Przylaszczka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rośliny. Zobacz też: miejscowość Przylaszczka w woj. zachodniopomorskim.
Przylaszczka
Przylaszczka pospolita
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina jaskrowate
Rodzaj przylaszczka
Nazwa systematyczna
Hepatica Mill.
Gard. Dict. Abr. ed. 4.. 28 Jan 1754
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiat przylaszczki pospolitej

Przylaszczka (Hepatica Mill.) – rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych. W Polsce występuje tylko 1 gatunek – przylaszczka pospolita Heptica nobilis, zarazem będąca gatunkiem typowym rodzaju[2]. Rośliny występują na półkuli północnej w klimacie umiarkowanym. Według pierwszych ujęć systematycznych (Linneusza) i wielu nowych rodzaj Hepatica nie jest wyróżniany. Traktowany jest jako synonim rodzaju zawilec (Anemone), do którego włączani są wszyscy przedstawiciele[3][4]. W systematykach wyróżniających rodzaj zalicza się tu ok. siedmiu gatunków[5], różne ich liczby powstają w zależności od traktowania niektórych taksonów w randze odmian, podgatunków lub gatunków.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Rośliny z kłączem z którego wyrastają gęste korzenie i pojedyncze, długoogonkowe liście. Liście są wcinane na trzy lub pięć klap, na brzegu całobrzegie lub ząbkowane. Na szczycie łodygi pojedynczy kwiat wsparty przypominającymi kielich, zielonymi podsadkami. Kwiat jest obupłciowy, z pojedynczym okółkiem listków okwiatu, licznymi pręcikami i słupkami. Owocem jest niełupka[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Homonimy taksonomiczne[2]

Hepatica Adans. = Conocephalum J. Hill

W pierwszych pracach systematycznych Linneusza (Species Plantarum 1753) gatunki zaliczane później do tego rodzaju włączone zostały do rodzaju zawilec Anemone. Później jednak dominował w systematyce pogląd o odrębności rodzaju Hepatica ustalony też wcześnie, bo już w 1754 roku przez Philipa Millera[2]. Kwestia odrębności rodzaju Hepatica wróciła w końcu XX wieku wraz z analizami filogenetycznymi bazującymi na cechach molekularnych i morfologicznych. W ich rezultacie bowiem zaproponowano włączenie kilku linii rozwojowych sztucznie rozdzielanych, a tworzących jeden klad określany mianem rodzaju zawilec Anemone sensu lato[4][6].

Pozycja według APweb (2001...) – aktualizowany system APG II

Takson wątpliwy, określany jako grupa w obrębie rodzaju Anemone w podrodzinie Ranunculoideae Arnott, rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae) z rzędu jaskrowców (Ranunculales), należących do kladu dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].

jaskrowate


Glaucidioideae



Hydrastidoideae





Coptoideae




Thalictroideae



Ranunculoideae





Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada: okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Ranunculopsida Brongn., podklasa jaskrowe (Ranunculidae Takht. ex Reveal), nadrząd Ranunculanae Takht. ex Reveal), rząd jaskrowce (Ranunculales Dumort.), podrząd Ranunculineae Bessey in C.K. Adams, rodzina jaskrowate (Ranunculaceae Juss.), rodzaj przylaszczka (Hepatica Mill.)[7].

Wykaz gatunków[3][5]
  • przylaszczka pospolita (Hepatica nobilis var. hepatica = Anemone hepatica L.) – Europa
    • Hepatica nobilis var. asiatica Schreb. (H. asiatica Nakai) – Chiny
    • Hepatica nobilis var. japonica (H. japonica) – Japonia
    • Hepatica nobilis var. pubescens (H. pubescens) – Japonia
    • Hepatica nobilis var. pyrenaica (H. pyrenaica) – Pireneje
  • Hepatica acutiloba (DC.) G. Lawson (=Anemone acutiloba (DC.) G. Lawson) – Ameryka Północna
  • Hepatica angulosa (Lam.) DC. (=Anemone angulosa Lam.)
  • Hepatica americana (DC.) Ker Gawl. (=Anemone americana (DC.) H. Hara, Hepatica nobilis var. obtusa (Pursh) Steyerm.) – Ameryka Północna
  • Hepatica henryi (Oliver) Steward (=Anemone henryi Oliver, Hooker’s Icon. Pl. 16: t. 1570. 1887, Hepatica yamatutae Nakai) – endemit w Chinach
  • przylaszczka siedmiogrodzka Hepatica transsilvanica Fuss (=Anemone transsilvanica (Fuss) Heuff.) – Karpaty

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Przylaszczki preferują gleby pochodzenia wapiennego. Mogą rosnąć w różnorodnych warunkach. Spotykane zarówno w cienistych lasach, zaroślach jak i na otwartych, słonecznych łąkach. W zimie, ukryte pod pokrywą śnieżną dobrze znoszą znaczne mrozy.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. 2,0 2,1 2,2 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-04].
  3. 3,0 3,1 Genus: Hepatica Mill.. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-04].
  4. 4,0 4,1 Sara B. Hoot, Anton A. Reznicek, Jeffrey D. Palmer. Phylogenetic Relationships in Anemone (Ranunculaceae) Based on Morphology and Chloroplast DNA. „Systematic Botany”. 19, 1, 1994. doi:10.2307/2419720. 
  5. 5,0 5,1 5,2 Hepatica Miller (ang.). Flora of China. [dostęp 2010-03-04].
  6. Anemone Linnaeus (ang.). Flora of North America. [dostęp 2010-03-03].
  7. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Hepatica (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-04].