Queer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Queer (z ang. queer = dziwny, dziwaczny) – określenie używane od lat 90. XX wieku do opisywania społeczności LGBT i jej członków[1]. Efektem tego była zmiana we współczesnej angielszczyźnie: pierwotne znaczenie tego słowa zostało zmarginalizowane i obecnie znaczy przede wszystkim "lesbijski", "gejowski", "homoseksualny" (czy generalnie "nie-heteroseksualny", "nie-heteronormatywny"), w sensie pejoratywnym – stanowiąc obraźliwy odpowiednik polskiego słowa "pedał".

W naukach humanistycznych słowo queer jest zbiorczym terminem określającym przedmiot badań socjologicznych, psychologicznych, antropologicznych, kulturowych i krytycznoliterackich skupionych na analizowaniu i proliferacji ustalonych społecznie tożsamości oraz opozycji płciowych i związanych z seksualnością (kobieta – mężczyzna, płeć męska – płeć żeńska, heteroseksualność – homoseksualność itp.), w tym przede wszystkim konstrukcji tożsamości subwersywnych[2]. Na uczelniach zachodnich od kilkunastu lat pojawiają się osobne studia i specjalizacje z zakresu queer studies, czasami wiązane z gender studies, a czasami stanowiące element studiów z zakresu women's studies (problematyki kobiecej), np. na Humboldt State University[3].

Użycie wyrazu queer w niektórych kontekstach może być postrzegane jako obraźliwe i zwłaszcza w heteronormatywnych społeczeństwach powinno być traktowane z ostrożnością, mimo że bywa wykorzystywane także w samookreślaniu się społeczności LGBT (podobnie jak określenie nigger wobec Afroamerykanów).

Użycie współczesne[edytuj | edytuj kod]

Współcześnie używa się tego terminu jako antonimu heteronormatywności. Obejmuje on wtedy swym znaczeniem ludzi, którzy są homoseksualni, biseksualni, transseksualni, interseksualni lub każdej innej seksualności nieheteroseksualnej[1], anatomii seksualnej czy tożsamości płciowej. Może on także uwzględniać osoby aseksualne, autoseksualne i panseksualne, jak również rodzajowo normatywnych heteroseksualistów, których orientacja lub aktywność seksualna nie mieszczą się w granicach najpowszechniejszych (np. BDSM, poliamoria). W tym znaczeniu słowo queer (zarówno jako przymiotnik, jak i jako rzeczownik) może być używane jako synonimiczne dla LGBT, co zwłaszcza w języku angielskim jest w mowie potocznej wygodniejsze niż używanie czteroliterowego skrótu.

Teoria queer[edytuj | edytuj kod]

Uważana jest ona za alternatywę esencjalistycznego podejścia do tożsamości seksualnej, które głosi, że tożsamości/orientacje seksualne istnieją obiektywne i jedynie czekają na nazwanie. Jednocześnie w nurcie esencjalistycznym utożsamia się te pojęcia z rzeczywistością. Podnosi się jednak kwestię, że w tym ujęciu np. termin "heteroseksualny" dla każdego może znaczyć coś nieco innego. A zatem ludzką różnorodność płciową znacznie lepiej opisuje teoria queer. Zakłada ona ludzką niepowtarzalność i fakt, że każdy jest indywidualny i różni się od innych wskutek wpływów biologicznych, psychologicznych i społecznych. W świetle powyższego definiowanie tożsamości seksualnej jest wytworem kultury i jedynie wtórnie kreuje rzeczywistość. Wskutek takiego definiowania dochodzi do wyższego wartościowania jednych tożsamości, a niższego innych, co prowadzi do sztucznej kategoryzacji. W odpowiedzi na to teoria wysuwa następujące postulaty:

  • należy odejść od sztywnego kategoryzowania tożsamości na rzecz uznania ich naturalnej różnorodności;
  • ludzie mają prawo nie podlegać społecznemu naciskowi do określenia własnej tożsamości seksualnej;
  • ludzie powinni mieć prawo do samookreślenia, czy to przez pojęcia wypracowanie kulturowo, czy przez ich modyfikację, czy przez pojęcia stworzone samodzielnie;
  • należy odejść od ignorowania lub modyfikowania tego, co nie mieści się w konstruktach społecznych, dotyczących seksualności;
  • istnieją osoby, które postrzegają własną płeć i seksualność jako niejednorodną i zmienną;
  • wszystkie tożsamości seksualne i płciowe są równowartościowe[4].

Konteksty kulturowe[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie queer pojawiło się w tytułach kilku filmów:

Odnoszą się do niego również takie pojęcia z zakresu kultury jak:

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Tabu seksuologii : [wątpliwości, trudne tematy, dylematy w seksuologii i edukacji seksualnej]. Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej "Academica", 2008, s. 20. ISBN 978-83-89281-54-8.
  2. Anna Burzyńska, Michał Paweł Markowski, Teorie literatury XX wieku. Kraków 2006. ISBN 83-240-0737-7, s. 461
  3. specjalizacja Multicultural Queer Studies na Humboldt State University
  4. Tabu seksuologii : [wątpliwości, trudne tematy, dylematy w seksuologii i edukacji seksualnej]. Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej "Academica", 2008, s. 22 -26. ISBN 978-83-89281-54-8.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]