Rad (pierwiastek)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: inne znaczenia słowa "rad".
Rad
frans ← rad → aktyn
Wygląd
srebrzystobiały
próbka izotopu Ra-226
próbka izotopu Ra-226
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. rad, Ra, 88
(łac. radium)
Grupa, okres, blok 2, 7, s
Stopień utlenienia II
Właściwości metaliczne metal ziem alkalicznych
Właściwości tlenków silnie zasadowe
Masa atomowa 226 u
Stan skupienia stały
Gęstość 5000 kg/m³
Temperatura topnienia 700 °C
Temperatura wrzenia 1737 °C
Numer CAS 7440-14-4
PubChem 6328144[1]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło rad w Wikisłowniku

Rad (Ra, łac. radium) – pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa radius oznaczającego promień.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

W formie czystej rad jest srebrzystym, lśniącym i miękkim metalem. Posiada silne własności promieniotwórcze. Jego własności chemiczne są zbliżone do baru. Reaguje stosunkowo powoli z tlenem atmosferycznym tworząc tlenek RaO i dość gwałtownie z wodą tworząc wodorotlenek Ra(OH)2[3].

Kationy Ra2+ należą do IV grupy analitycznej[4]. Sole radu barwią płomień na kolor karmazynowy.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Rad występuje naturalnie w rudach uranu, w formie tlenku RaO i wodorotlenku Ra(OH)2. W skorupie ziemskiej występuje w ilości ok. 6x10-7 ppm.

Izotopy i radioaktywność[edytuj | edytuj kod]

Rad posiada 33 izotopy[5]. Wszystkie jego izotopy są niestabilne. Najtrwalszy z nich jest izotop 226, który ma czas połowicznego rozpadu 1599 lat[2]. 226Ra rozpada się trojako; energia promieniowania promieniowania α, β i γ wynosi odpowiednio 4,8, 0,0036 i 0,0067 MeV[6].

Izotopy radu występujące w szeregu promieniotwórczym aktynu i toru noszą nazwy zwyczajowe:

  • 223Ra: aktyn X, AcX (powstaje z 227Ac po rozpadzie α i β; szereg uranowo-aktynowy)
  • 224Ra: tor X, ThX (powstaje z 228Th po rozpadzie α; szereg torowy)
  • 228Ra: mezotor I, MsThI lub MsTh1 (powstaje z 232Th po rozpadzie α; szereg torowy)[7]

Odkrycie[edytuj | edytuj kod]

Rad został odkryty przez Marię Skłodowską-Curie i jej męża Piotra Curie w tym samym roku co polon. Jako datę tego odkrycia, zgodnie z zeszytem laboratoryjnym Marii, przyjmuje się rok 1898.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze związki radu to sole Ra2+ (chlorek i węglan) które były używane w terapii nowotworowej i do produkcji farb luminescencyjnych. Obecnie rad nie jest już stosowany, ze względu na dużą radioaktywność, powodującą białaczkę u osób uczestniczących w produkcji soli radu.

Znaczenie biologiczne[edytuj | edytuj kod]

Rad pośrednio zwiększa szybkość mutagenezy organizmów, szczególnie żyjących w jaskiniach. Średnia zawartość radu w kościach i tkankach ludzkich wynosi ok. 2x10-9 ppm. Działanie mutacyjne radu w środowisku jaskiniowym spotęgowane jest przez radon, który powstaje z radu i przenika do izolowanej atmosfery jaskini. Obecność radu w dzisiejszym środowisku naturalnym człowieka jest związana m.in. z kopalinami wchodzącymi w skład betonu. Rad dostający się do organizmu drogą oddechową jest 10 razy bardziej kancerogenny niż spożyty[6].

Przypisy

  1. Rad (pierwiastek) – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. 2,0 2,1 Witold Mizerski Tablice chemiczne (Wydawnictwo Adamantan) Warszawa 2004 ISBN 83-7350-040-5
  3. The Radiochemistry of Radium. Los Alamos National Laboratory. [dostęp 2012-05-01].
  4. Jerzy Minczewski, Zygmunt Marczenko Chemia analityczna – 1 podstawy teoretyczne i analiza jakościowa (Wydawnictwo Naukowe PWN) Warszawa 2001 ISBN 83-01-13499-2
  5. Układ Okresowy Pierwiastków (Wydawnictwo Adamantan) Wyd. X
  6. 6,0 6,1 Argonne National Laboratory, EVS Human Health Fact Sheet, August 2005
  7. Włodzimierz Trzebiatowski Chemia nieorganiczna, wyd. VIII, s. 402, 614–615, PWN