Proso zwyczajne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Proso zwyczajne
Proso zwyczajne: zdjęcie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd wiechlinowce
Rodzina wiechlinowate
Rodzaj proso
Gatunek proso zwyczanje
Nazwa systematyczna
Panicum miliaceum L.
Sp. Pl. 58 1753[2]
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Pokrój

Proso zwyczajne, proso właściwe (Panicum miliaceum L.) – gatunek roślin jednorocznych należący do rodziny wiechlinowatych (Poaceae).

Zasięg geograficzny[edytuj | edytuj kod]

Rośnie dziko w Azji na obszarach o klimacie umiarkowanym (Iran, Syberia Wschodnia i Zachodnia, Kirgistan, Tadżykistan, Mongolia, Chiny), Afryce Południowej, RPA, Lesotho, Botswana, w Australii, Meksyku i na Hawajach. Jest uprawiany w wielu krajach świata, głównie w Chinach, Japonii, Bhutanie i RPA[3]. W Polsce występuje tylko jako roślina uprawiana i efemerofit[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Proste, owłosione źdźbło o wysokości 50 -70 cm[5]. W okresie kwitnienia brak pędów płonych[4].
Kwiaty
Zebrane w gęstą i przewieszająca się wiechę o mocnych gałązkach. Pochwy liściowe owłosione tak samo, jak źdźbło. Kłoski o długości 4-5,5 mm, każdy zawiera jeden kwiat płodny i jeden szczątkowy – pręcikowy.Słupek ma purpurowe znamiona Plewy zaostrzone i często fioletowo nabiegłe, plewki połyskujące, żywej barwy. Mają długość 3 mm i po dojrzeniu ziarniaków wypadają wraz z nimi[4][5].
Owoce
Ziarniaki tkwiące w twardych plewkach[6].

Historia uprawy[edytuj | edytuj kod]

Jest jedną z najdawniej uprawianych roślin. Najstarsze pozostałości tej rośliny w osadach ludzkich odkryto w Chinach i pochodzą z okresu 8,5-7 tysięcy lat p.n.e. Miejsc, w których zaczęto uprawiać proso mogło być jednak więcej. Na Bliskim Wschodzie najstarsze znaleziska prosa pochodzą z 900-500 lat p.n.e. W Starożytnym Egipcie prawdopodobnie było nieznane, w każdym razie brak jego znalezisk i jakichkolwiek wzmianek o uprawie. W Europie było dawniej powszechnie uprawiane, później straciło na znaczeniu, ostatnio znów staje się popularne i powierzchnia jego uprawy wzrosła, jest dotowana z funduszy Unii Europejskiej[7]. W Polsce w 2008 r. uprawiano go na powierzchni 6037 ha[8].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Uprawiane jest głównie na kaszę, zwaną kaszą jaglaną lub jagłami, Otrzymuje się ją z ziarniaków[6]. Kaszę jaglaną zalicza się do tzw. żywności ekologicznej. Zawiera co prawda mniej składników odżywczych, niż inne zboża, ale nie zawiera glutenu, nadaje się więc dla ludzi z dietą bezglutenową. Jest też łatwiej strawna, niż inne kasze[9]. Kasza zawiera 10-14% białka, sole mineralne (fosfor, wapn, cynk, jod, potas, sód, magnez, brom) i dwukrotnie więcej niż żyto i pszenica witaminy B1 i B2[10].
  • Z ziarna robi się także mąkę używana jako dodatek do kleików i niektórych rodzajów pieczywa. Nie zawiera glutenu[11].
  • Ziarniaki prosa są dodawane do gulaszy, warzyw, słodkich ziemniaków[11].
  • W Chinach, Afryce i Nepalu proso jest wykorzystywane do warzenia piwa oraz pędzenia alkoholi[11].
  • Ma duże zastosowanie w żywieniu zwierząt, a zwłaszcza ptactwa jak drób czy ptaki egzotyczne[9].
  • Zboże to można też wykorzystać do produkcji skrobi i cukru gronowego[9].

Udział w kulturze[edytuj | edytuj kod]

W Biblii proso wymienione jest jeden raz. W Księdze Ezechiela (4,9) jest weset: „Weź sobie pszenicy i jęczmienia, bobu i soczewicy, prosa i orkiszu”. Jako proso przetłumaczono występujące w oryginale hebrajskim słowo dōḥan[12].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-01-27].
  2. The Plant List. [dostęp 2015-01-03].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2015-01-03].
  4. 4,0 4,1 4,2 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  5. 5,0 5,1 Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  6. 6,0 6,1 Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  7. Proso-natura i ty. [dostęp 2015-01-03].
  8. Wiadomości rolnicze. Zapomniane proso. [dostęp 2015-01-03].
  9. 9,0 9,1 9,2 Kto sieje proso... nie chodzi boso. [dostęp 2013-02-02].
  10. Proso – natura i ty. [dostęp 2015-01-03].
  11. 11,0 11,1 11,2 Proso. [dostęp 2013-02-02].
  12. Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.