Równoważnik zdania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Równoważnik zdania – to wyrazy lub grupy wyrazów, formalnie nietworzące zdania (ponieważ nie mają formy osobowej orzeczenia), wyrażające jednak te same treści, co zdanie. Np.

Piękna pogoda.
Cisza.
Uwaga!
Kto tam?
Nigdy więcej wojny!
Nie palić!
Wystrzegać się złodziei!nformuje kontekst lub sytuacja.
Kto tam (puka)?
Polacy (są) ostatni na mecie.

Równoważniki zdań w wypowiedzeniach złożonych[edytuj | edytuj kod]

Równoważniki stanowią również części składowe wypowiedzeń złożonych.

Ten sobie mówi i ten sobie mówi, pełno radości i krzyku.
Wszystko, co tylko mogłem przeżyć, już za mną.

W wypowiedzeniach złożonych najczęściej jako równoważniki zdań występują konstrukcje z imiesłowami nieodmiennymi.

Siedział przy stole, czytając gazetę. Przeczytawszy gazetę, wyszedł z domu.

W zakresie imiesłowowych równoważników zdań często zdarzają się błędy wynikające głównie z nieznajomości dwóch podstawowych zasad ich stosowania, a mianowicie:

  • zasady tożsamości podmiotów
  • zasady jednoczesności lub uprzedniości czynności – w zdaniu głównym i w równoważniku zdania.

Zasada tożsamości podmiotów[edytuj | edytuj kod]

Polega na tym, że wykonawca czynności wyrażonej imiesłowem nieodmiennym musi być jednocześnie wykonawcą czynności wyrażonej w orzeczeniu w formie osobowej czasownika

Żołnierze maszerowali, śpiewając głośno (= żołnierze maszerowali i śpiewali – ten sam podmiot).

Niepoprawne są więc zdania typu:

"Mając 11 lat, umarła mu matka" ( = on miał 11 lat – umarła jego matka; podmioty różne).
"Podziwiając grę aktorów, ogarnia człowieka wzruszenie" (= kiedy się podziwia... ogarnia wzruszenie – podmiot nieosobowy i podmiot w 3. os. lp).

Użycie równoważników zdań nie odnoszących się do wykonawcy czynności, będącego podmiotem zdania głównego, dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy są one utartymi zwrotami frazeologicznymi typu: krótko mówiąc, lekko licząc, prawdę powiedziawszy itp. Takie wyrażenia są zwykle równoważnikami bezpodmiotowych zdań warunkowych, np.: Szczerze mówiąc (= jeśliby się miało szczerze powiedzieć), nie byliby tym zachwyceni. Zakładając (= jeśli się założy), że macie rację, możemy to uznać... Konstrukcje takie występują często w języku mówionym jako wtrącenia i dopowiedzenia[1].

Zasada jednoczesności lub uprzedniości czynności w zdaniu głównym i w równoważniku zdania[edytuj | edytuj kod]

Wymaga ona, żeby czynność wyrażona imiesłowem kończącym się na -ąc była jednoczesna z czynnością w zdaniu głównym, a czynność wyrażona imiesłowem na -wszy, -łszy – wcześniejsza od czynności w zdaniu głównym:

Jedząc, mlaskał ustami (= kiedy jadł, mlaskał).
Zjadłszy, obtarł usta (= najpierw zjadł, potem obtarł usta).

Niepoprawne są więc konstrukcje, w których równoważnik z imiesłowem zakończonym na -ąc ma znaczenie uprzedniości:

Podejmując się (zamiast: Podjąwszy się) pracy, wykonali ją sumiennie (najpierw się jej bowiem podjęli, potem wykonali);

a także, kiedy ma znaczenie następczości:

Zaczęto badania, uzyskując pomyślne wyniki (zamiast: Zaczęto badania i uzyskano pomyślne wyniki).

Ogólna zasada interpunkcji dla zdań złożonych z imiesłowowym równoważnikiem zdania[edytuj | edytuj kod]

Polega na oddzielaniu przecinkiem równoważnika od innych części zdania:

Idąc ulicą, zachowywali się hałaśliwie.

Przecinek stawia się nawet wówczas, gdy równoważnik ten występuje jako jeden wyraz bez określeń[2]:

Idąc, rozmawiali. Ziewnąwszy, zasnął.

Przypisy

  1. imiesłów przysłówkowy (pol.). [dostęp 1.11.2008].
  2. przecinek a imiesłów przysłówkowy (pol.). [dostęp 1.11.2008].