Pyretroidy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Pyretroidy – naturalne i syntetyczne środki ochrony roślin używane w celu zwalczania owadów. Są zaliczane do trzeciej generacji insektycydów. Działają wybiórczo. Są trujące dla owadów, a mało szkodliwe dla ludzi i innych organizmów wyższych. Nie działają na grzyby. Stosuje się je często do ochrony drewna.

Na owady działają w sposób kontaktowy i żołądkowy, mogą przeciwdziałać zamykaniu przetchlinek – śmierć owada przez przesuszenie.

Budowa i właściwości chemiczne[edytuj | edytuj kod]

Naturalne pyretoidy są pochodnymi kwasu pyretrynowego. Pod względem chemicznym są to estry pyretrynowego lub kwasu chryzantemowego i alkoholi: pyretrolu, cynerolu i jasmolonu. Syntetyczne mogą zawierać jeszcze inne alkohole.

Są dobrze rozpuszczalne w tłuszczach, nietrwałe chemicznie. Naturalne pyretroidy ulegają rozkładowi pod wpływem światła, syntetyczne są na nie odporne.

Toksyczność[edytuj | edytuj kod]

Pyretroidy są mało toksyczne, zatrucia zdarzają się rzadko. Po wchłonięciu dużych dawek mogą działać szkodliwie na układ nerwowy. Mają zdolność wzbudzania pobudzenia w neuronach i tym samym zaburzania prawidłowej funkcji nerwów. Ponadto mogą hamować aktywność niektórych enzymów komórkowych (ATPaz, fosfodiesteraz) i zmieniać stężenie katecholamin.

Objawy zatrucia ostrego (u szczurów) są następujące:

  • pobudzenie
  • wzrost agresji
  • drżenia przechodzące w drgawki
  • ślinotok

Oddziaływanie na środowisko[edytuj | edytuj kod]

Pyretroidy są silnie toksyczne dla drobnych bezkręgowców słodkowodnych. Np. obunogi Hyalella azteca, larwy muszki Chaoborus obscuripes lub krewetki Palaemonetes pugio giną przy stężeniach pyretroidów rzędu kilku nanogramów w litrze wody. W latach 2008 i 2009 w delcie rzek Sacramento i San Joaquin stwierdzono obecność pyretroidów w stężeniach ok. 10× wyższych. Pochodziły one z kanalizacji burzowych z terenów miejskich. Dla kręgowców (np. ryb) takie ilości są nieszkodliwe, śmierć bezkręgowców może jednak zakłócać łańcuch pokarmowy w rzekach[1].

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Pyretryna I, R = CH3
Pyretryna II, R = CO2CH3

Naturalne[edytuj | edytuj kod]

Syntetyczne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Donald P. Weston. Urban and Agricultural Sources of Pyrethroid Insecticides to the Sacramento-San Joaquin Delta of California. „Environmental Science and Technology”. 44 (5), s. 1833–1840, 2010. doi:10.1021/es9035573. PMID 20121184. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Witold Seńczuk red.: Toksykologia. Podręcznik dla studentów, lekarzy i farmaceutów Wydanie IV. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2002.