Pyzdry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pyzdry
Kościół Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela
Kościół Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela
Herb
Herb Pyzdr
Dewiza: Królewskie miasto nad Wartą
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat wrzesiński
Gmina Pyzdry
gmina miejsko-wiejska
Data założenia przed 1257
Prawa miejskie przed 1257
Burmistrz Krzysztof Zenon Strużyński
Powierzchnia 12,16 km²
Wysokość 90 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

3203
263 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 63
Kod pocztowy 62-310
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Pyzdry
Pyzdry
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pyzdry
Pyzdry
Ziemia 52°10′N 17°41′E/52,166667 17,683333Na mapach: 52°10′N 17°41′E/52,166667 17,683333
TERC
(TERYT)
4303930044
Urząd miejski
ul. Taczanowskiego 1
62-310 Pyzdry
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Pomnik z okazji 700-lecia miasta Pyzdr (1957)
Pieczęć miejska z lat 1312-1575

Pyzdrymiasto w woj. wielkopolskim, w powiecie wrzesińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pyzdry. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. konińskiego.

Od średniowiecza do 1818 siedziba powiatu pyzdrskiego. Były miastem królewskim[1].

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 3203 mieszkańców[2].

Pyzdry leżą na wysokim brzegu rzeki Warty, niedaleko ujścia Prosny, we wschodniej części Wielkopolski. Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 442 WrześniaKalisz.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Pyzdrach pochodzi z 1232, kiedy książę wrocławski Henryk I Brodaty zdobył Kalisz i zajął księstwo kaliskie. Pyzdry są jednym z najstarszych miast lokacyjnych w Wielkopolsce – z 1257 pochodzi wzmianka o anonimowym wójcie, dowodząca funkcjonowania tu stabilnego ośrodka miejskiego[3]. Nie zachował się dokument lokacyjny, wiadomo jednak, że miasto lokowane było na prawie magdeburskim, najprawdopodobniej przez Bolesława Pobożnego[4] W latach 80. XIII wieku w Pyzdrach działała mennica (mincerzem był jeden z mieszczan, Ubelin)[5].

29 czerwca 1318 Władysław I Łokietek zwołał do Pyzdr zjazd duchowieństwa i dostojników polskich, na którym podjęto uchwałę o wysłaniu poselstwa do papieża Jana XII z prośbą o zezwolenie na jego koronację. W 1331 miasto zostało spalone przez Krzyżaków. Podczas panowania Kazimierza Wielkiego miasto zostało otoczone murami i wybudowano potężny czworoboczny zamek. W 1345 w mieście zawarto rozejm pomiędzy królem Czech Janem Luksemburskim i Kazimierzem Wielkim. 6 czerwca 1346 król Kazimierz ogłosił w Pyzdrach statuty prawne dla Wielkopolski. W 1390 Władysław II Jagiełło i Warcisław VII zawarli układ w Pyzdrach, gdzie Warcisław stał się lennikiem Jagiełły. W 1562 Pyzdry zostały wyznaczone jako miejsce "okazowania" (przeglądów wojska) dla województwa kaliskiego.

W 1655 miasto zajęły wojska szwedzkie. W 1704 pod Pyzdrami stoczyły bitwę wojska stronników Leszczyńskiego i Augusta II. W 1768 wielki pożar zniszczył miasto. W 1776 zostaje podpisana umowa pomiędzy burmistrzem Pyzdr Karolem Ogrodowiczem a Bogusławem Waberem miejscowym cieślą. Dotyczyła ona odbudowy miasta. W 1793, w wyniku II rozbioru rozpoczyna się okupacja pruska. W 1807 i 1814 pożary ponownie zniszczyły miasto. Podczas zaborów : 1/ na mocy decyzji kongresu wiedeńskiego miejscowość znalazła się w 1815 w granicach Królestwa Pruskiego jako stolica powiatu pyzderskego, 2/ gdy Rosja wystąpiła o zmianę granicy na mocy postanowienia Traktatu granicznego z 11.XI.1817 r. miasto Pyzdry z okolicznymi wioskami zostały przekazane Rosji i stały się częścią Królewstwa Kongresowego, w związku z tym 1818 miasto przestało być siedzibą powiatu. [Oficjalnie pruski Landrat Pyzderski funkcjonował do 1818 r. z tymczasową siedzibą już poza Pyzdrami; w 1818 zdecydowano o wybraniu siedziby urzędu landrata (powiatu) we Wrześni i nazwaniu tej jednostki powiatem wrzesińskim]. W 1818 Pyzdry powróciły do województwa kaliskiego i pozostały w Królestwie Polskim do zakończenia I wojny światowej (1918), kiedy Rada Regencyjna Królestwa Polskiego ogłosiła deklarację niepodległości. Pyzdry były najbardziej na zachód wysuniętym miastem Królestwa Polskiego (przejście graniczne znajdowało się w Borzykowie). W 1867 Pyzdry utraciły prawa miejskie. W 1918 Pyzdry powróciły w granice odradzającej się Rzeczypospolitej Polskiej.

Miasto do 1935 r. znajdowało się w powiecie słupeckim w województwie łódzkim, a w wyniku reformy administracyjnej w tym samym roku i likwidacji powiatu słupeckiego znałazły się w powiecie konińskim.W 1948 r. Pyzdry zostały wydzielone z powiatu konińskiego i znalazły się w powiecie wrzesińskim, gdzie znajdowały siś do 30.06.1975 r. Miasto i gmina Pyzdry do 31.12.1998 r. znajdowały się w województwie konińskim. Ponownie od 1 stycznia 199 r. wchodzą w skład powiatu wrzesińskiego.

16 marca 2012 w Pyzdrach złożył wizytę prezydent RP Bronisław Komorowski[6][7].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta znajduje się 11 obiektów zabytkowych:[8]

  • historyczny układ urbanistyczny z XIII-XIX w. (nr rej. 795/Wlkp/A z 28.05.2010)[9]
  • Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny z polowy XIV w., przebudowywany w XV w. i w latach 1865-1870, ul. Farna (nr rej.: kl.IV-73/34/58 z 3.10.1958)
  • zespół klasztorny franciszkanów z połowy XIV-XVIII w., ul. Kaliska (nr rej.: kl.IV-73/35/58 z 3.10.1958):
  • pozostałości zamku i muru miejskiego z I połowy XIV w. (nr rej.: 120 z 1.06.1968)
  • pozostałości murów miejskich z 1339 w domu przy ul. Kaliskiej 36 (nr rej.: 1595 z 10.09.1974)
  • dom z I połowy XIX w., ul. Kaliska 29 (nr rej.: 412/154 z 9.01.1989)
  • dom z I połowy XIX w., ul. Kaliska 37 (nr rej.: 504/245 z 4.05.1994)
  • dom drewniany z 1768, Rynek 17 (nr rej.: kl.IV-73/89/56 z 30.07.1956), dwutraktowy z sienią przelotową i czterosłupowym podcieniem, kryty łamanym dachem
  • dom szachulcowy z początku XIX w., Rynek 19 (nr rej.: 960/A z 5.03.1970)
  • dom z I połowy XIX w., ul. Zwierzyniec 6 (nr rej.: 449/190 z 19.09.1990)
  • wiatrak holender z 1903 (nr rej.: 450 z 1.02.1969)

W przeszłości w Pyzdrach było aż siedem kościołów, jednak do dnia dzisiejszego pozostały dwa.

Ludzie związani z Pyzdrami[edytuj | edytuj kod]

W Pyzdrach urodzili się m.in.:

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkolno-Przedszkolny w Pyzdrach
    • Przedszkole Samorządowe, ul. Szybska 17
    • Samorządowa Szkoła Podstawowa, ul. Szkolna 2
    • Publiczne Samorządowe Gimnazjum im. Kazimierza III Wielkiego, ul. Szkolna 2
  • Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im. Powstańców Wielkopolskich we Wrześni - Oddział Zamiejscowy w Pyzdrach (Zasadnicza Szkoła Zawodowa)

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Źródełko znajdujące się przy ul. Wrocławskiej ma swoją legendę, pozbawioną jednak podstaw historycznych. Otóż przejeżdżający przez miasto król Kazimierz Wielki, będąc bardzo utrudzony drogą, gdy zobaczył bijące źródło, miał zawołać „Pij-Zdrój!”. Na pamiątkę tego wydarzenia utworzona została rzekomo nazwa miasta.
  • Pierwsze udokumentowane użycie armaty na ziemiach polskich nastąpiło w 1383[10][11] roku podczas oblężenia Pyzdr. Pisał o tym w swoich kronikach Jan z Czarnkowa.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anders P., Czerniak R.M., Kowalski P., Winiecki A.: Pyzdry - miasto nad Wartą. Wyd. ABOS, Poznań 1993

Przypisy

  1. Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego, w: Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, Łódź 1929,, s. 16.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 107. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
  3. Marcin Hlebionek: Bolesław Pobożny i Wielkopolska jego czasów, wyd. Avalon, 2010, s. 73.
  4. Zbyszko Górczak: Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.), Poznań 2002, s. 97.
  5. K. Jasiński, Ubelin — mincerz pyzdrski z końca XIII wieku, „Wiadomości Numizmatyczne”, R. XII, 1968, z. 3-4, s. 190-191.
  6. Prezydent Bronisław Komorowski z wizytą w Pyzdrach
  7. Prezydent Komorowski z wizytą w Wielkopolsce
  8. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo wielkopolskie (pol.). 31 marca 2014. [dostęp 2012-06-22]. s. 254-255.
  9. Deczyja w sprawie wpisania do rejestru zabytków historycznego układu urbanistycznego miasta Pyzdry
  10. Encyklopedia Staropolska.
  11. Strona Muzeum Regionalnego w Pyzdrach.