Rafał Leszczyński (ok. 1526 - 1592)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rafał Leszczyński
Wieniawa
Wieniawa
Data urodzenia 1526
Data śmierci 1592
Rodzina Leszczyński
Rodzice Jan Leszczyński (kasztelan brzeski)
Maria de Marcelanges (wdowa po Jarosławie Sokołowskim)
Małżeństwo Barbara Wolska
Anna Korzbok
Dzieci Z Barbarą:
Jan Leszczyński
Andrzej Leszczyński
Z Anną:
Wacław Leszczyński
Katarzyna Ostrorogowa
Księżna Marianna Zasławska
Barbara Przyjemska
Hrabina Anna Latalska
Marszałek Sejmu (po raz pierwszy)
Przynależność polityczna Ruch egzekucyjny
Okres urzędowania od 1552
Poprzednik Mikołaj Sienicki
Następca Mikołaj Sienicki
Marszałek Sejmu (po raz drugi)
Przynależność polityczna Ruch egzekucyjny
Okres urzędowania od 1562
do 1563
Poprzednik Mikołaj Sienicki
Następca Mikołaj Sienicki

Rafał V Leszczyński herbu Wieniawa (ur. 1526, zm. 1592) – wojewoda brzeskokujawski 1545-1550, kasztelan śremski w 1580, starosta radziejowski, marszałek Sejmu, mówca, jeden z przywódców ruchu egzekucyjnego i reformacji w Polsce, występował przeciw możnowładcom i duchowieństwu, związany z ruchem braci czeskich.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Jana, kasztelana brzeskiego i Marii de Marcelanges, wdowy po Jarosławie Sokołowskim. Dziad Rafała Leszczyńskiego, tłumacza Judyty. W młodości uczył się pod kierunkiem Walentego Trotzendorfa w Złotoryi oraz Krzysztofa Hegendorfina. Przed rokiem 1548 był już starostą radziejowskim i wojewodą brzeskokujawskim (1545-1550) – starostwa zrzekł się na rzecz syna Jana.

Działalność polityczną rozpoczął około roku 1548, gdy w sposób gwałtowny zwalczał małżeństwo Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną. W tym czasie przyjął wyznanie braci czeskich (1549), stając się ich gorącym opiekunem (opiekował się szkolnictwem różnowierczym) i walcząc w ich obronie. Po złożeniu godności wojewody (1550), wybrany w roku 1552 posłem. Poseł wielkopolski na sejm 1562/1563 roku i sejm 1563/1564, poseł województwa kaliskiego na sejm 1566 roku, poseł województwa poznańskiego na sejm 1569 roku.[1] Był sygnatariuszem aktu unii lubelskiej 1569 roku[2]. Piastował urząd marszałka izby poselskiej (1562). w roku 1570 jeździł do Moskwy w poselstwie do Iwana Groźnego. W latach 1578-1580 był przełożonym mennicy koronnej. W roku 1580 został kasztelanem śremskim, a rok później (1581) ufundował zbór w Gołuchowie. Walczył w obronie szlachty przeciwko możnowładcom. Wystąpił z całą zaciekłością przeciw klerowi katolickiemu, a na następnych sejmach żądał egzekucji dóbr – należał do stronnictwa egzekusyjnego. W sprawach unii stał na stanowisku inkorporacji Litwy. Należał do najwybitniejszych spośród braci czeskich w Wielkopolsce, odznaczał się wielkimi zdolnościami politycznymi oraz prawością charakteru.

Ożenił się z Barbarą z Podhajec Wolską, po jej śmierci a Anną Korzbokówną, córką Henryka, barona na Straburku i Miliczu. Zmarł w roku 1592, wg S. Karwowskiego pochowany został w Głuchowie

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze utwory[edytuj | edytuj kod]

  • Mowa na sejmie piotrkowskim w 1550, wersję łacińską podaje S. Orzechowski Annales; przekł. polski Z. A. Nałęcz-Włyński, Kraków 1767; wyd. następne: wyd. T. Mostowski Wybór pisarzów polskich, Warszawa 1805; wyd. K. J. Turowski, Sanok 1856, Biblioteka Polska, zeszyt 85-87; wyd. 2 Ostrów 1866; fragmenty przedr. M. Wiszniewski Historia literatury polskiej, t. 9, Kraków 1857, s. 427
  • Rzecz, którą uczynił do najmocniejszego króla Zygmunta Augusta i do wszystkiej rady koronnej... imieniem wszystkiej slachty w Piotrkowie na walnym sejmie, dnia 30 listopada roku 1562, przedr. M. Wiszniewski Historia literatury polskiej, t. 9, Kraków 1857, s. 427-432; A. Małecki Wybór mów staropolskich, Kraków 1860; I. Chrzanowski, S. Kot Humanizm i reformacja w Polsce, Lwów 1927

Listy i materiały[edytuj | edytuj kod]

  • Do F. Melanchtona, Gołuchów, 18 września 1557, ogł. T. Wotschke "Zum Briefwechsel Melanchtons mit den Polen', Archiv f. Reformationsgeschichte, t. 6 (1908/1909)
  • Od A. Zebrzydowskiego, Niesułków, 23 października 1547, wyd. w: A. Zebrzydowski "Korespondencja z lat 1546-1556", wyd. W. Wisłocki, Kraków 1878, Acta Historica Res Gestas Poloniae Illustrantia, t. 1
  • Od Stefana Batorego, Lwów, 17 czerwca 1578, wyd. J. Janicki "Akta historyczne do panowania Stefana Batorego", Warszawa 1881, Biblioteka Ordynacji Krakowskich Muzeum K. Świdzińskiego, t. 5/6
  • Instrukcja królewska w sprawach gdańskich, Warszawa, 30 stycznia 1579, wyd. J. Janicki "Akta historyczne do panowania Stefana Batorego", Warszawa 1881, Biblioteka Ordynacji Krakowskich Muzeum K. Świdzińskiego, t. 5/6
  • Przywilej na kościół kalwiński w Lesznie, dat. w Gołuchowie "w dniu św. Marcella" 1580, ogł. Przyjaciel Ludu 1846, nr 26
  • Przywilej na kościół braci czeskich w Gołuchowie, 29 września 1581, ogł. J. Łukaszewicz O kościołach braci czeskich w dawnej Wielkiejpolsce, Poznań 1835, s. 285-286 przypis

Przypisy

  1. Ludwik Kolankowski, Posłowie sejmów Zygmunta Augusta, w: Reformacja w Polsce, rocznik V, nr 17-18, Warszawa 1928, s. 126-133.
  2. Volumina Legum, t. II, Petersburg 1859. s. 88.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 445-446