Prządkowate (pająki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Prządkowate
Nephilidae[1]
Simon, 1894
Herennia multipuncta (samiec na samicy)
Herennia multipuncta (samiec na samicy)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp szczękoczułkowce
Gromada pajęczaki
Rząd pająki
Infrarząd Araneomorphae
Nadrodzina Araneoidea
Rodzina prządkowate
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Prządkowate (Nephilidae) – rodzina dużych sieciowych tropikalnych pająków z grupy Araneomorphae. Należą do niej największe na świecie pająki tkające sieci. Największym przedstawicielem rodziny i zarazem największym pająkiem tkającym sieci łowne jest Nephila komaci, której samice dorastają do około 4 cm długości. Prządkowate tkają również jedne z największych sieci – u niektórych gatunków ich średnica przekracza 1 m[2] (według niektórych autorów dochodzić może nawet do 1,5 m[3]). Większe sieci (do 2800 cm2 powierzchni) tkają tylko Caerostris darwini[4]. U większości prządkowatych, z wyjątkiem Clitaetra, występuje wyraźny dymorfizm płciowy: samice są znacznie większe od samców[5] (u Clitaetra także są większe, lecz nie aż w takim stopniu jak u Nephilinae[2]).

Rodzina Nephilidae obejmuje kilkadziesiąt gatunków zgrupowanych w cztery lub rodzajów – zaliczanych dawniej do rodzin krzyżakowatych (Araneidae) lub kwadratnikowatych (Tetragnathidae): Clitaetra, Herennia, Nephilengys, Nephila[6] i Nephilingis[7]. Większość analiz filogenetycznych sugeruje, że Clitaetra jest najbardziej bazalną linią wewnątrz Nephilidae, pozostałe trzy rodzaje tworzą klad Nephilinae[3][8]. Analiza przeprowadzona przez Kuntnera i in. (2013) wskazuje jednak na zupełnie inną filogenezą prządkowatych: według niej najbardziej bazalny jest klad obejmujący Nephilengys i Herennia, w drugim kladzie najbardziej bazalną linią jest Nephila, siostrzana do kladu obejmującego Nephilingis (rodzaj wyodrębniony z Nephilengys), który z kolei jest siostrzany do grupy obejmującej Clitaetra i większość gatunków tradycyjnie zaliczanych do Nephila. Sami autorzy przyznają jednak, że kwestia braku monofiletyzmu Nephilinae i Nephila jest dyskusyjna[7].

Nie jest jasne pokrewieństwo prządkowatych wewnątrz grupy Araneoidea – niektóre analizy sugerowały, że ich najbliższymi krewnymi są kwadratnikowate[3] lub krzyżakowate[9], podczas gdy według innych Nephilidae stanowią grupę siostrzaną dla wszystkich pozostałych Araneoidea[8].

Potencjalnie najstarszym znanym przedstawicielem prządkowatych jest środkowojurajska Nephila jurassica, żyjąca przed około 165 mln lat[10]. Taki minimalny wiek powstania Nephilidae zgadza się z datowaniem na podstawie danych biogeograficznych[3], lecz jest znacznie wyższy niż sugerowało to datowanie molekularne[11][7]. Ponadto przynależność N. jurassica do Nephilidae została zakwestionowana przez Kuntnera i in. (2013)[7]. Także autorzy opisu N. jurassica w późniejszej publikacji (Selden, Shih i Ren, 2013) wyłączyli go z rodzaju Nephila (przenosząc go do osobnego rodzaju Mongolarachne) i z rodziny prządkowatych[12]. W zapisie kopalnym znacznie częściej występują samce prządkowatych[10]. Sugerowano, że prządkowate prawdopodobnie wyewoluowały na terenach Gondwany[3], jednak przeczą temu dane molekularne, wskazujące na powstanie Nephilidae prawdopodobnie około 40 mln lat temu, już po rozpadzie Gondwany. Zdaniem autorów równie prawdopodobne wydaje się pochodzenie rodziny z Afryki, Azji lub Australazji[7].

Kladogram Nephilidae według Kuntnera i współpracowników (2008)[8]
 Nephilidae 
 Clitaetrinae 

 Clitaetra


 Nephilinae 

 Herennia


 

 Nephilengys



 Nephila





Przypisy

  1. Nephilidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 Matjaž Kuntner, Jonathan A. Coddington. Discovery of the largest orbweaving spider species: The evolution of gigantism in Nephila. „PLoS ONE”. 4 (10): e7516, 2009. doi:10.1371/journal.pone.0007516. PMID 19844575 (ang.). 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Matjaž Kuntner. Phylogenetic systematics of the Gondwanan nephilid spider lineage Clitaetrinae (Araneae, Nephilidae). „Zoologica Scripta”. 35 (1), s. 19–62, 2006. doi:10.1111/j.1463-6409.2006.00220.x (ang.). 
  4. Matjaž Kuntner, Ingi Agnarsson. Web gigantism in Darwin's bark spider, a new species from Madagascar (Araneidae: Caerostris). „Journal of Arachnology”. 38 (2), s. 346–356, 2010. doi:10.1636/B09-113.1 (ang.). 
  5. Jonathan A. Coddington, Gustavo Hormiga, Nikolaj Scharff. Giant female or dwarf male spiders?. „Nature”. 385, s. 687–688, 1997. doi:10.1038/385687a0 (ang.). 
  6. Norman I. Platnick: Nephilidae (ang.). W: The World Spider Catalog, Version 13.5 [on-line]. American Museum of Natural History. DOI:10.5531/db.iz.0001. [dostęp 28 czerwca 2013].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Matjaž Kuntner, Miquel Arnedo, Peter Trontelj, Tjaša Lokovšek, Ingi Agnarsson. A molecular phylogeny of nephilid spiders: Evolutionary history of a model lineage. „Molecular Phylogenetics and Evolution”, 2013. doi:10.1016/j.ympev.2013.06.008 (ang.). 
  8. 8,0 8,1 8,2 Matjaž Kuntner, Jonathan A. Coddington, Gustavo Hormiga. Phylogeny of extant nephilid orb-weaving spiders (Araneae, Nephilidae): testing morphological and ethological homologies. „Cladistics”. 24 (2), s. 147–217, 2008. doi:10.1111/j.1096-0031.2007.00176.x (ang.). 
  9. Fernando Álvarez-Padilla, Dimitar Dimitrov, Gonzalo Giribet, Gustavo Hormiga. Phylogenetic relationships of the spider family Tetragnathidae (Araneae, Araneoidea) based on morphological and DNA sequence data. „Cladistics”. 25 (2), s. 109–146, 2009. doi:10.1111/j.1096-0031.2008.00242.x (ang.). 
  10. 10,0 10,1 Paul A. Selden, ChungKun Shih, Dong Ren. A golden orb-weaver spider (Araneae: Nephilidae: Nephila) from the Middle Jurassic of China. „Biology Letters”. 7 (5), s. 775–778, 2011. doi:10.1098/rsbl.2011.0228 (ang.). 
  11. Su Yongchao, Chang Yunghau, Deborah Smith, Zhu Mingsheng, Matjaž Kuntner, Tso Imin. Biogeography and speciation patterns of the golden orb spider genus Nephila (Araneae: Nephilidae) in Asia. „Zoological Science”. 28 (1), s. 47–55, 2011. doi:10.2108/zsj.28.47 (ang.). 
  12. Paul A. Selden, ChungKun Shih, Dong Ren. A giant spider from the Jurassic of China reveals greater diversity of the orbicularian stem group. „Naturwissenschaften”. 100 (12), s. 1171–1181, 2013. doi:10.1007/s00114-013-1121-7 (ang.).