Puszcza Niepołomicka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krajobraz Puszczy Niepołomickiej, 23 maja 2010.

Puszcza Niepołomicka – kompleks leśny znajdujący się w zachodniej części Kotliny Sandomierskiej, ok. 20 km na wschód od Krakowa. Zajmuje teren położony w widłach Wisły i Raby. Składa się z kilku oddzielnych kompleksów, niegdyś stanowiących jedną całość. Główny kompleks zajmuje powierzchnię ok. 110 km². Rozciąga się on między Niepołomicami, a Proszówkami, Baczkowem i Mikluszowicami.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Puszczy Niepołomickiej wywodzi się od staropolskiego słowa "niepołomny", czyli niemożliwy do pokonania, zniszczenia, wytrzebienia. Przypuszcza się więc, że stąd właśnie pochodzi drugi człon nazwy puszczy. Zatem dawniej puszcza "niepołomna" byłaby lasem trudnym do wykarczowania, do zagospodarowania rolniczego, bardzo niedostępnym.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Puszcza Niepołomicka była w przeszłości częścią wielkiego kompleksu leśnego, który rozciągał się od północnej Kotliny Sandomierskiej aż po dolinę Sanu. Ze względu na niewielką odległość puszczy od Krakowa, od XIII do XVIII w. była ona jednym z najpopularniejszych obszarów, na których polowali polscy władcy.

Pierwsza informacja o puszczy pochodzi z dokumentu z 1242 r., kiedy to nazywano ją "Las Kłaj". W 1393 r. występują już pod nazwą "Las Niepołomicki", a w 1441 r. użyto po raz pierwszy nazwy "Puszcza Niepołomicka". Puszcza była własnością najpierw królów Polski (XIII-XVII w.), a po rozbiorach przeszła na własność skarbu państwa.

Drogą zwaną "Królewską" udawali się na polowania w głąb puszczy najwięksi królowie. Polowano wtedy na grubą zwierzynę: niedźwiedzie, tury, żubry i inne. Puszcza też dostarczała drewna, a opiekę nad nią sprawowali wyznaczeni przez starostwo niepołomickie łowczy i leśniczy.

W czasie zaborów Austriacy wycięli stary drzewostan sadząc na to miejsce szybko rosnący las sosnowy. Ogromne spustoszenia w drzewostanie puszczy poczynili również Niemcy, którzy drewno z puszczy wysyłali na fronty II wojny światowej. Okres II wojny światowej zaznaczył się walkami na tych terenach, najpierw żołnierzy września 1939 r., a potem oddziałów partyzanckich. Wojna pozostawiła też po sobie mogiły żołnierzy polskich oraz zamordowanych Żydów z Bochni i Niepołomic. Puszcza była miejscem wielu masowych egzekucji dokonanych przez Niemców w czasie wojny. Miejsca te upamiętniono pomnikami i cmentarzami. W puszczy można znaleźć cmentarze wojenne, jeden z nich zlokalizowany jest "na Sitowcu". Mieści on wspólną kwaterę z grobami żołnierzy i partyzantów poległych w latach 1939–1945. W Poszynie znajdują się mogiły polskich żołnierzy, którzy polegli 10 września 1939, gdy 5 Pułk Strzelców Podhalańskich został otoczony przez przeważające siły niemieckie.[1]

Obecnie na terenie puszczy prowadzona jest normalna gospodarka leśna. Na obrazie satelitarnym tego obszaru widać skutki tej gospodarki: mozaikę młodników, zrębów i nielicznych starodrzewi.

Polowania[edytuj | edytuj kod]

Puszcza była jednym z ulubionych miejsc polowań polskich władców. Polowali w niej: Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło, Zygmunt I Stary, wraz z królową Boną, Zygmunt II August, Stefan Batory, Jan III Sobieski, August II Mocny. Jedne z najgłośniejszych łowów w puszczy niepołomickiej zorganizowano na polecenie Augusta II Mocnego. W czasie polowania w ciągu 3 dni król upolował: 3 łosie, 17 jeleni, 33 dziki, 85 saren, 13 wilków oraz mnóstwo lisów i zajęcy[a]. W czasie polowania król August II spędził noc przy dębie, który później na tę pamiątkę ogrodzono drewnianym płotkiem. Na pniu przymocowano tabliczkę z informacją (w języku niemieckim) o niebywałym noclegu monarszym, a że miejsce stało się historyczne, pod tabliczką powieszono krzyżyk. Drzewo było stare, bo gdy 4 grudnia 1874 powstała na nim wielka czapa śniegu, zewnętrzna skorupa osłaniająca wewnętrzne próchno nie wytrzymała i tak przestała istnieć pamiątka po królewskim polowaniu sprzed półtora wieku.

Fauna i flora[edytuj | edytuj kod]

Pod względem siedliskowym Puszcza Niepołomicka składa się z dwu znacznie różniących się od siebie kompleksów:

  • kompleks większy – tworzy właściwa puszcza, położona na południu, między rzeką Drwinką a linią kolejową z Krakowa do Bochni. Składa się z wszystkich typów borów (mieszanego, sosnowego – świeżego i suchego, bagiennego – koło Baczkowa), olsów oraz małych fragmentów lasu liściastego. Lite bory sosnowe zajmują ponad 80% całego kompleksu, z bardzo małą domieszką brzozy pochodzenia naturalnego oraz dębu i olchy czarnej.

Na torfowisku Błoto znajduje się najdalej na południowy zachód w Polsce wysunięte stanowisko brzozy niskiej. Do najciekawszych spośród wielu tu występujących roślin bagiennych należy zaliczyć: modrzewicę zwyczajną, żurawinę błotną, wełniankę pochwowatą oraz częściowo chronione bagno zwyczajne. Rosną również ciekawe gatunki górskie, jak na przykład: przywrotnik prawie nagi, gęsiówka Hallera, przetacznik górski i drzewo – olcha szara.

W puszczy można spotkać ok. 170 gatunków kręgowców. Ze względu na panujące w puszczy niepołomickiej warunki przyrodnicze zachowało się tu wiele gatunków zwierząt o charakterze reliktowym. Najciekawsze z nich: gadożer[potrzebne źródło], puszczyk uralski[2], pustułka, kobuz, bocian czarny Bogactwu gatunkowemu sprzyjają rozległe, różnorodne tereny leśne, liczne podmokłe i bagniste łąki, sąsiedztwo gór i otwarte doliny sprzyjające migracji zwierząt. Spośród dużych ssaków w puszczy możemy spotkać sarny, jelenie, dziki. Czasem pojawia się wilk czy łoś.

Północna cześć puszczy jest szczególnie bogata w płazy, w okresie godowym na 1 hektar może tu przypadać nawet 2500 osobników ropuch zielonych i szarych, żab moczarowej, trawnej i rzekotki.

Rezerwaty[edytuj | edytuj kod]

W puszczy znajduje się 6 rezerwatów przyrody zajmujących łączną cześć 94,43 ha:

W samym sercu puszczy znajduje się ostoja żubrów, będących pod ścisłą ochroną.

Poszyna[edytuj | edytuj kod]

Jest to miejsce, które zaważyło na dalszych losach Jagiellonów i Polski. Z powodu epidemii, jaka panowała w Krakowie w 1527, Zygmunt I Stary wraz z małżonką przybyli do Niepołomic. Czas skracano sobie polowaniami. Podczas jednego niedźwiedź zaatakował królową Bonę, która spadła z konia i poroniła; dziecku nadano imię Olbracht. Jego zwłoki złożono w trumnie do kaplicy zamkowej. W miejscu wypadku król polecił zbudować kaplicę, która jednak nie zachowała się. Najprawdopodobniej była drewniana i miała kształt domkowy. Po śmierci Zygmunta I Starego ołowianą trumienkę z prochami dziecka przeniesiono do sarkofagu ojca, podczas pogrzebu w lipcu 1548 roku.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Liczne ścieżki leśne wykorzystywane są przez turystów pieszych i rowerzystów. W roku 2000 utworzono ścieżkę edukacyjną. Jest to ok. 4 km trasa spacerowa, przy której ustawiono tablice informujące o gatunkach występujących w Puszczy roślin i zwierząt. Z funduszy gmin Niepołomice i Kłaj oraz Nadleśnictwa Niepołomice zbudowano specjalną ścieżkę rowerową o długości 7 km.

Przypisy

  1. Wasikowska, V., Dzieje. [w] Puszcza Niepołomicka. [dostęp: 1 luty 2014], <http://www.puszczaniepolomicka.pl/dzieje.html>
  2. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 476-479. ISBN 83-919626-1-X

Uwagi

  1. Informacje o polowaniu króla Augusta II Mocnego pochodzą z tablicy pamiątkowej ustawionej w Puszczy Niepołomickiej w 1835 roku: "Pamiątka Narodowa. August II Król Polski polując w tych lasach nocował pod tym dębem 27 września 1730 roku. Po trzechdniowych łowach ubito 3 łosie, 17 jeleni, 88 sarn, 33 dziki, 15 wilków, 2 rysie, 32 lisy i mnóstwo drobnej zwierzyny. Dąb obecny zasadzono w roku 1875 w miejsce starego tzw. królewskiego, pod którym odpoczywał po łowach król August II wraz z orszakiem myśliwskim".
Wikimedia Commons