Rafał Lemkin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rafał Lemkin
Data i miejsce urodzenia 24 czerwca 1900
Bezwodne
k. Wołkowyska
Data i miejsce śmierci 28 sierpnia 1959
Nowy Jork
Przyczyna śmierci zawał serca
Zawód prawnik
Narodowość polsko-żydowska
Tytuł doktor
Alma Mater Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie
Uczelnia Yale University
Rodzice Józef Lemkin,
Bela z d. Pomeranz
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Carlosa Manuela de Céspedesa (Kuba) Wielki Krzyż Zasługi Orderu Zasługi RFN
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Tablica pamiątkowa przy ul. Kredytowej 6
w Warszawie
Rafał Lemkin przedstawia genezę pojęcia „ludobójstwo”

Rafał Lemkin lub Raphael Lemkin (ur. 24 czerwca 1900 w Bezwodnem k. Wołkowyska, zm. 28 lipca 1959 w Nowym Jorku) – polski prawnik-karnista pochodzenia żydowskiego, twórca pojęcia „ludobójstwo” i projektu Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, podpisanej 9 grudnia 1948.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie Józefa Lemkina i Beli z d. Pomeranz. Jego ojciec prowadził wydzierżawione gospodarstwo rolne. Miał dwóch braci. W 1919 ukończył gimnazjum w Białymstoku, w latach 1919-1920 odbywał służbę wojskową.

Był absolwentem Wydziału Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, w latach 1925-1926 podróżował po Europie, gdzie uczęszczał na wykłady z zakresu nauk społecznych, m.in. w Heidelbergu, Berlinie i na Sorbonie. W 1927 obronił pracę doktorską napisaną pod kierunkiem Juliusza Makarewicza. Po studiach pracował jako sekretarz w warszawskim sądzie apelacyjnym, w tym czasie wydał dwa tomy opracowań w serii Jidisze juridisze Bibljotek. Pełnił funkcję referendarza Sekretariatu Generalnego Komisji Kodyfikacyjnej, w ramach której przygotowywano projekt kodeksu karnego. Od 1927 był członkiem-korespondentem Międzynarodowego Biura Unifikacji Prawa Karnego. Uczestniczył w polskich delegacjach na Konferencje dla unifikacji prawa karnego w Paryżu w 1931, Madrycie w 1933 i Kopenhadze w 1935. Od 1930 lub 1931 był podprokuratorem ds. karnych skarbowych najpierw w sądzie okręgowym w Brzeżanach (woj. tarnopolskie), następnie w sądzie okręgowym w Warszawie. Od 1934 prowadził praktykę adwokacką w Warszawie przy ul. Kredytowej 6.

Na początku 1940 z terenów pod okupacją sowiecką przedostał się przez Litwę do Szwecji. Wiosną 1941 zamieszkał w USA, gdzie pracował jako doradca Bureau of Economic Warfare, Foreign Economic Administration i Departamentu Wojny. W latach 1942-1943 napisał swoją najważniejszą książkę The Axis Rule in Occupied Europe (wyd. 1944), poświęconą pojęciu ludobójstwa. W procesie norymberskim został doradcą Roberta H. Jacksona, głównego oskarżyciela z ramienia USA. Od 1946 był konsultantem Komitetu Prawnego ONZ i razem z Henrim Donnendie de Vabresem napisał wstępny projekt Konwencji w sprawie Zapobiegania i Karania Zbrodni Ludobójstwa podpisanej 9 grudnia 1948. (Dz. U. z 1952 r. Nr 2, poz. 9). W latach 1948-1951 wykładał prawo międzynarodowe na Uniwersytecie Yale.

W 1951 i 1952 był nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla. W 1950 został odznaczony kubańskim Krzyżem Wielkim Orderu Carlosa Manuela de Céspedes, a w 1955 – Wielkim Krzyżem Zasługi Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec.

Działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

Był aktywnym uczestnikiem procesu kodyfikacji polskiego prawa karnego. W 1931 opublikował Opinie o projekcie Kodeksu Karnego, następnie był współautorem komentarza do Kodeksu karnego z 11 lipca 1932 (razem z Jerzym Jamonttem i Emilem Rappaportem, wyd. 1932), przygotował też jego przekład na język angielski (wspólnie z Malcolmem MacDermottem, wyd. 1939). Od czasów studenckich zajmował się ustawodawstwem karnym państw totalitarnych, przede wszystkim Włoch i Związku Radzieckiego, opisując w swoich pracach funkcję prawa karnego w systemach prawnych i społecznych tych państw. Przetłumaczył na język polski sowieckie ustawy karne z 1922 (wspólnie z Tadeuszem Kochanowiczem, wyd. pol. 1926) oraz z 1927 (wyd. pol. 1928) oraz fragment włoskiego Kodeksu Karnego poświęcony przestępstwom przeciwko państwu. W 1933 opublikował książkę Sędzia w obliczu nowoczesnego prawa karnego i kryminologii. Zajmował się także problemami terroryzmu.

Opracował ponadto komentarze do przepisów amnestyjnych z 1932 i 1936, komentarz do ustawy karnoskarbowej z 1932 oraz opracowania Prawo karne skarbowe (1938) i La reglementation des paiments internationaux (1939)

Pojęcie ludobójstwa[edytuj | edytuj kod]

W 1933 wyodrębnił w referacie wygłoszonym na Międzynarodowej Konferencji dla Unifikacji Prawa Karnego w Madrycie oraz w artykule na łamach „Internationales Anwaltsblatt” tzw. przestępstwa nowego typu, godzące w interesy całej ludzkości, wśród nich „akty barbarzyństwa” zdefiniowane jako działanie przeciwko życiu ludzkiemu, podjęte w zamiarze zniszczenia określonej grupy rasowej, religijnej lub społeczne oraz „akty wandalizmu” rozumiane jako czyny przeciwko dziedzictwu kulturowemu grup narodowych. W wydanej w 1944 książce The Axis Rule in Occupied Europe przedstawił swoje poglądy na nowy typ zbrodni przeciwko ludzkości, tworząc termin „genocidium” (ludobójstwo), które rozumiał jako zorganizowane działania mające na celu zniszczenie narodu lub grupy etnicznej poprzez dezintegrację instytucji , kultury, języka, świadomości narodowej i religijnej, gospodarczych podstaw egzystencji, a następnie pozbawienie ludzi bezpieczeństwa, wolności, zdrowia, godności i ostatecznie życia. Proponował też przyjęcie międzynarodowej konwencji dotyczącej zapobiegania ludobójstwu.

Noty biograficzne[edytuj | edytuj kod]

  • Marek Kornat, Rafał Lemkin (1900-1959) • Studium biograficzne, „Zeszyty Historyczne” 2004, zeszyt 147, s. 107-157
  • Ryszard Szawłowski, Rafał Lemkin – twórca pojęcia „ludobójstwo” i główny architekt Konwencji z 9 XII 1948 (w czterdziestolecie śmierci), „Państwo i Prawo” 1999, zeszyt 10, s. 74-86
  • Ryszard Szawłowski, Rafał Lemkin (1900-1959) • Polski prawnik twórcą pojęcia „ludobójstwo”, „Sprawy Międzynarodowe” 2005, nr 2, s. 103-138
  • Ryszard Szawłowski, Raphael Lemkin (1900–1959) • The Polish Lawyer Who Created the Concept of „Genocide”, „The Polish Quarterly of International Affairs” 2005, nr 2, s. 98-133
  • Ryszard Szawłowski, Rafał Lemkin (1900–1959) – polski prawnik twórcą pojęcia „ludobójstwo”, [w:] Zbrodnie przeszłości. Opracowania i materiały prokuratorów IPN, t. 2: Ludobójstwo, red. Radosław Ignatiew, Antoni Kura, Warszawa 2008
  • Janina Wojciechowska, Rafał Lemkin – autor pojęcia „ludobójstwo”, [w:] Hominum causa omne ius constitutum est. Księga jubileuszowa ku czci Profesor Alicji Grześkowiak, red. i wstęp: A. Dębiński, M. Gałązka, R.G. Hałas, K. Wiak, Lublin 2006, s. 141-147
  • Sebastian Ziembicki, Kilka uwag o Rafale Lemkinie - twórcy pojęcia „genocyd”, [w:] Wybitni prawnicy na przestrzeni wieków. Materiały konferencyjne (Kudowa Zdrój, 19-21kwietnisa 2006 r.) , red. i wstęp: M. Marszał, J. Przygodzki, Wrocław 2006, s. 250-259
  • Przemysław Marcin Żukowski, Krakowskie czasy studiów Rafała Lemkina, „Dzieje Najnowsze”, Warszawa, R. XLIII-2011, zeszyt 1, s. 139-158 (wersja elektroniczna)
  • Stanisław Mikke, Adwokat Rafał Lemkin – wybitny nieznany, „Palestra” 2006, nr 1-2
  • Olivier Beauvallet, Lemkin face au génocide (z francuskim tłum. The Legal Case Against Hitler, wyd. 1945), Michalon, 2011, ISBN 978-2-84186-560-4