Przeplatka maturna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przeplatka maturna
Euphydryas maturna
(Linneusz, 1775)
Przeplatka maturna
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada uskrzydlone
Rząd motyle
Rodzina rusałkowate
Rodzaj Euphydryas
Gatunek przeplatka aurinia
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status none DD.svg
brak danych
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Przybliżony zasięg występowania przeplatki maturny w Polsce w 2010 roku

Przeplatka maturna (Euphydryas maturna) – owad z rzędu motyli, z rodziny rusałkowatych (Nymphalidae)[2].

Zasięg geograficzny[edytuj | edytuj kod]

Gatunek znany z rozproszonych lokalizacji od zachodniej Europy po Azję Centralną. W Europie najczęściej występuje w centralnej części kontynentu, w Finlandii oraz w krajach nadbałtyckich[2][3]. W Polsce wyróżnić można trzy koncentracje stanowisk gatunku: w okolicach Wrocławia, w Kotlinie Biebrzy oraz w Puszczy Białowieskiej. Bardziej izolowane populacje istnieją na Przedgórzu Sudeckim, Mazowszu, Lubelszczyźnie (okolice Chełma i Białopola, dolina Bugu), w okolicach Żagania oraz w Wigierskim Parku Narodowym[3][4]. Na Pojezierzu Mazurskim oraz na niektórych stanowiskach w południowo-zachodniej Polsce gatunek wyginął[3].

Morfologia imago[edytuj | edytuj kod]

Skrzydła rozpiętości 38-46 mm, z wierzchu ceglastoczerwone, z czarnym siateczkowatym wzorem formującym na skrzydłach przepaski. Jedna z przepasek w środkowej części skrzydeł często jaśniejsza od pozostałych. Na tylnych skrzydłach brak czarnych kropek co stanowi cechę odróżniająca od zbliżonej pod względem ubarwienia przeplatki aurini. Spód skrzydeł z podobnym rysunkiem, pomarańczowy, mniej kontrastowy. Dymorfizm płciowy słabo zaznaczony, samice zazwyczaj nieco większe od samców[2].

Stadia preimaginalne[edytuj | edytuj kod]

Jajo początkowo zółte, później zmieniające kolor na brunatny, beczółkowate, u góry zwężone, o powierzchni słabo podłużnie żeberkowanej. Gąsienica barwy czarnej z dwoma pasami dużych, zółtych plam w części grzbietowej oraz z pojedynczym pasem drobnych, zółtych plamek po bokach ciała. Posiada krótkie, czarne, oszczecione kolce. Poczwarka barwy białej z rzędami zółtopomarańczowych i czarnych plamek. Na pokrywach skrzydeł występują tylko plamki czarne[5].

Siedlisko i aktywność[edytuj | edytuj kod]

Gatunek zasiedla obrzeża wilgotnych lasów liściastych, szczególnie łęgów olszowo-jesionowych i olsów oraz drogi leśne i zręby w ich obrębie. Rzadziej spotykany w głębi litych drzewostanów[3]. Dorosłe owady aktywne są przy słonecznej pogodzie, często siadają na wilgotnej ziemi, odchodach zwierząt oraz liściach krzewów i drzew[2][5]. W poszukiwaniu pokarmu odwiedzają także kwiaty niektórych roślin, zwłaszcza derenia świdwy, trybuli leśnej, rdestu wężownika, świerzbnicy polnej i podagrycznika pospolitego[5].

Cykl rozwojowy[edytuj | edytuj kod]

Liście jesionu wyniosłego, jednej z roślin pokarmowych gąsienic przeplatki maturny

Samice przeplatki maturny składają jaja na spodniej stronie liści jesionu wyniosłego, który stanowi pierwszą roślinę żywicielską gąsienic. Preferowane są szczytowe liście znajdujące się na wysokości do 4 metrów. Młode gąsienice żyją w grupach początkowo szkieletując blaszki liściowe, następnie tworząc oprzęd wśród liści. Zimują również we wspólnym oprzędzie ukrytym w ściółce na dnie lasu. Po przezimowaniu rozpoczynają samotne żerowanie, początkowa na roślinach zielnych (między innymi przetaczniku ożankowym, przetaczniku perskim i babce lancetowatej), następnie na krzewach (topoli osice, kalinie koralowej, wierzbie iwie, wiciokrzewie suchodrzewie, czasem także na jesionie wyniosłym). Słabiej rozwinięte gąsienice zimują dwukrotnie[5].

Okres pojawu dorosłych osobników trwa około miesiąca i uzależniony jest od warunków klimatycznych – w zachodniej Polsce motyle latają od trzeciej dekady maja do trzeciej dekady czerwca, na wschodzie kraju od drugiej dekady czerwca do trzeciej dekady lipca[5].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Przeplatka maturna objęta jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową[6]. Jest również chroniona w całej Uni Europejskiej na mocy Dyrektywy Siedliskowej UE 92/43/EWG[2]. Obecność populacji tego gatunku na danym terenie może stanowić podstawę do wyznaczenia Specjalnego obszaru ochrony siedlisk sieci Natura 2000[7][8]. Instrumentem prawnym na poziomie krajowym umożliwiającym tworzenie takich obszarów jest Ustawa o ochronie przyrody z 2004 roku[9]. Polska jest także zobowiązana zapewnić właściwy stan ochrony i przetrwanie krajowych zasobów tego gatunku[10][9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Euphydryas maturna. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Jarosław Buszko: Euphydryas maturna (Linnaeus, 1758) Przeplatka maturna w: Adamski P. Bartel R., Bereszyński A. Kepel A., Witkowski Z. (red.) Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 6. Ministerstwo Środowiska, 2004, s. 51-52. ISBN 83-86564-43-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Jarosław Buszko. Euphydryas maturna (Linnaeus, 1758) Przeplatka maturna Scarce Fritillary w: (red.) Zbigniew Głowaciński, Janusz Nowacki. Polska Czerwona Księga Zwierząt – Bezkręgowce. „PAN, AR”, 2004. 
  4. www.natura2000.gdos.gov.pl - informacje o występowaniu Euphydryas maturna w obszarach Natura 2000. dostęp 16.II.2012.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Jarosław Buszko, Janusz Masłowski: Motyle Dzienne Polski. Nowy Sącz: Koliber, 2008. ISBN 978-83-925150-4-3.
  6. Na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. 2014 poz. 1348)
  7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 maja 2005 r. w sprawie typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, wymagających ochrony i wyznaczenia obszarów Natura 2000(Dz.U. 2005 Nr 94 poz. 795) (pol.). 2005-05-30. [dostęp 2010-10-06].
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000 (Dz.U. 2010 Nr 77 poz. 510) (pol.). 2010-05-10. [dostęp 2010-10-06].
  9. 9,0 9,1 Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 o ochronie przyrody (tekst jednolity) (Dz.U. 2004 Nr 92 poz. 220) (pol.). 2010-05-10. [dostęp 2010-10-06].
  10. Paweł Pawlaczyk, Andrzej Jermaczek: Natura 2000 – narzędzie ochrony przyrody. Planowanie ochrony obszarów Natura 2000. Warszawa: WWF Polska, 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]