Różanka (ptak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Różanka
Rhodonessa caryophyllacea[1]
(Latham, 1790)
Różanka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Podrodzina kaczki
Plemię Aythyini
Rodzaj Rhodonessa[2]
Reichenbach, 1853
Gatunek różanka
Synonimy
  • Anas caryophyllacea Latham, 1790
  • Fuligula caryophyllacea (Latham, 1790)
  • Netta caryophyllacea (Latham, 1790)
  • Callichen caryophyllaceum (Latham, 1790)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 CR pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Różanka (Rhodonessa caryophyllacea) – gatunek dużego ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae), widywanego punktowo na Równinie Gangesu, w Bangladeszu i nad rzecznymi bagnami Mjanmy.

Od lat 50. XX wieku uważany za wymarły. Wiele przeprowadzonych badań nie potwierdziło dalszego istnienia gatunku. Przypuszcza się, że może żyć na niedostępnych obszarach rzecznych północnej Mjanmy. Parę obserwacji przekonuje by zmienić status gatunku z wymarłego na "krytycznie zagrożony wymarciem"[4]. Miejsce różanki w taksonomii budziło wiele sporów. Niektórzy uważają, że jest najabardziej spokrewniona z rodzajem Aythya i Netta, zwłaszcza z hełmiatką Netta rufina. Inni umieszczają gatunek w zupełnie odmiennym rodzaju. Jego unikalność wynika z różowego ubarwienia głowy w połączeniu z ciemną resztą częścią ciała. Dobrze widoczna plamka na skrzydle i smukła, długa szyja to cechy dzielone z pospolitą Anas poecilorhyncha. Osobliwe są również jaja różanki, ich kształt jest prawie kulisty.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Historyczna ilustracja z ptasiej gry Hume'a i Marshalla z Birmy, Indii i Ceylonu (tu bez typowego grzebienia na głowie)

Ptak ma 41-43 cm długości, długi dziób, szyję i spiczastą głowę. Samiec ma różowy dziób, głowę i szyję podczas gdy samica ma jasnoróżową głowę i szyję z bardziej bladym dziobem. Czerń ciała rozciąga się od wąskiego paska z przodu szyi. Na skrzydłach wyraźnie widać białą krawędź. W locie nie widać tak bardzo kontrastu z otaczającymi piórami, jak u piżmówki malajskiej. Skrzydła nie posiadają ciemnej ciągnącej się krawędzi, jak ma to miejsce u hełmiatki[5]. Niepewności pojawiają się w porównaniu z samcami hełmiatki, zwłaszcza pływającymi (różnice tkwią bowiem w nogach), ponieważ pozostałe gatunki również mają rzucającą się w oczy czerwoną głowę (choć barwa właściwie różni się dość znacznie od koloru różanki). Z drugiej strony, kaczka pstrodzioba może być podobna do samicy różanki, zwłaszcza w locie lub widziana z daleka lub od tyłu. Podobnie rzecz się ma jeśli chodzi o samce.

Górna część skrzydeł wygląda charakterystycznie dla gatunku, z różowo-beżowym lusterkiem, dużo jaśniejszym niż otaczające upierzenie, tylko u różanki (nie jak z u kaczki pstrodziobej z ciemnozielonymi lotkami drugorzędowymi na lusterku i wyraźnie białymi trzeciorzędowymi). Jeśli skrzydła nie są dobrze widoczne, oba gatunki mogą być nierozróżnialne przez niedoświadczonego obserwatora.

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Żerowiska różanki znajdują się na nizinnych bagnach i małych stawach leżących w wysokotrawiastej dżungli[6]. Gniazdo ulokowane jest w trawie. Jaja, sześć lub siedem w lęgu, są bardzo kuliste i ubawione na kremową biel[7]. Jaja mają od 1.71 do 1.82 cali długości i od 1.61 do 1.7 cali szerokości[8]

Uważa się, że był to ptak niemigrujący. Widywano go pojedynczo, w parach lub bardzo rzadko w małych grupach. Sądzi się, że różanka karmi się roślinami wodnymi i mięczakami[9] Podobnie jak u hełmiatek, przyjmuje pionową postawę aby chwycić pokarm (gruntuje) oraz moczy pokarm przed zjedzeniem. Nie nurkuje jak głowienka.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Przedstawienie głowy

Allan Octavian Hume i Stuart Baker zauważyli, że główne siedliska różanki znajdują się w północnym biegu Gangesu i na zachód od Brahmaputry, głównie w Maldah, Purnea, Madhubani i Purulia, obecnie obwód Bihar[10] Pospolitsza miała być w Singhbumie. Hume zabrał ze sobą osobnika z Manipuru, który, jak zauważył, był bardzo rzadkim ptakiem, ukrytym w gęstym sitowiu jeziora Loktak[11] Edward Blyth potwierdził, że różankę znaleziono w stanie Arakan w Birmie. Brian Houghton Hodgson posiadał okaz żyjący w Nepalu. Kilka obserwacji pochodzi z Delhi, Sindh i Punjabu[12]. Jerdon zdobył osobnika żyjącego na dalekim południu, choć nigdy osobiście nie obserwował ptaka w naturalnym środowisku, dopóki nie odwiedził Bengalu[13].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Rysunek Bhawani Das, ze zbiorów Lady Impey, około roku 1777
Struktura tchawicy w porównaniu z tym narządem u dziwonosa szarobocznego Sarkidiornis

Niegdyś kaczka ta występowała we wschodnich Indiach, Bangladeszu i w północnej Mjanmie[14], ale prawdopodobnie obecnie jest to już gatunek wymarły. Był to zawsze ptak rzadki[15]. Ostatnia potwierdzona obserwacja C. M. Inglisa pochodzi z Darbhanga z czerwca 1935 roku, zawarta w raportach z Indii mówiących o trwaniu tam populacji do wczesnych lat 60. XX wieku. Doniesienia pochodzą z Monghyru[16] i z okolic Simli[17]. Sidney Dillon Ripley datował wymarcie różanki na rok 1950[18]. W 1988 roku Rory Nugent, amerykański ornitolog, i Shankar Barua z Delhi odnotowali pojedynczą obserwację trudnego do uchwycenia ptaka na brzegu Brahmaputry. Badacze rozpoczęli poszukiwania ptaka od Saikhoa ghat na północno-wschodnim końcu biegu rzeki po hinduskiej stronie granicy. Po 29 dniach żeglowania, Nugent poinformował, że widział różankę w stadzie innych ptaków wodnych. Pomimo, że Nugent i Barua's potwierdzili obserwację[19] nie została ona w pełni zaakceptowana. Doniesienia o różance po latach 60. pochodziły w dużej mierze z niezbadanych obszarów odwadnianych Mali Hka i Chindwin Myit w północnej Mjanmie. Ze względu na słabe poznanie tych terenów, obserwacje te nie są uznane za wiarygodne i mogą być mylone z innymi gatunkami, np. hełmiatkami i kaczkami pstrodziobymi. Raport w oparciu o badania w dolinie Hu Kaung pochodzące z listopada 2003 roku[20] stwierdził, że istnieją przekonywujące powody by sądzić, że różanka nadal żyje w północnej Mjanmie (w stanie Kachin), ale nie udało jej się znaleźć w dolinie rzeki Nat Kaung, pomiędzy Kamaing i Shadusup w październiku 2005 roku[21]. Pomimo zaobserwowania wielu kaczek, były to jednak głównie kaczki pstrodziobe i piżmówki malajskie. Przypuszcza się, że gatunek może prowadzić nocny tryb życia[22].

Powodem zaniku różanki jest prawdopodobnie zniszczenie jej naturalnych siedlisk. Nie wiadomo dlaczego niegdyś był to gatunek rzadki, ale małą liczebność tłumaczy się wyjątkowością gatunku (a nie słabym prowadzeniem badań), ponieważ jej środowisko w czasach kolonialnych było przeczesywane przez myśliwych. To oni częściej obserwowali różankę niż ornitolodzy, co wynikało z jej niezwykłego upierzenia. Jak większość grążyc ptak nie cechował się dużymi wymaganiami pokarmowymi, co powinno pomóc w przetrwaniu ostatnich osobników. Ostatnią różankę ustrzelił w 1935 roku w Darbhangu, Biharze w Indiach, C. M. Inglis, który początkowo nawet nie wiedział, że to zrobił. Dopiero jego pies, retriever, przyniósł mu tę kaczkę. Niektóre ptaki trzymano w ptaszarni Jeana Théodora Delacoura w Clères we Francji i Alfreda Ezra w Parku Foxwarren w Anglii, gdzie żyły ostatnie okazy w niewoli. To tu zrobiono jedyną znaną fotografię pary różanek w 1925 roku. Wykonał ją David Seth-Smith[23]

Przypisy

  1. Rhodonessa caryophyllacea w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Rhodonessa. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2014-01-14]
  3. Rhodonessa caryophyllacea. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Extant Unless Proven Extinct: The International Legal Precedent. T. 2. Cz. 4. 1988.
  5. Rasmussen, PC & JC Anderton: Birds of South Asia: The Ripley Guide. T. 2. Smithsonian Instituion & Lynx Edicions, 2005.
  6. Ali, S & S D Ripley: Handbook of the birds of India and Pakistan. T. 1. Oxford University Press, 1978. ISBN 0195620631.
  7. Barnes, H E: Nesting in western India. T. 6. Cz. 3. Henry Edwin Barnes, 1891.
  8. Catalogue of the collections of birds' eggs in the British Museum. British Museum, London, 1902.
  9. Baker,ECS: Indian ducks and their allies. Part II. T. 11. Cz. 2. J. Bombay Nat. Hist. Soc., 1897.
  10. Inglis, C. M.: The birds of the Madhubani subdivision of the Darbhanga district, Tirhut, with notes on species noted elsewhere in the district. Part VIII. T. 16. Cz. 1. J. Bombay Nat. Hist. Soc., 1904.
  11. Hume, Allan: The Birds of Manipur, Assam, Sylhet and Cachar. T. 11. 1888.
  12. Marshall,AH: Occurrence of the Pinkheaded Duck Rhodonessa caryophyllacea in the Punjab. T. 25. Cz. 3. J. Bombay Nat. Hist. Soc., 1918.
  13. Simson,FB: Notes on the Pink-headed Duck (Anas caryophyllacea). T. 5. Cz. 2. Ibis, 1884.
  14. Jardine, ER: Occurrence of the Pink-headed Duck (Rhodonessa caryophyllacea) in Burma. T. 19. Cz. 1. 1909.
  15. Whistler,H: The Pink-headed Duck Rhodonessa caryophyllacea, Lath. in the Punjab. T. 24. Cz. 3. Hugh Whistler, 599.
  16. Singh, Laliteshwar Prasad: The Pinkheaded Duck [Rhodonessa caryophyllacea (Latham)] again. T. 63. Cz. 2. J. Bombay Nat. Hist. Soc., 1966.
  17. Mehta, KL: A Pinkheaded Duck [Rhodonessa caryophyllacea (Latham)] at last?. T. 57. Cz. 2. 1960.
  18. Ripley,S Dillon: Two birds about which more information is needed. T. 49. Cz. 1. J. Bombay Nat. Hist. Soc., 1950.
  19. Nugent,Rory: The search for the Pink-headed Duck. Houghton Mifflin Company, Boston, 1991. ISBN 0395505526.
  20. Nguyen, Thi Ngoc Ha (editor): Pink-headed Duck survey in the Hukaung Valley, Myanmar. T. 8. Babbler, 2003.
  21. Hanh, Dang Nguyen Hong (editor): Latest search fails to locate Pink-headed Duck.. T. 16. Babbler, 2005.
  22. Andrew W. Tordoff: The historical and current status of Pink-headed Duck Rhodonessa caryophyllacea in Myanmar. T. 18. Bird Conservation International, 2008, s. 38–52.
  23. Anon.: [Unknown]. T. 4. The Avicultural Magazine.