Radegast (pomnik)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy stacji kolejowej Radegast w Łodzi. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Pomnik Radegast
Pomnik Radegast
Stacja Radegast
Radegast Station Łódź, interior.jpg

Radegast – właściwie „stacja Marysin[1], nieczynny już punkt przeładunkowy na wschodniej obwodnicy kolejowej Łodzi (trasa Łódź-Widzew – Zgierz). W okresie II wojny światowej łódzki Umschlagplatz. Obecnie (od ok. 2006 r.) oddział „Stacja Radegast” Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, przy al. Pamięci Ofiar Litzmannstadt-getta (zespół memoriałowy i niewielkie muzeum poświęcone miejscu i dziejom łódzkiego getta w oryginalnym byłym budynku magazynowym).

Historia[edytuj | edytuj kod]

W latach 1925-1926 podczas budowy linii kolejowej Widzew - Zgierz na terenie kupionym od folwarku Marysin II wybudowano mijankę[2]. Wtedy też urządzono plac przeładunkowy, który jednak do wybuchu II wojny światowej był wykorzystywany okazjonalnie.

W końcu 1940 r., wobec trudności z dowozem zaopatrzenia do łódzkiego getta i wywozem jego produkcji przez Bałucki Rynek, okupacyjne władze Łodzi wydzierżawiły go od kolei niemieckich (Deutsche Reichsbahn). Verladebahnhof-Radegast (popularna nazwa – „stacja Marysin”) został uruchomiony 7 lutego 1941 roku[3]. W stosunku do getta był to osobny obszar, położony przy fragmencie jego wschodniej granicy, po przeciwnej stronie obecnej ul. Inflanckiej (wówczas Tieflandstraße)[4]. Główna brama wjazdowa znajdowała się naprzeciw jednej z bram getta w tym miejscu, vis-à-vis obecnej ul. Kolińskiego. Obie były strzeżone przez oddziały łódzkiej Schutzpolizei. Gdy zachodziła potrzeba były one otwierane jednocześnie, blokując w tym momencie przejazd na tym odcinku po „aryjskiej” Tieflandstraße.

Pierwotnie miało być to miejsce dostarczania do getta transportem kolejowym zaopatrzenia żywnościowego i surowcowego do getta, ale już w 1941 r. stało się miejscem dowożenia tu przesiedleńców do łódzkiego getta z okręgu łódzkiego oraz z Europy zachodniej. Następnie było to miejsce przeznaczone przez niemieckich nazistów do odprawiania transportów najpierw do miejsca zagłady w Chełmnie n. Nerem, a podczas likwidacji getta w połowie 1944 r. do komór gazowych Auschwitz-Birkenau. Po zamianie getta w nieoficjalny obóz pracy (od września 1942; ale wcześniej też) dostarczano tu surowce do produkcji oraz wywożono stąd gotową produkcję[5].

Wywózki zaczęły się 16 stycznia 1942 roku. Pierwszy transport odjechał z przystanku Radegast w kierunku Chełmna. W ciągu czterech miesięcy, do 15 maja 1942 roku, z getta zostali wysłani wszyscy pobierający zasiłki, więźniowie i handlarze, a zaraz po nich Żydzi zachodnioeuropejscy. Kilka miesięcy później, we wrześniu 1942 roku z dworca Radegast odjechały do Chełmna transporty ze starcami i dziećmi. Tzw. „wielka szpera” miała przekształcić dzielnicę żydowską w wielki obóz niewolniczej pracy dla hitlerowskiego państwa.

W 1944 roku rozpoczęła się ostateczna likwidacja getta w Łodzi, ostatniego getta na ziemiach polskich. 29 sierpnia 1944 roku z przystanku Radegast odszedł do Auschwitz ostatni transport łódzkich Żydów. Ogółem do obozów w Chełmnie nad Nerem i Auschwitz-Birkenau wywieziono około 145 tys. Żydów.

Zachował się oryginalny drewniany budynek przystanku. Długi czas był jeszcze używany przez kolej jako element dworca Łódź Radogoszcz. W jego wnętrzu mieściły się magazyny. Obok przetrwały – dziś już nieczynne – dwa oryginalne torowiska.

Inicjatorem przekształcenia tego obszaru w zespół memoriałowy, miejsce pamięci po ofiarach łódzkiego getta, były władze Łodzi, a szczególnie ówczesny prezydent miasta – Jerzy Kropiwnicki. Otwarty 29 sierpnia 2004 r., podczas obchodów 60. rocznicy likwidacji łódzkiego getta.

Z okazji obchodów 65 rocznicy likwidacji łódzkiego getta, w 2009 roku połączono pomnik Radegast z zabytkowym cmentarzem żydowskim, szlakiem pamięci projektu Grzegorza Wichrowskiego i Tadeusza Tomaszewskiego. Projekt ten połączył oba miejsca w spójny martyrologicznie kompleks.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Por. Kronika getta łódzkiego. Łódź 2009.
  2. Strona internetowa Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi http://www.muzeumtradycji.pl/3-historia/ 9 dostęp 24-04-2014 r.
  3. „Biuletyn Kroniki Codziennej łódzkiego getta, nr 49, z 1 III 1941.
  4. Z tego powodu na oficjalnych planach getta jego obszar nie był uwzględniany, pomimo tego, że praktycznie stanowił jego istotny element. Historycznie prawidłowo, ale praktycznie błędnie fakt ten nie znalazł odzwierciedlenia na współczesnych planach getta szeroko kolportowanych, np. z okazji rocznic likwidacji getta, obchodzonych uroczyście od 2004 roku.
  5. Baranowski J., op. cit.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Artykuł zawiera udostępnione na licencji GNU FDL treści pochodzące z serwisu http://www.lodzjews.org

Na mapach: 51°48′07,704″N 19°28′48,479″E/51,802140 19,480133