. Prokuratorowi jednak nie można wydać polecenia wykonania konkretnej czynności procesowej ( art. 8 ust 2) np. co do sposobu zakończenia sprawy lub zajęcia stanowiska podczas rozprawy sądowej .

Niezależność prokuratorów gwarantują m.in. takie instytucje jak:

  • immunitet formalnoprawny od przestępstw i materialny od wykroczeń za które prokuratorzy odpowiadają dyscyplinarnie,
  • zakaz piastowania innych stanowisk,
  • zakaz wykonywania zajęć, które przeszkadzałyby w pełnieniu obowiązków, uchybiałyby godności urzędu lub podważałyby zaufanie do jego bezstronności,
  • zakaz przynależności do partii politycznych i brania udziału w działalności publicznej,
  • zakaz sprawowania mandatu posła lub senatora,
  • zapewnienie stabilizacji materialnej i zawodowej, równej sędziom odpowiedniego szczebla.

Sytuacja materialna[edytuj | edytuj kod]

Zarobki prokuratorów są regulowane odpowiednimi ustawami i rozporządzeniami, uzależnione są od umiejscowienia w hierarchii prokuratorskiej i zajmowanej funkcji. Zajmowane stanowiska kierownicze (kierownik sekcji, naczelnik wydziału, Prokurator Rejonowy, Okręgowy lub Apelacyjny) zwiększają zasadnicze wynagrodzenie o 10-20 procent[3].

Prawa i obowiązki[edytuj | edytuj kod]

Uprawnienia[edytuj | edytuj kod]

W Polsce prokuratorzy mają następujące uprawnienia:

  • sprawują pełny nadzór i kontrolę nad postępowaniem przygotowawczym (z wyjątkiem spraw prowadzonych przez Izbę Skarbową), samodzielnie prowadzą (wszczynają, umarzają) postępowania w istotnych sprawach o przestępstwa (śledztwa, niektóre dochodzenia),
  • mogą zlecać wykonanie czynności postępowania przygotowawczego (w całości lub części) Policji albo innym organom ścigania,
  • wnoszą akt oskarżenia (z wyjątkiem spraw prowadzonych przez Izbę Skarbową) lub go zatwierdzają, pełnią funkcję oskarżyciela publicznego w sprawach o przestępstwa,
  • występują z wnioskiem do sądu o tymczasowe aresztowanie (ewentualnie o europejski nakaz aresztowania), wydają zarządzenia o zgodzie lub odmowie zgody na widzenie z osobą aresztowaną, cenzurują ogólną korespondencję aresztowanych[4],
  • wystawiają listy gończe, mają prawo do ich nieodpłatnej publikacji w mediach ukazujących się częściej niż raz w tygodniu (dzienniki), a odpłatnie także do publikacji innych ogłoszeń,
  • mogą żądać udzielenia określonych informacji przez instytucje państwowe i prywatne w trybie art. 15 §2-3 kpk,
  • mogą samodzielnie dokonać przesłuchania lub przeszukania, a także dokonują w przypadku śledztw wizji lokalnej, mogą zarządzać przeprowadzenie wywiadu środowiskowego,
  • nakładają kary pieniężne w postępowaniu przygotowawczym za niestawiennictwo (świadka, biegłego, tłumacza lub specjalisty), bezpodstawne uchylanie się od złożenia zeznania lub innych ww. czynności, mogą zażądać doprowadzenia przez Policję (także osób osadzonych),
  • wydają postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym w postępowaniu przygotowawczym,
  • mogą zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie każdej osoby podejrzanej o utrudnianie postępowania ("w bezprawny sposób"),
  • mogą zlecić Policji przeszukanie lub zatrzymanie rzeczy, a poczcie i instytucjom telekomunikacyjnym także korespondencji i przesyłek,
  • w postępowaniach o określone przestępstwa mogą wnioskować do sądu o zarządzenie kontroli i utrwalania wszelkich rozmów i przekazów informacji, nie tylko telefonicznych,
  • mogą w uzasadnionych przypadkach przedłużać postępowanie przygotowawcze poza podstawowe terminy ustawowe,
  • wnioskują do sądu w sprawie dopuszczenia zeznań świadka koronnego, a także objęcia go szczególną ochroną,
  • wnioskują do sądu w postępowaniu wykonawczym, biorą udział w posiedzeniach w ramach tego postępowania,
  • mogą wnioskować do sądu o ukaranie podmiotu zbiorowego, np. firmy, na podstawie stwierdzonych w postępowaniu przestępstw osób fizycznych,
  • rozpatrują zażalenia na nieprowadzenie postępowania przygotowawczego i mogą je uwzględnić bez kierowania do sądu,
  • wydają postanowienia o ujawnieniu danych osób, przeciwko którym toczy się postępowanie,
  • wydają zarządzenia o zgodzie lub odmowie udostępnienia akt, mogą mieć dostęp do akt postępowania sądowego w każdym czasie,
  • mogą brać udział w sprawach o wykroczenia (również samodzielnie składać wniosek o ukaranie), cywilnych oraz administracyjnych[5], a także z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czynności prokuratura co do zasady mogą, na życzenie strony (zażalenie), podlegać kontroli właściwego sądu ze względu na przysługujące każdemu prawo do odwołania od decyzji organów państwa.

Ponadto Prokurator Generalny ma następujące specjalne uprawnienia i funkcje procesowe:

  • prawo do wniesienia kasacji w dowolnym terminie od każdego prawomocnego orzeczenia kończącego sprawę sądową,
  • prawo uchylenia prawomocnego postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego w stosunku do konkretnego podejrzanego,
  • prawo wszczęcia z urzędu postępowania o ułaskawienie i prawo do wstrzymania wykonania kary (zarządzenia przerwy) na czas tego postępowania,
  • składanie do Sejmu i Senatu wniosków o zgodę na pociągnięcie posła lub senatora do odpowiedzialności karnej.

Do prokuratury przysługuje też zażalenie na czynności Policji[6], w rezultacie którego prokurator może zwrócić się do Policji o przeprowadzenie postępowania dyscyplinarnego lub wszcząć postępowanie karne.

Obowiązki[edytuj | edytuj kod]

Prokurator jest zobowiązany postępować zgodnie ze ślubowaniem prokuratorskim, w służbie i poza służbą strzec powagi sprawowanego urzędu i unikać wszystkiego, co mogłoby przynieść ujmę godności prokuratora lub osłabiać zaufanie do jego bezstronności. W okresie zajmowania stanowiska prokurator nie może należeć do partii politycznej ani brać udziału w żadnej działalności politycznej (ubiegającemu się o mandat posła, senatora albo radnego udziela się urlopu bezpłatnego na czas kampanii wyborczej). Prokurator jest obowiązany stale podnosić kwalifikacje zawodowe. Ustawa nakłada też na prokuratora obowiązek uczestniczenia w szkoleniach i innych formach doskonalenia zawodowego. Prokuratorzy są zobowiązani nie tylko do wydawania prawidłowych postanowień i zarządzeń, ale też do terminowości ich wydawania.

Odpowiedzialność dyscyplinarna prokuratorów jest dwuinstancyjna. W I Instancji orzeka Sąd Dyscyplinarny dla Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym a II instancji Odwoławczy Sąd Dyscyplinarny dla Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym. Od orzeczeń sądu odwoławczego przysługuje kasacja do Sądu Najwyższego. Prokuratorzy-sędziowie sądów dyscyplinarnych są wybierani na okresy 4 letnich kadencji. Przy orzekaniu są niezawiśli i podlegają wyłącznie konstytucji oraz ustawom.

Aplikanci i asesorzy[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 nie dotyczy:
  2. nie dotyczy notariuszy
  3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 kwietnia 2010 r. w sprawie wynagrodzenia zasadniczego prokuratorów oraz wysokości dodatków funkcyjnych przysługujących prokuratorom, Dz. U. z 2010 r. Nr 56, poz. 339.
  4. Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury - §88 ust. 4
  5. Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury - §199
  6. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 1990 r. Nr 30, poz. 179, z późn. zm.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. Grzegorczyk, J. Tylman: Polskie postępowanie karne, LexisNexis, Warszawa 2009

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.