Psiząb

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Psiząb
Erythronium americanum
Erythronium americanum
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd liliowce
Rodzina liliowate
Rodzaj psiząb
Nazwa systematyczna
Erythronium L.
Sp. Pl. 305. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Owoc psizębu
Psiząb liliowy japoński w ściółce lasu
Psiząb liliowy w ściółce lasu

Psiząb (Erythronium L.) – rodzaj roślin z rodziny liliowatych obejmujący około 30 gatunków występujących w chłodniejszych i żyznych lasach Ameryki Północnej, północnych Chinach (Liaoning, Jilin), Korei, Japonii, Kazachstanie oraz w azjatyckiej części Rosji. Nazwa rodzajowa odnosi się do kształtu cebul, który faktycznie przypomina psie zęby. Gatunkiem typowym jest Erythronium dens-canis L.[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Delikatna i lekko pochylona, rozgałęziona, ale niektóre gatunki są jednopędowe. Łodyga wyrasta z podziemnej, wieloletniej cebuli, okrytej łuską. Cebula mateczna tworzy w każdym roku cebulki przybyszowe.
Liście
Dosyć szerokie, odziomkowe, usychające kilka tygodni po kwitnieniu, lancetowate lub jajowate, całobrzegie, barwy zielonej. Większość gatunków posiada liście ozdobione marmurkowym wzorem (koloru od czerwonego do brązowego).
Kwiaty
Sześciopłatkowe, barwy białej, żółtej, różowej, czerwonej i fioletowej, osadzone na pojedynczej łodydze lub jej rozgałęzieniach, o płatkach odwiniętych do góry. Psizęby kwitną w okolicach kwietnia, maja i czerwca.
Owoce
torebka.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy taksonomiczne[2]

Mithridatium Adanson

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)[1]

Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd liliowce (Liliales), rodzina liliowate (Liliaceae), plemię Lilioideae[1].

Pozycja w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd liliowce (Liliales Perleb), podrząd Liliineae Rchb., rodzina liliowate (Liliaceae Juss.), rodzaj psiząb (Erythronium L.)[3].

Gatunki

Gatunki z zachodu Ameryki Północnej:

Gatunki ze wschodu Ameryki Północnej:

Gatunki z południowej Europy:

Gatunki z Azji:

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

W ogrodzie powinny mieć zapewnioną glebę żyzną i świeżą oraz miejsce w pobliżu krzewów, drzew lub innych bylin. Miejsce to powinno być półcieniste. Rośliny w czasie kwitnienia podlewamy obficie (jeżeli jest sucho) aż do majaczerwca, kiedy to zaczynają usychać im liście. Liście nie powinny być usuwane zaraz po kwitnieniu. Usunąć je można dopiero po uschnięciu. Cebulki tych roślin sadzimy w połowie września na głębokości około 10 cm, a po posadzeniu podlewamy je. Co roku jesienią podsypujemy rośliny kompostem i odrobiną popiołu drzewnego (zawiera potas i fosfor), zaś wczesną wiosną można poddać im nawozu wieloskładnikowego. Psizębów nie wykopujemy, albowiem najładniej wyglądają w dużych grupach. Zdarza się, że psizęby nie kwitną przez kilka lat. Możliwe jest, iż nasze cebulki są za młode by wydać kwiaty – zakwitną na pewno po dwóch lub trzech latach. Rośliny te są bardzo odporne na chłód, jednak młode lub wrażliwe okazy powinny być okrywane gałązkami iglastymi, korą, trocinami itp. Rozmnaża się wegetatywnie z cebul. Co kilka lat, we wrześniu, można wykopać cebule roślin i oddzielić od nich cebulki przybyszowe.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-07-27].
  2. 2,0 2,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-30].
  3. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Erythronium (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-30].