Równowaga Donnana

Równowaga Donnana (równowaga membranowa) – równowaga ustalająca się między 2 roztworami przedzielonymi membraną półprzepuszczalną.

Białka nie mogą przenikać przez błony półprzepuszczalne, ponieważ są wielkocząsteczkowymi koloidami, jednak dzięki występowaniu w formie jonów (kationów lub anionów) wpływają na rozmieszczenie elektrolitów dyfundujących przez błony komórkowe. W przestrzeni oddzielonej błonami półprzepuszczalnymi, niepozwalającymi na przechodzenie np. anionów białczanowych, zasada elektroobojętności zostaje zachowana w inny sposób. Ze strony, w której znajdują się jony koloidalne, niezależnie od znaku, po tej stronie jest mniej jednoimiennych jonów elektrolitu, a więcej jonów o innym znaku, w porównaniu do roztworu po drugiej stronie błony. Zjawisko to polega więc na nierównomiernym rozmieszczeniu dyfundujących jonów elektrolitu, zależnym od stężeń jonów koloidalnych po obu stronach błony biologicznej. Odgrywa istotną rolę w procesach zachodzących w organizmach żywych.

• Skład elektrolitowy osocza i skład elektrolitowy przestrzeni śródmiąższowej są różne, przez stężenie jonów koloidalnych. W osoczu stężenie białka jest o wiele większe niż w płynie przestrzeni śródmiąższowej, przez to w osoczu stężenie jonów Cl⁻, HCO₃^-, anionów kwasów organicznych jest o wiele mniejsze.

• W krwinkach czerwonych stężenie kationów, szczególnie H⁺, jest dużo większe niż w osoczu, ponieważ jest w nich większe stężenie białka w postaci polianionu. Powoduje to różnice w odczynie obu składników - pH w erytrocycie jest niższe (7,19) niż pH osocza (7,4).

• Równowaga Donnana wpływa na wchłanianie leków, występujących w postaci jonów. Lek podany w postaci anionu drogą pokarmową jest łatwiej wchłaniany do organizmu, ponieważ w żołądku stężenie koloidalnych polianionów jest o wiele większe niż w osoczu.

Zjawisko to jest również wykorzystywane przy oczyszczaniu koloidów z soli mineralnych.