Prowincje rzymskie
 |
Ten artykuł od 2012-12 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Prowincje rzymskie – jednostki administracyjne cesarstwa rzymskiego, tworzone na podbitych terytoriach (poza Italią). Liczba i rozmiary poszczególnych prowincji zmieniały się na przestrzeni dziejów Imperium w zależności od warunków zewnętrznych i polityki wewnętrznej. Pierwszą rzymską prowincją była wyspa Sycylia, podbita w 241 p.n.e. w czasie I wojny punickiej. Zasadniczo prowincje rzymskie dzieliły się na dwa rodzaje:
- prowincje cesarskie (propretorskie)
- prowincje senackie (prokonsularne)
Prowincje w czasach Republiki i daty ich powstania [edytuj]
- 241 p.n.e. Sicilia - propretorska,
- 231 p.n.e. Corsica et Sardinia - propretorska,
- 197 p.n.e. Hispania Citerior i Hispania Ulterior - propretorskie,
- 167 p.n.e. Illyricum - propretorska,
- 146 p.n.e. Macedonia-Achaea - propretorska,
- 146 p.n.e. Africa Proconsularis - prokonsularna,
- 129 p.n.e. Asia - prokonsularna,
- 120 p.n.e. Gallia Transalpina, późniejsza Gallia Narbonensis - propretorska,
- 81 p.n.e. Gallia Cisalpina - propretorska, w czasach wczesnego Cesarstwa włączona do Italii,
- 74 p.n.e. Bitynia - propretorska,
- 74 p.n.e. Cyrenaica et Creta - propretorska,
- 64 p.n.e. Cilicia et Cyprus - propretorska,
- 64 p.n.e. Syria - propretorska,
- 30 p.n.e. Aegyptus - propretorska, rządzona przez ekwitę jako Praefectus augustalis
- 15 n.e. Mezja - propretorska.
Zabezpieczenie prowincji [edytuj]
Prowincjami zarządzali gubernatorzy. W czasach Republiki wyznaczano ich na okres jednego roku. Na początku roku kalendarzowego nowi gubernatorzy, wybrani albo poprzez losowanie, albo bezpośrednio, obejmowali wyznaczone dla siebie prowincje. Byli to na ogół politycy z kręgu senatorskiego, dawni pretorzy lub konsulowie. W czasach Cesarstwa wyjątek od tej zasady stanowił Egipt, który August uczynił prowincją zwyczajowo rządzoną przez wybranego członka warstwy ekwitów. Prowincje wystawione na niebezpieczeństwa obejmowali na ogół dawni konsulowie, mężowie o większym doświadczeniu i prestiżu. Po uformowaniu się pryncypatu August zachował dla siebie uprawnienia wybierania gubernatorów dla tzw. prowincji cesarskich, leżących głównie na niespokojnych granicach, świeżo podbitych, silniej obsadzonych wojskiem i zagrożonych buntami lub najazdami. Pozostałe prowincje oddane zostały w zarządzanie senatowi, który wybierał ich gubernatorów.
Rozmieszczenie legionów w prowincjach było zależne od lokalnych warunków. W roku 14 n.e. w Lusitanii nie stacjonował żaden legion, podczas gdy w Germania Inferior stacjonowały aż cztery. W czasach Cesarstwa największe i najsilniej obsadzone legionami prowincje (np. naddunajskie Pannonia lub Mezja) były dzielone na mniejsze, aby nie zostawiać w rękach jednego człowieka zbyt wielkiej władzy, która mogła zagrozić tronowi. Gubernatorzy takich silnie uzbrojonych prowincji niejednokrotnie sięgali bowiem po władzę w Rzymie, obracając miecze swych legionów przeciwko własnemu krajowi i legionom wiernym władzy centralnej.
W różnych okresach status prowincji posiadały [edytuj]
- Achaja
- Africa Proconsularis
- Alpy
- Arabia
- Armenia
- Azja
- Brytania
- Britannia superior
- Britannia inferior
- Cypr
- Dacja
- Dacia Superior
- Dacia Inferior
- Dacia Porolissensis
- Egipt
- Epir
- Galia
- Germania
- Germania Superior
- Germania Inferior
- Agri Decumates
- Hiszpania
- Hispania citerior (Hispania Tarraconensis)
- Hispania ulterior
- Kreta
- Iliria
- Illyricum superius
- Illyricum inferius
- Dalmacja
- Italia
- Judea
- Lusitania,
- Macedonia,
- Mauretania
- Mauretania Tingitana
- Mauretania Caesariensis
- Mezja
- Moesia Superior
- Moesia Inferior
- Mezopotamia
- Noricum
- Numidia
- Panonia
- Pannonia superior
- Pannonia inferior
- Recja
- Sardynia i Korsyka
- Sycylia
- Syria
- Tracja
|
|||||||
