Przemysław Barthel de Weydenthal

Przemysław Barthel de Weydenthal Borucki
Pułkownik
Data i miejsce urodzenia	13 czerwca 1893 Bądkowo, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	7 kwietnia 1919 Odessa, Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka
Przebieg służby
Lata służby	od 1914 (regularne oddziały)
Jednostki	Legiony Polskie, 1 pp Leg., 4 Dywizja Strzelców Polskich
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa, wojna polsko-ukraińska
Odznaczenia

Przemysław Marian Antoni Barthel de Weydenthal (ur. 13 czerwca 1893 w Bądkowie na Kujawach, zm. 7 kwietnia 1919) – pułkownik artylerii Wojska Polskiego.

Dzieciństwo i młodość

Syn Zdzisława i Anieli z Róźańskich. Pochodził z rodziny szlacheckiej. Początkowo naukę odbywał w domu, dopiero na 4 lata przed maturą rozpoczął naukę w polskiej szkole (obecnie I LO im. Ziemi Kujawskiej) we Włocławku gdzie w 1910 uzyskał maturę. Potem po półrocznej nauce w szkole Mechaniczno-Technicznej Wawelberga i Rotwanda w Warszawie zdał egzamin państwowy dający możliwość odbycia rocznej służby w armii rosyjskiej. W listopadzie 1911 wstąpił do konnej baterii w Suwałkach. Po roku uzyskał stopień chorążego rezerwy artylerii. W końcu 1912 wyemigrował do Galicji gdzie jeszcze w tym samym roku zaciągnął się do Polskich Drużyn Strzeleckich w Krakowie. Z wyróżnieniem ukończył najwyższy kurs tej organizacji uzyskując stopień podchorążego. Z Drużyn Strzeleckich został wydelegowany na stypendium do Akademii Wojskowo-Technicznej (Oficerska Szkoła Artylerii) w Mödling. Aby być przyjętym na uczelnię musiał przyjąć obywatelstwo austriackie.

I wojna światowa - Legiony Polskie, POW

Po wybuchu wojny znalazł się w armii austro-węgierskiej. Jego wielokrotne starania o przeniesienie do tworzonych Legionów Polskich były odrzucane. Przemysław Barthel de Weydenthal zdezerterował i na początku 1914 zaciągnął się do Legionów pod pseudonimem Bogucki. Przydzielono go do 1 pułku piechoty Legionów. Do początku listopada był dowódcą 1 kompanii batalionu uzupełniającego A. Satyra-Fleszara. Przeniesiony do artylerii początkowo jako pierwszy oficer 5 baterii, a później objął jej dowództwo. Mianowany porucznikiem artylerii 20 czerwca 1915. W czasie walk na Wołyniu dowodził sformowanym przez siebie dywizjonem haubic polskich. Mianowany kapitanem artylerii 1 grudnia 1916.

Po wycofaniu Legionów z frontu Przemysław Barthel de Weydenthal w kwietniu 1917 ukończył dwumiesięczny kurs Sztabu Generalnego i został mianowany szefem sztabu III Brygady. W czasie kryzysu przysięgowego odgrywał jedną z głównych ról. Zwolniony 20 sierpnia z Legionów jako obywatel monarchii został wcielony do armii austriackiej. Przemysław Barthel de Weydenthal przydzielony do Specjalnej Grupy Artylerii przebywał w okolicach Hrubieszowa. Wkrótce wysłany został na kurs artyleryjski na Węgry. Po ukończeniu kursu wysłano go na początku 1918 na front włoski, z którego w krótkim czasie zdezerterował.

Przedarł się do Krakowa i zameldował w Komendzie POW. Wkrótce został z misją na Ukrainę w celu skierowania przeciwko państwom centralnym tworzących się na wschodzie polskich formacji wojskowych. W kwietniu objął stanowisko szefa sztabu Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich na Ukrainie. Mianowany przez generała Aleksandra Osińskiego pułkownikiem dowodził III Korpusem Polskim w walkach pod Niemirowem i Gniewaniem. Po wiadomości o planach kapitulacji I Korpusu Polskiego przez generała Józefa Dowbor-Muśnickiego przybył do komendy I KP w Bobrujsku, aresztował generała i objął dowództwo korpusu. Akcja Przemysława Barthel de Weydenthala nie znalazła uznania w oczach oficerów i żołnierzy I KP, który opuścił Bobrujsk i udał się do Kijowa. Stąd przedostał się na Kubań, gdzie w 4 Dywizji Strzelców Polskich pułkownika Lucjana Żeligowskiego zorganizował pułk artylerii.

Śmierć i pochówek

W czasie odwrotu z Odessy, 5 kwietnia 1919 roku został ciężko ranny w walkach z Sowietami. Dwa dni później zmarł. Zwłoki pułkownika Przemysława Barthel de Weydenthala zostały sprowadzone do Polski i pochowane na cmentarzu w rodzinnym Bądkowie.

29 maja 1920 został zatwierdzony w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 kwietnia 1920 w korpusie oficerów artylerii.

Odznaczenia

• Order Virtuti Militari
• Krzyż Niepodległości z mieczami
• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Walecznych (czterokrotnie)
• Medal Za Wojnę 1918-1920
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości

Bibliografia

• Tadeusz Kasprzycki Kartki z dziennika oficera I Brygady Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1934.
• Wacław Lipiński Walka zbrojna o niepodległość Polski w latach 1905-1918 Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, Warszawa 1990, ISBN 83-85218-00-9 (przedruk z 1935 roku).
• August Krasicki Dziennik z kampanii rosyjskiej 1914-1926 Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1988.
• Wiktor Krzysztof Cygan Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich, Warszawa: "Gryf", 1998, ISBN 83-85209-54-9.
• Jan Konefał Legiony Polskie w Lubelskiem 1914-1918 Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 1999, ISBN 83-228-0676-0

Literatura uzupełniająca

• Adam W. Englert, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 1. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 312–313.  Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 8304034840