Rab szake

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Rab szake (akad. rab šāqê, sum. (lú).gal.kaš.lul[1]) – jedna z najważniejszych godności urzędniczych w starożytnej Asyrii, której nazwa tłumaczona jest zazwyczaj jako "wielki podczaszy"[2] lub "naczelny podczaszy"[3]. Biblijny rabsak z 2 Księgi Królewskiej (2 Krl 18:17–37)[4] i Księgi Izajasza (Iz 36:1–22)[5].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rab šaqê ("naczelny podczaszy") powstała ze złożenia akadyjskich słów rabû ("główny, naczelny")[6] i šaqû ("podczaszy")[7].

Rab szake w Asyrii[edytuj | edytuj kod]

Osoba nosząca tytuł rab szake pochodziła najczęściej z najbliższego otoczenia władcy. Odpowiedzialna była za napoje przygotowywane dla króla i jako taka odznaczać się musiała całkowitą lojalnością. Pełniący urząd wielkiego podczaszego należał do najwyższych urzędników dworskich i brał udział w podejmowaniu najważniejszych decyzji na szczeblu państwowym. Wzorem innych urzędników asyryjskich mógł łączyć swój urząd ze stanowiskiem gubernatora jednej z nadgranicznych prowincji[2]. W trakcie działań wojennych pełnił czasem w zastępstwie króla funkcję głównodowodzącego armii asyryjskiej[8]. Jak każdy urzędnik z najbliższego otoczenia króla wielki podczaszy pobierał wynagrodzenie w postaci ubrań i kruszców. Z zachowanej listy dostaw dla urzędników królewskich za panowania Sargonidów wiadomo, iż należały mu się 4 miny srebra i 3 sztuki odzieży wysokiej jakości. Pod względem wysokości wynagrodzenia plasowało go to na czwartym miejscu po głównodowodzącym wojsk, pierwszym ministrze i ministrze domu królewskiego[9].

W asyryjskich listach urzędników limmu (eponimów) wielki podczaszy wymieniany jest z reguły na czwartej pozycji: po królu, naczelnym dowódcy wojsk (turtanu) i heroldzie pałacowym (nagir ekalli)[10]. Z imion znani są następujący rab szake:

  • Aššur-būnāja-uṣur – wielki podczaszy króla Salmanasara III (858–825 p.n.e.); sprawował urząd eponima w 855 roku p.n.e. i ponownie w 825 roku p.n.e.[11]
  • Ṣil-bēli – wielki podczaszy króla Adad-nirari III (810–782 p.n.e.); sprawował urząd eponima w 806 roku p.n.e.[12][13]
  • Marduk-rēmanni – wielki podczaszy króla Salmanasara IV (782–772 p.n.e.); sprawował urząd eponima w 779 roku p.n.e.[14][15]
  • Bēl-dān – wielki podczaszy króla Aszur-nirari V (755–746 p.n.e.); sprawował urząd eponima w 750 roku p.n.e.[14][16]
  • Nabû-ețiranni – wielki podczaszy króla Tiglat-Pilesera III (745–727 p.n.e.); sprawował urząd eponima w 740 roku p.n.e.[14][16]

Rab szake w Biblii[edytuj | edytuj kod]

W dwóch miejscach w Biblii (2 Księga Królewska 18:17–37 i Księga Izajasza 36:1–22) został wymieniony nieznany z imienia rab szake (biblijny rabsak, rabszak, rabszake) asyryjskiego króla Sennacheryba (704–681 p.n.e.). Według przekazu biblijnego wysłany on został, wraz z dwoma innymi dostojnikami (turtanu i rab sza reszi) do Ezechiasza, króla Judy, z misją przekonania go do poddania Jerozolimy. Słynna jest jego szydercza mowa wygłoszona do wysłanników Ezechiasza i ludu jerozolimskiego, w której wzywa on ich do podporządkowania się Asyrii.

W Kodeksie Leningradzkim, Septuagincie i Wulgacie tytuł rab szake (hebrajskie רַב־שָׁקֵה w Kodeksie Leningradzkim[17], greckie Ραψάκης w Septuagincie[18], łacińskie Rabsaces w Wulgacie[19]) uznany został za imię asyryjskiego wysłannika, ale w komentarzach i leksykonach biblijnych znaleźć można często informację, że chodzi tu w rzeczywistości o urząd "naczelnego podczaszego"[20][21][5]. W polskich przekładach Biblii tytuł ten czasem występuje jako imię własne, a czasem jako - tłumaczona lub nie - nazwa urzędu:

polskie przekłady Biblii miejsce w Biblii
2 Księga Królewska
(2 Krl 18:17)[22]
Księga Izajasza
(Iz 36:2)[23]
Biblia gdańska "Rabsaces" "Rabsaces"
Biblia poznańska "wielki podczaszy" "Rab-Szaq"
Biblia warszawsko-praska "rabsak" "rabsak"
Biblia Tysiąclecia "rabsak" "rabsak"
Biblia warszawska "Rabszake" "Rabszake"
Przekład Nowego Świata "rabszak" "rabszak"

W niektórych starszych pracach z zakresu historii starożytnego Bliskiego Wschodu słowo rabsak używane jest zamiennie ze słowem rab szake[8].

Przypisy

  1. hasło šāqû, The Assyrian Dictionary, tom 17 (Š/2), The Oriental Institute, Chicago 1992, s. 30.
  2. 2,0 2,1 Joannes F., Historia Mezopotamii w I. tysiącleciu przed Chrystusem, s. 187.
  3. Joannes F., Historia Mezopotamii w I. tysiącleciu przed Chrystusem, s. 65.
  4. Biblia Tysiąclecia, 2 Krl 18:17-37
  5. 5,0 5,1 Biblia Tysiąclecia, Iz 36:1-22 (uwaga do Iz. 36,2)
  6. hasło rabû, The Assyrian Dictionary, tom 14 (R), The Oriental Institute, Chicago 1999, s. 26.
  7. hasło šaqû, The Assyrian Dictionary, tom 17 (Š/2), The Oriental Institute, Chicago 1992, s. 28.
  8. 8,0 8,1 H. W. F. Saggs, Wielkość i upadek Babilonii, s. 233.
  9. G. Contenau, Życie codzienne w Babilonie i Asyrii, s. 119.
  10. hasło šāqû, The Assyrian Dictionary, tom 17 (Š/2), The Oriental Institute, Chicago 1992, s. 32.
  11. Glassner J.-J., Mesopotamian Chronicles, s. 167.
  12. Ungnad A., hasło Eponymen, w: Reallexikon der Assyriologie, s. 428.
  13. Glassner J.-J., Mesopotamian Chronicles, s. 169.
  14. 14,0 14,1 14,2 Ungnad A., hasło Eponymen, w: Reallexikon der Assyriologie, s. 430.
  15. Glassner J.-J., Mesopotamian Chronicles, s. 171.
  16. 16,0 16,1 Glassner J.-J., Mesopotamian Chronicles, s. 173.
  17. Westminster Leningrad Codex (WLC), Isaiah - Chapter 36 – Księga Izajasza, rozdział 36 z Kodeksu Leningradzkiego
  18. The Greek Old Testament (Septuagint), ESAIAS / ΗΣΑΪΑΣ - Księga Izajasza, rozdział 36 z Septuaginty
  19. The Latin Vulgate Old Testament Bible, Isaias - Chapter 36 – Księga Izajasza, rozdział 36 z Wulgaty
  20. hasło Rabshakeh na stronie www.bible-history.com
  21. hasło Rabshaqeh na stronie www.blueletterbible.org
  22. Biblia Internetowa - porównanie 2 Krl 18:17 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-04-19].
  23. Biblia Internetowa - porównanie Iz 36:2 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-04-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Contenau G., Życie codzienne w Babilonie i Asyrii, Warszawa 1963.
  • Glassner J.-J., Mesopotamian Chronicles, Atlanta 2004.
  • hasło šāqû, The Assyrian Dictionary, tom 17 (Š/2), Chicago 1992, s. 28–32.
  • Joannes F., Historia Mezopotamii w I. tysiącleciu przed Chrystusem, Poznań 2007.
  • Saggs H. W. F., Wielkość i upadek Babilonii, Warszawa 1973.
  • Ungnad A., hasło Eponymen, w: Reallexikon der Assyriologie II (1938), s. 412–457.