Marynarka Wojenna Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Radziecka Marynarka Wojenna)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bandera Marynarki Wojennej ZSRR
Proporzec Marynarki Wojennej ZSRR

Marynarka Wojenna Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich lub Marynarka Wojenna ZSRR (ros. Военно-морской флот СССР, Wojenno-morskoj fłot SSSR) – Marynarka Wojenna RFSRR (1917–1922), a następnie ZSRR (1922–1992); spadkobierczyni Marynarki Wojennej Imperium Rosyjskiego, była tworzona razem ze wszystkimi rodzajami wojsk ZSRR. Często określana jest także jako Flota Czerwona. Nazwa Marynarka Wojenna ZSRR została zmieniona na Marynarkę Wojenną Rosji po rozpadzie Związku Radzieckiego w 1991 roku.

I wojna światowa i interwencja aliancka w Rosji[edytuj | edytuj kod]

W roku 1915 w Kronsztadzie utworzono Centrum Organizacji Bolszewickiej Floty Bałtyckiej. W czasie burżuazyjnej rewolucji lutowej 1917 marynarze przeszli na stronę rewolucji (latem 1917 tylko we Flocie Bałtyckiej uczestniczyło w rewolucyjnych organizacjach ok. 12 tys. marynarzy). W czasie bolszewickiej rewolucji październikowej marynarze rosyjskich flot stanowili awangardę rewolucji. Po rewolucji 1917 marynarze Floty Bałtyckiej uczestniczyli w wojnie domowej, głównie po stronie bolszewików. Około 20 tys. marynarzy walczyło w składzie formacji lądowych.

Krążownik "Aurora" był nieoficjalnie pierwszym okrętem Marynarki Wojennej bolszewików

Marynarka Wojenna ZSRR powstała zgodnie z podpisanym przez Włodzimierza Lenina dekretem o powstaniu Robotniczo Chłopskiej Floty Czerwonej (ros. Рабоче-Крестьянский Красный флот, Raboczie-Krestianskij Krasnyj Fłot) 11 lutego (29 stycznia według starego stylu) 1918 roku. Zgodnie z rozkazem Lenina marynarze radzieccy w okresie 22–27 lutego 1918 wyprowadzili z Rewla (Tallinn) do Helsingforsu (Helsinki) okręty wojenne, które Rosja Radziecka zgodnie z warunkami pokoju Brzeskiego zobowiązana była wyprowadzić z części zachodniej Zatoki Fińskiej do wschodniej części lub natychmiast zniszczyć. W okresie marzec – maj 1918 siły wyprowadzone wykonały tzw. lodowe przejście Floty Bałtyckiej z portów Rewel (Tallinn) i Helsingfors (Helsinki) do Kronsztadu i Piotrogrodu w celu jej ratowania przed przejęciem przez Niemców (236 okrętów bojowych i pomocniczych w tym: 6 okrętów liniowych, 5 krążowników, 54 niszczyciele, 12 okrętów podwodnych, 5 stawiaczy min, 6 trałowców, 11 okrętów patrolowych. W okresie wojny domowej 1918–1920 Flota Bałtycka w czerwcu 1919 walczyła w obronie Piotrogrodu, zatapiając 18 i uszkadzając 16 okrętów brytyjskich, które próbowały wejść do wschodniej części Zatoki Fińskiej[potrzebne źródło].

W związku z groźbą opanowania Floty Czarnomorskiej przez Niemców, pancernik "Swobodnaja Rossija" i 9 niszczycieli zostały zatopione 18 marca 1918 w porcie w Noworosyjsku, część Floty weszła na Morze Azowskie i stała się siłami Flotylli Azowskiej, część została przejęta przez interwentów. Z okrętów Floty Bałtyckiej w okresie wojny domowej było utworzonych ponad 30 morskich, rzecznych i jeziornych flotyll. Największe z nich to: na Wołdze, Morzu Kaspijskim i na Dnieprze. Popierając bolszewików, marynarze stanowili najbardziej radykalny element tworzonych rad robotniczych i żołnierskich. W 1920 Rada Pracy i Obrony podjęła decyzję o odbudowie Floty. Do floty było skierowanych ok. 700 starych marynarzy, na Północnej Dźwinie, na jeziorze Onega i na Morzu Azowskim. W latach 1918–20 na morzach, jeziorach i rzekach postawiono ponad 7600 min morskich, na których zostało uszkodzonych i zatonęło 23 bojowe lub pomocnicze jednostki pływające. Ponad 75 tys. marynarzy było skierowanych do walki w wojskach lądowych.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

W marcu 1921 została podjęta decyzja o rozbudowie Marynarki. Do Marynarki zaczęto wcielać robotników technicznych. Przy Głównym Zarządzie Politycznym Armii Czerwonej powstał oddział polityczny Marynarki Wojennej, który miał kierować pracą partyjno-polityczną we flocie. Zaczęto remont i odbudowę okrętów. W latach 1922–1923 w skład Floty Bałtyckiej weszły okręty: pancernik "Pietropawłowsk", krążownik "Aurora", okręt szkolny "Okiean", samodzielny dywizjon w składzie 8 niszczycieli, samodzielny dywizjon w składzie 9 okrętów podwodnych, oddział trałowania w składzie 20 okrętów, oddział pograniczno-ochronny Fińsko-Ładoski w składzie 17 okrętów patrolowych. W skład Floty Czarnomorskiej w 1923 weszły na uzbrojenie: krążownik "Komintern", niszczyciele "Niezamożnik" i "Pietrowski", 2 okręty podwodne i inne pomocnicze. Zreorganizowano Szkołę Oficerską Floty Czarnomorskiej. Latem 1922 trzy oddziały tej szkoły zostały wydzielone i zorganizowano z nich Wyższą Inżynierską Szkołę Morską. W 1923 otwarto Wyższe Kursy Doskonalenia Dowódców Floty. Rozpoczęto też szkolenie oficerów w Akademiach Marynarki Wojennej. W 1928 wyremontowano większość okrętów, zmodernizowano okręty liniowe, zmodernizowano i wyremontowano niszczyciele, wyremontowano bazy Floty.

W latach 1929–1940 Marynarka Wojenna otrzymała na uzbrojenie setki nowych okrętów. W 1932 była utworzona nowa Flota Oceanu Spokojnego, a w 1933 Flota Północna. W 1937 zostało utworzone Morskie Ministerstwo. W 1938 przyjęto Program Budowy Wielkiej Floty Oceanicznej i Morskiej. W Sewastopolu, Baku, Władywostoku utworzono nowe Oficerskie Szkoły Flot. Opracowano, wydano i wprowadzono w życie nowe regulaminy i instrukcje działania Marynarki Wojennej.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Radziecki krążownik "Woroszyłow" należący do nowoczesnego typu Kirow sfotografowany w 1942 roku w Batumi

Przed atakiem Niemiec na ZSRR w skład Marynarki Wojennej wchodziło: ok. 1000 okrętów bojowych różnych klas, w tym 3 pancerniki, 7 krążowników, 59 wielkich (liderów) i zwykłych niszczycieli, największa na świecie flota 218 okrętów podwodnych, 269 kutrów torpedowych, ponad 2800 samolotów morskich, 260 baterii artylerii obrony wybrzeża. Zbudowano nowoczesne bazy Flot. Od pierwszych dni wojny Floty broniły wybrzeża, ochraniały komunikację, ewakuowały ludność i fabryki, zaopatrywały wojska lądowe. Flota Północna współdziałała z brytyjską Royal Navy i amerykańską US Navy. W celu zabezpieczenia transportów statków w Arktyce została utworzona Flotylla Białomorska. Flota Północna (dowódca admirał A. G. Gołowko) wspólnie z 14 Armią prowadziła walki o utrzymanie portu w Murmańsku.

Flota Bałtycka (dowódca admirał Władimir Tribuc) walczyła w obronie Lipawy, Tallinna, północnej części jeziora Onega i wysp Zatoki Wyborskiej. Flota odegrała dużą rolę w obronie Leningradu[potrzebne źródło].

Po niemieckiej inwazji na ZSRR, jednostki podwodne radzieckiej Floty Północnej rozpoczęły operacje podwodne przeciw niemieckiej żegludze w północnej Norwegii, wkrótce zaś do radzieckich okrętów w tym rejonie dołączyły jednostki brytyjskie operujące z radzieckiej bazy w Zatoce Kolskiej. Wspólne operacje kontynuowane były aż do 1944 roku, kiedy załogi brytyjskie zostały przewiezione do Wielkiej Brytanii, a ich okręty przekazane ZSRR[1]. Alianckie operacje przeciw żegludze na dalekiej północy kosztowały Niemców stratę około 500 000 ton ładunku – wielkość relatywnie niewielką, jeśli zważyć fakt, że roczny transport ładunków przekraczał 6 mln ton[1]. Radziecki wysiłek w wojnie podwodnej skupiony był dużej mierze także na zwalczaniu transportu między Szwecją a Niemcami. W latach 1942–1944 sowieckie okręty podwodne zatopiły na Bałtyku tylko około 20 statków, o łącznym tonażu około 40 000 BRT, przy około 1900 konwojowanych w tym czasie statków o ładowności 5,6 miliona ton[1]. Lądowe postępy Armii Czerwonej w 1944 roku i pokonanie Finlandii, spowodowały, że większa rolę w zwalczaniu żeglugi niemieckiej zaczęło odgrywać lotnictwo. Mimo tego niemieckie straty w tym zakresie były stosunkowo niewielkie. Utrata niemieckich pozycji nad Bałtykiem na początku 1945 roku spowodowała konieczność ewakuacji ponad 2 milionów żołnierzy i uchodźców. Niezależnie od kilku (kontrowersyjnych) sukcesów – zatopienia "Wilhelma Gustloffa" (9300 ofiar), "General von Steuben" (niemal 4000 ofiar) oraz "Goya" – radzieckie operacje podwodne były bardzo nieefektywne: Niemcy straciły jedynie około 30 statków o ładowności około 100 000 ton[1]. Patrząc ogólnie, kampania radzieckich okrętów podwodnych przeciwko niemieckiemu transportowi wojennemu była zarówno nieefektywna jak i kosztowna - Związek Radziecki stracił ponad 40 okrętów podwodnych[1]).

Flota Czarnomorska (dowódca admirał Filip Oktiabrski) we współdziałaniu z wojskami lądowymi prowadziła operacje w obronie Odessy, Sewastopola oraz Noworosyjska, uczestniczyła w walkach na północnym Kaukazie.

Na wielu rzekach i jeziorach walczyły razem z wojskami lądowymi flotylle: Azowska (wydzieliła oddziały do walki na rzekach Don i Kubań), Dunajska, Pińska, Ładoska, Czudzka, Oneżska i Wołżańska. Flotylla Ładoska odegrała wielką rolę w zabezpieczeniu "drogi życia" przez jezioro Ładoga w czasie blokady Leningradu. W 1943 została utworzona nowa Rzeczna Flotylla Dnieprowska, a w 1944 Rzeczna Flotylla Dunajska. Pierwsza w 1944 była przebazowana w w rejon rzeki Odry i wzięła udział w operacji berlińskiej w 1945, druga brała udział w operacjach wyzwolenia Belgradu, Budapesztu i Wiednia. Flota Oceanu Spokojnego (dowódca admirał I. S. Jumaszew) i Flotylla Amurska (dowódca N. W. Antonow) w sierpniu–wrześniu 1945 walczyły w rozgromieniu armii japońskiej, w wyzwoleniu Korei, Mandżurii, północnego Sachalinu oraz wysp Kurylskich. W czasie wojny Marynarka Wojenna wysadziła 110 desantów. Ponad 400 tys. marynarzy było spieszonych i walczyło w składzie wojsk lądowych.

Za osiągnięcia bojowe ponad 350 tys. marynarzy i oficerów zostało nagrodzonych orderami i medalami, 513 nadano tytuł bohatera ZSRR, w tym 7 dwukrotnie.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Radziecki atomowy okręt podwodny typu Typhoon

W okresie po II wojnie światowej Marynarka Wojenna ZSRR rozwijała się na podstawie doświadczeń wojennych na morzu, osiągnięć współczesnej techniki, myśli operacyjno-strategicznej i osiągnięć w dziedzinie uzbrojenia. Przewagę stanowiła budowa wielkich okrętów podwodnych. Budowano także średnie okręty, mogące działać na dużych odległościach od baz. Park samolotowy Lotnictwa Marynarki był wyposażany w samoloty odrzutowe. Opracowano nowe bojowo-techniczne uzbrojenie. W latach pięćdziesiątych wprowadzono ładunki jądrowe dla rakiet i torped morskich, były unowocześniane rakiety morskie, przeznaczone dla rażenia celów nawodnych i naziemnych, skonstruowano okrętowe reaktory atomowe. W 1953 rozpoczęto budowę atomowych okrętów podwodnych. To dało kurs na budowę nowej floty, floty oceanicznej, wyposażonej w broń rakietowo-jądrową. Rozpoczęto wyposażanie okrętów w broń jądrową, nowe środki radioelektroniczne. Budowano atomowe okręty podwodne różnego przeznaczenia, okręty rakietowe, kutry rakietowe, okręty zwalczające okręty podwodne oraz okręty podwodne o dużych szybkościach i zdolne zanurzać się na duże głębokości. W celu wykonywania zadań specjalnych budowano okręty nawodne nowych typów m.in. okręty desantowe. Lotnictwo morskie wyposażano w samoloty dalekiego zasięgu wyposażone w rakiety średniego i dalekiego zasięgu. Budowano samoloty i śmigłowce uzbrojone w rakiety do zwalczania celów nawodnych i podwodnych. Wojska obrony wybrzeża przeszły na uzbrojenie rakietowe, zdolne razić cele morskie i powietrzne, w tym rakiety, na dużych odległościach od własnego wybrzeża. W parze z osiągnięciami technicznymi szło wypracowywanie nowych form i sposobów strategiczno-operacyjnego wykorzystania Marynarki Wojennej.

Marynarka Wojenna ZSRR składała się z nowych rodzajów sił: podwodnych, nawodnych, lotnictwa morskiego, wojsk rakietowo-artyleryjskich obrony wybrzeża i wojsk obrony wybrzeża. W jej skład wchodziły także okręty i statki zabezpieczenia, jednostki specjalnego znaczenia i służby morskie.

Marynarka składała się z:

Dowództwo[edytuj | edytuj kod]

Radziecką Marynarką Wojenną dowodził naczelny dowódca (głównodowodzący), będący zastępcą ministra Obrony ZSRR:

Podporządkowany mu był Główny Sztab Marynarki Wojennej i Zarządy Marynarki Wojennej. Siedziba dowódcy Marynarki Wojennej mieściła się w Moskwie.

I zastępca dowódcy Marynarki Wojennej ds. ogólnych:

Szef Sztabu Głównego Marynarki Wojennej - I zastępca dowódcy Marynarki Wojennej:

Szef Zarządu Wyszkolenia Bojowego - zastępca dowódcy Marynarki Wojennej:

Dowódca Lotnictwa Marynarki Wojennej:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact, ss. 31-44

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wojenno Morskoj Słowar, Wojennoje Izdatielstwo, Moskwa 1990.
  • Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia, t. 5 Moskwa 1971.