Przekop Wisły

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przekop Wisły
Przekop Wisły
Przekop Wisły
Kontynent Europa
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Początek Przegalina
Koniec Zatoka Gdańska
Rok budowy 18901895
Długość 7,00 km
Szerokość
• maksymalna
• minimalna
• średnia

400 m
250 m
325 m
Kanały wodne Polski
Commons-logo.svg Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Przekop Wisły (niem. Weichseldurchstich) – nowe ujście Wisły powstałe w latach 1890–1895 pomiędzy Świbnem a Mikoszewem, przez wykopanie nowego koryta rzeki na odcinku od Przegaliny do Zatoki Gdańskiej. Dotychczasowe ujście Leniwki od przekopu do ujścia w Gdańsku nazwano Martwą Wisłą. W okresie sezonu turystycznego przez Przekop Wisły pomiędzy Świbnem i Mikoszewem działa przeprawa promowa na trasie z Gdańska ku Mierzei Wiślanej (droga wojewódzka nr 501).

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1768 roku major polskich wojsk Jan Jerzy de Woyten wystosował memoriał do króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, w którym przedstawiał pierwszy znany projekt przekopu. Jednakże decyzję o realizacji inwestycji podjęto dopiero w XIX wieku, po serii powodzi, które wyrządziły Żuławom dotkliwe straty. Szczególnie katastrofalna powódź w roku 1888 skłoniła władze pruskie do podjęcia decyzji o zbudowaniu sztucznego i bezpośredniego odcinka ujściowego Wisły do Zatoki Gdańskiej. Przekop miał zmniejszyć zagrożenie powodzią zatorową, umożliwiając swobodne spływanie do morza lodu i wezbranych wód powodziowych. Spośród wielu opracowanych w XIX wieku projektów przekopu wybrano projekt, który wykonali w 1877 roku Alsen i Fahl. Bieg nowego koryta wytyczono wzdłuż Przemysławy – średniowiecznej odnogi wiślanej, która w późniejszych latach zanikła. Projekt ten zrealizowano w latach 1891-1895 kosztem 20 mln marek. Jednocześnie z budową przekopu odcięto śluzami i wrotami przeciwpowodziowymi koryta Wisły Gdańskiej (obecnie Martwa Wisła), Szkarpawy i Nogatu. Zmieniono też przebieg wałów przeciwpowodziowych. W czasie prac przemieszczono siedem milionów metrów sześciennych ziemi.

Budowa przekopu, jako bardzo śmiałego zamierzenia hydrotechnicznego, pochłonęła wielkie nakłady finansowe. W 1895 roku inwestycja została ukończona. Powstał nowoczesny kanał o długości 7,1 km, szerokości od 250 do 400 m, otoczony wysokimi na 10 m wałami. Ciekawie rozwiązano ceremonię otwarcia. 31 marca 1895 roku o 15.45 na telegraficzny sygnał cesarza Wilhelma II, nadprezydent prowincji Gustav von Gossler własnoręcznie otworzył drogę pierwszym strugom wiślanym[1].

Zbudowanie Przekopu Wisły skróciło bieg rzeki o około 10 km, a w rezultacie zwiększyło spadek jej końcowego odcinka. Natomiast zmniejszyła się powierzchnia dorzecza Wisły, od której odcięto zlewnię Motławy z jej dopływami. Istotną zmianę stanowiło tworzenie się stożka usypowego, powiększanego przez niesione i odkładane przez wody Wisły rumowisko. Od momentu przekopania nowego ujścia linia brzegowa w jego rejonie odsunęła się o około 3 km w stronę morza.

Kosztowna inwestycja opłaciła się – zagrożenie powodziowe zostało bardzo zmniejszone, co pozwoliło uniknąć kolejnych strat materialnych, społecznych i ekologicznych. Dla pobliskiego Świbna nastały lepsze czasy – wzrosło zapotrzebowanie na marginalne do tej pory profesje, zwiększyła się też liczba mieszkańców. Wioska zyskała nawet połączenie kolejowe (wąskotorowe) z Gdańskiem (Gdańska Kolej Dojazdowa), zlikwidowane w okresie powojennym. Dzieło dawnych konstruktorów upamiętniono kamiennym pomnikiem wystawionym w setną rocznicę oddania przekopu do eksploatacji.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. "Rudolf Th. Kuhn - fotograf krajobrazu, architektury i morza", Wydawnictwo VIA, Toruń 2012, ISBN 9788388273841

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]