Pszczoły bezżądłowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pszczoły bezżądłe
Meliponini
Pszczoły bezżądłe
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp tchawkodyszne
Gromada owady
Rząd błonkoskrzydłe
Podrząd trzonkówki
(grupa żądłówki)
Nadrodzina pszczoły
(sekcja Apiformes
Anthophila)
Rodzina pszczołowate
Podrodzina pszczoły właściwe
Plemię pszczoły bezżądłowe
Systematyka Systematyka w Wikispecies

Pszczoły bezżądłowe, pszczoły bezżądłe, melipony (Meliponini) - plemię z rodziny pszczołowatych (Apidae). Należy do nich około 250 gatunków, występujących w krajach tropikalnej i subtropikalnej strefy Afryki, Azji, Australii i Ameryki.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Są różnej wielkości, od 2 mm do nieco większych niż pszczoła miodna, barwy od czarnej do złocistej, o ciele owłosionym lub nieowłosionym (oskórek błyszczący). Wszystkie te gatunki żyją społecznie, tworząc rodziny złożone z różnej liczby osobników, o różnym stopniu zorganizowania. Występuje tu polimorfizm oraz polietyzm wiekowy. W rodzinach istnieje rozwinięty system porozumiewania się osobników ze sobą.

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Większość gatunków pszczół bezżądłych gnieździ się w wydrążonych pniach i gałęziach drzew. Należą tu między innymi gatunki z rodzajów Melipona i Trigona, mające pewne znaczenie gospodarcze. Budują one gniazda przeważnie z mieszaniny wosku z kitem. Wlot do gniazda jest pilnie strzeżony, często na noc i w okresach chłodów zalepiany zupełnie kitem, niekiedy jego okolice są pokrywane substancją żywiczną, która chroni przed szkodnikami.

Kolonie są wieloletnie i rozmnażają się przez rójkę. Tworzenie nowej rodziny odbywa się stopniowo. Najpierw zostaje zbudowane nowe gniazdo i wypełnione zapasami przyniesionymi ze starego gniazda, później zapełniają je robotnice i trutnie. Po całkowitym przygotowaniu gniazda przenosi się do niego młoda, nieunasieniona matka, stara pozostaje w starym gnieździe (macierzaku).

Żądło[edytuj | edytuj kod]

Mają one szczątkowe żądła, które nie mogą służyć do obrony. Pszczoły bezżądłe bronią się jednak skutecznie przed wrogami: rozłażą się po ciele napastnika, szczypią jego skórę żuwaczkami, ciągną za włoski, niektóre gatunki wyrzucają z otworu gębowego piekącą ciecz.

Skrzydła[edytuj | edytuj kod]

Pszczoły bezżądłe, podobnie jak inne owady z rzędu błonkoskrzydłych posiadają dwie pary błoniastych skrzydeł. Cechą charakterystyczną skrzydeł Meliponini jest mniejsza niż u innych pszczołowatych (Apidae) ilość zamkniętych komórek. Przedstawiciele tych owadów z rodzaju Trigonisca mają tylko dwie zamknięte komórki, a u bezżądłych z gatunku Plebeia schrottkyi występują trzy zamknięte komórki[1].

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Są aktywne przez cały rok, mniej przy niższych temperaturach, niektóre gatunki wchodzą w okres życia utajonego.[2][3] W przypadku zagrożenia gniazda gryzą napastnika. Dodatkowo niektóre pszczoły posiadają wydzieliny powodujące bolesne pęcherze, podobne do ukąszeń komarów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Majowie hodowali pszczoły rodzime przez tysiące lat. Były one obiektem religijnych ceremonii i symbolem boga, znanego z kodeksu madryckiego.[4]

Znaczenie gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

W Ameryce Środkowej i Południowej pszczoły bezżądłe są od dawna hodowane przez miejscową ludność w celu pozyskiwania miodu i wosku. Jako ule służą przy tym najczęściej wydrążone kawałki pni. Miód ten jest bardzo aromatyczny i smaczny, u niektórych gatunków nie nadaje się jednak do spożycia, gdyż zawiera substancje pochodzenia zwierzęcego.

Pszczoły bezżądłowe biorą udział w zapylaniu makadamii, mango, truskawek, arbuzów, awokado, cytrusów, liczi i wielu innych. Badania pokazały, że są w stanie funkcjonować w szklarniach. W przyszłości mogą być wykorzystywane na większą skalę w Australii.[5]

Przypisy

  1. Pawlikowski, T., Celary, W., Klucze do oznaczania owadów Polski, PTE, Toruń 2003
  2. Ribeiro, M F. 2002. "Does the queen of Plebeia remota ( Hymenoptera , Apidae , Meliponini ) stimulate her workers to start brood cell construction after winter?" Insectes Sociaux 49: 38–40.
  3. Alves, D A; Imperatriz-Fonseca, V L; Santos-Filho, P S. 2009. "Production of workers, queens and males in Plebeia remota colonies (Hymenoptera, Apidae, Meliponini), a stingless bee with reproductive diapause". Genetics and Molecular Research 8(2): 672–683.
  4. http://www.uqroo.mx/libros/maya/diccionario.pdf
  5. "New Greenhouse Pollination Study With Trigona". Aussie Bee Bulletin (10). May 1999. "Pablo Occhiuzzi of the University of Western Sydney is studying the greenhouse pollination of capsicum with Trigona carbonaria."