Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Normandia-Niemen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Normandia-Niemen
Истребительный Aвиационный Полк "Нормандия-Неман"
Escadron de chasse 2/30 Normandie-Niemen
Ec-2-30.jpg
Emblemat Pułku Lotnictwa Myśliwskiego "Normandia-Niemen"
Historia
Państwo  ZSRR
 Wolna Francja
Sformowanie 1942
Rozformowanie 1945
Nazwa wyróżniająca Normandia-Niemen
Tradycje
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały  Francja eskadra EC 2/30 "Normandie-Niémen"
 Rosja 18 pułk myśliwski
Dowódcy
Pierwszy Joseph Pouliquen
Ostatni Louis Delfino
Działania zbrojne
Wielka Wojna Ojczyźniana
Organizacja
Podporządkowanie Radzieckie Siły Powietrzne
Skład 3 eskadry

Pułk Lotnictwa Myśliwskiego "Normandia-Niemen" (ros. Истребительный Aвиационный Полк "Нормандия-Неман") – oddział lotnictwa myśliwskiego Sił Zbrojnych Wolnej Francji, walczący w składzie Armii Czerwonej podczas II wojny światowej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1942 szef sztabu Sił Lotniczych Wolnej Francji gen. Martial Valin przedstawił pomysł utworzenia francuskiej jednostki lotniczej w składzie Armii Czerwonej, która walczyłaby z Niemcami na froncie wschodnim. Idea ta pojawiła się wskutek sugestii gen. Charles'a de Gaulle’a, aby Francuzi walczyli z Niemcami na wszystkich frontach II wojny światowej. Po uzyskaniu zgody odpowiednich rządów i organów decyzyjnych uzgodniono, że francuscy piloci będą operacyjnie podlegać Sowietom, lecz będą dowodzeni przez własnych oficerów. Sprzęt wojskowy i zaopatrzenie miał dostarczyć ZSRR.

Początek istnienia jednostki[edytuj | edytuj kod]

Francuzi utworzyli Grupę Myśliwską nr 3 (Groupe de Chasse 3), która otrzymała nazwę "Normadia". Składała się z trzech eskadr: "Rouen", "Le Havre" i "Cherbourg". Godłem Grupy był herb Normandii, tj. 2 lamparty o złotych paszczach. Lotnicy rekrutowali się głównie z Bliskiego Wschodu i Wielkiej Brytanii. 12 listopada 1942 grupa 62 pilotów i mechaników została przetransportowana samolotami z Rayaku w Libanie do Bagdadu, a stamtąd koleją do Teheranu. Ze stolicy Iranu 3 sowieckie samoloty transportowe zabrały ich do Baku, a następnie do Moskwy. Ostatecznie 2 grudnia trafili do bazy szkoleniowej Iwanowo. Szkolenie lotnicze odbywało się na samolotach UT-2 i starszych U-2 (tzw. kukuruźnikach), a następnie na 2-miejscowych Jak-7, aby ostatecznie przejść na samoloty myśliwskie Jak-1. 11 marca 1943 Pułk "Normandie" zakończył oficjalnie szkolenie.

Walki na froncie wschodnim[edytuj | edytuj kod]

Jak-3 pułku "Normandia-Niemen", Muzeum Lotnictwa i Astronautyki Le Bourget

Pułk został przydzielony na lotnisko Połotnianyj Zawod, wchodząc w skład sowieckiej 1 Armii Lotniczej. Pierwsze zwycięstwo powietrzne uzyskano 5 kwietnia 1943 roku na samolocie Jak-1, w które na początku była wyposażona jednostka. 17 lipca tego roku zaginął podczas akcji dotychczasowy dowódca Jean Tulasne. Jego funkcję objął Pierre Pouyade. 6 listopada pułk został przeniesiony do Tuły. Jedynie 6 pilotów pozostało z pierwotnego składu, reszta pochodziła z uzupełnień. Pułk odnosił liczne zwycięstwa powietrzne, stąd był wielokrotnie odznaczany różnymi medalami, podobnie jak francuscy piloci. W 1944 odbyli oni szkolenie na nowocześniejszych samolotach Jak-9D, po czym powrócili na front. Do listopada tego roku pułk działał na obszarze między miejscowością Dubrowka a Gross-Kalweitchen w Prusach Wschodnich. Za zasługi bojowe w walkach przy forsowaniu rzeki Niemen otrzymał w październiku nazwę "Normandie-Niemen". 16 października Francuzi zestrzelili 29 niemieckich samolotów bez strat własnych. Istnieje podejrzenie, że w tym okresie atakowali oni z powietrza polskie oddziały partyzanckie Armii Krajowej, wycofujące się na zachód, choć prawdopodobnie nie zdawali sobie z tego sprawy. W grudniu dowódca pułku P. Pouyade wraz z grupą pilotów-weteranów powrócił do Francji, a na czele jednostki stanął Louis Delfino. Od 14 stycznia działała ona z Dopenen w Prusach Wschodnich. Szlak bojowy zakończyła 9 maja 1945 w miejscowości Świętomiejsce. Francuzi stoczyli 869 walk powietrznych, w których zestrzelili na pewno 273 niemieckie samoloty (najwięcej Fw-190 różnych wersji).

Pułk był odznaczony francuskimi odznaczeniami: Legią Honorową, Croix de la Libération, Médaille Militaire i Croix de Guerre oraz sowieckimi: Orderem Czerwonej Gwiazdy i Orderem Aleksandra Newskiego. Piloci Marcel Albert, Marcel Lefèvre, Jacques André i Roland de La Poype otrzymali tytuły Bohatera Związku Radzieckiego.

Zakończenie[edytuj | edytuj kod]

14 czerwca 1945 trzydzieści osiem lub czterdzieści samolotów Jak-3 (podarowanych Francuzom przez Józefa Stalina) wystartowało z Elbląga, docierając 20 czerwca do Francji. Służyły one we francuskim lotnictwie do kwietnia 1947.

W 1960 został nakręcony film produkcji francusko-radzieckiej w reżyserii Jeana Dréville’a i Damira Wiatycha-Berejnycha pt.: "Normandie-Niémen".

Obecnie istnieją dwie jednostki lotnicze kultywujące tradycje Pułku Lotnictwa Myśliwskiego "Normandia-Niemen": francuska eskadra EC 2/30 "Normandie-Niémen", stacjonująca w Colmar i rosyjski 18 Witebski Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Gwardii (18-й гвардейский Витебский дважды Краснознаменный ордера Суворова второй степени истребительный полк ВВС России "Нормандия-Неман"), stacjonujący w Ussuryjsku na Dalekim Wschodzie.

Użytkowane samoloty[edytuj | edytuj kod]

Pułk Lotnictwa Myśliwskiego "Normandie-Niemen" użytkował następujące samoloty:

  • Po-2 – jako samolot łącznikowo-kurierski,
  • Jak-1B – samolot myśliwski,
  • Jak-3 – podstawowy samolot myśliwski,
  • Jak-9D i Jak-9T – samolot wsparcia lądowego,
  • Jak-6 – samolot transportowy.

Myśliwce oznaczone były jak wszystkie sowieckie samoloty, czyli miały namalowane czerwone gwiazdy z białą lub żółtą obwódką na kadłubie, sterze kierunku oraz górnych i dolnych częściach skrzydeł. Jedynymi oznaczeniami francuskimi były pionowe pasy w kolorach flagi francuskiej na kołpakach śmigieł. Część samolotów miała namalowane pod kabinami hasła pamiątkowe w stylu: "Dzielnemu lotnikowi francuskiemu pracownicy..." Ponadto niektóre Jaki miały małe francuskie kokardy na boku kadłuba.

Personel latający pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy Pułku

  • Joseph Pouliquen (od września 1942 do 22 lutego 1943)
  • Jean Tulasne (od 22 lutego do 17 lipca 1943)
  • Pierre Pouyade (od 17 lipca 1943 do 12 grudnia 1944)
  • Louis Delfino (od 12 grudnia 1944 do końca wojny)

Dowódcy 1 eskadry "Rouen"

  • por. Léon (od 8 sierpnia do 4 września 1943)
  • por./kpt. Marcel Albert (od marca do grudnia 1944)
  • kpt. René Challe (od grudnia 1944 do 17 stycznia 1945)

Dowódcy 2 eskadry "Le Havre"

  • kpt. Dider Béguin (od 8 sierpnia do 4 września 1943)
  • por. Yves Mourier (od marca do 12 grudnia 1944)
  • kpt. de Saint-Marceau (od 12 grudnia 1944)

Dowódcy 3 eskadry "Cherbourg"

  • por. Marcel Lefevre (od marca do 28 maja 1944)
  • kpt. Pierre Matras (od 29 maja 1944)

Informacja[edytuj | edytuj kod]

W 1944 dokonano pochówku dwóch pilotów francuskich na cmentarzu komunalnym w Węgorzewie. W 1946 Niemiec o nieznanym nazwisku przekazał Wincentemu Puźlewiczowi, mieszkańcowi Pawłowa, informację, że podczas wojny w okolicy doszło do walki powietrznej, w wyniku której został strącony myśliwski samolot o oznakowaniach radzieckich. Samolot spadł na teren bagnisty, około 5 km od Węgorzewa (między Czerwonym Dworem a Pawłowem). W rezultacie tej walki doszło do spalenia stodoły tego Niemca. Możliwe jest, że piloci pochowani na cmentarzu komunalnym w Węgorzewie byli pilotami tego samolotu. W wyniku likwidacji grobów na cmentarzu zlikwidowano również (w latach 70. i 80.) groby tych lotników. Płyty nagrobne po przemieszczeniu nadal spoczywały na powierzchni cmentarza do 2005 roku, następnie zostały złożone w miejscu składowania, skąd zostały prawdopodobnie skradzione, w wyniku czego stracono nazwiska lotników francuskich.

Na prośbę Burmistrza Miasta Węgorzewa, tamtejsze Muzeum Kultury Ludowej zwróciło się z prośbą o ustalenie danych personalnych lotników francuskich oraz wszelkich informacji związanych z tym wojennym wydarzeniem do: Ambasady Rosyjskiej w Polsce (Wydział Historyczno-Memorialny), Ambasady Republiki Francuskiej w Polsce (Attache Obrony), Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Warszawie, Centralnego Archiwum Wojskowego w Warszawie, Deutsche Dienststelle Wermachts Auskunft Stelle w Berlinie, Bundesarchiv Koblenz i Militarchiv Freiburg.

14 lipca 2009 został odnaleziony zapis w księdze zmarłych pochowanych na cmentarzu Komunalnym w Węgorzewie. (,,Domniemane szczątki ludzkie 8.07.1998 VII, XII 18(w3993) domniemany grób francuskiego pilota.[potrzebne źródło])

Wikimedia Commons

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wiesław Bączkowski, Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Normandie-Niemen, [w:] "Entuzjasta Lotnictwa", nr 1, 1995

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]