Rak jądra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowotwór złośliwy jądra
carcinoma testis
ICD-10 C62
C62.0 Jądro niezstąpione
C62.1 Jądro zstąpione
C62.9 Jądro nieokreślone
Guz jądra 7,4 x 5,5-cm o charakterze nasieniaka w preparacie z orchidektomii przeprowadzonej u 27-letniego mężczyzny.

Rak jądra – najczęstszy nowotwór złośliwy z grupy guzów litych w grupie młodych mężczyzn (pomiędzy 20 a 35 rokiem życia). Potoczne określenie "rak jądra" obejmuje całą grupę nowotworów, które można podzielić na nowotwory zarodkowe i niezarodkowe. Przeważającą większość guzów jądra (95-99%) stanowią nowotwory zarodkowe. Biorąc pod uwagę cechy kliniczne, można je podzielić na nasieniaki i nienasieniaki. Wszystkie nowotwory zarodkowe (z wyjątkiem dojrzałego potworniaka) cechują się dużą złośliwością histologiczną i agresywnym przebiegiem klinicznym. Są to jednocześnie jedne z niewielu nowotworów "litych" które można wyleczyć nawet w zaawansowanym stadium (z przerzutami odległymi). Szansę na wyleczenie pacjenci z guzami zarodkowymi zawdzięczają dużej wrażliwości tych nowotworów na chemioterapię i radioterapię.

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Nowotwory złośliwe jądra stanowią ok. 1% wszystkich nowotworów złośliwych. W USA rozpoznaje się co roku ok. 8090 nowych przypadków, które są przyczyną około 380 zgonów rocznie, co daje śmiertelność na poziomie 4,7%[1]. W Polsce w 2005 roku stwierdzono 860 nowych zachorowań i 128 zgonów, co daje odsetek zgonów poziomie ok. 14,9% (źródło: krajowy rejestr nowotworów[2] ). Wynika stąd, że polski pacjent z rakiem jądra ma trzykrotnie wyższe ryzyko zgonu z powodu nowotworu, w porównaniu analogicznego chorego leczonego w USA. Występują dwa szczyty zachorowań. Pierwszy dotyczy mężczyzn w wieku 19-29 lat. Rak jądra jest najczęstszym nowotworem złośliwym w tej grupie wiekowej. Histologicznie guzy te mają najczęściej postać nienasieniaków, często o mieszanej budowie histologicznej (mixed germ cell tumor). Drugi szczyt dotyczy mężczyzn w wieku 60-75 lat, przy czym najczęściej rozpoznawanym w tej grupie wiekowej nowotworem jest nasieniak. Ryzyko zachorowania zależy też od rasy[3]. Nowotwór rozwija się najczęściej u przedstawicieli rasy białej (3,8/100 000), najrzadziej u mężczyzn rasy afrykańskiej (0,9/100 000). Liczba nowych zachorowań na świecie stale rośnie, jest obecnie dwukrotnie wyższa niż przed 40 laty[4].

Uznane czynniki ryzyka[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja histopatologiczna (WHO)[edytuj | edytuj kod]

Nowotwory zarodkowe[edytuj | edytuj kod]

Nowotwory zawierające jeden typ utkania histologicznego[edytuj | edytuj kod]

  • Nasieniak klasyczny (Seminoma)
  • Nasieniak spermatocytarny (Seminoma spermatocyticum)
  • Rak zarodkowy (Carcinoma embryonale) – typ dorosłych
  • Guz pęcherzyka żółtkowego (Yolk Sac Tumor = Endodermal Sinus Tumor)
  • Nabłoniak kosmówkowy (Chorioncarcinoma)
  • Potworniak (Teratoma)
    • typ dojrzały (teratoma maturum)
    • typ niedojrzały (teratoma immaturum)
    • typ z przemianą złośliwą (teratoma with malignant transformation)

Nowotwory zawierające więcej niż jeden typ utkania histologicznego[edytuj | edytuj kod]

  • rak zarodkowy i potworniak
  • nabłoniak kosmówkowy i jakikolwiek inny typ utkania
  • inne rodzaje guzów mieszanych

Nowotwory wywodzące się ze sznurów płciowych lub podścieliska[edytuj | edytuj kod]

Nowotwory zawierające elementy zarodkowe i elementy sznurów płciowych[edytuj | edytuj kod]

Różne rzadkie nowotwory[edytuj | edytuj kod]

  • gruczolakorak (wywodzący się z sieci jądra)
  • guzy z pozostałości nadnercza
  • guzy mezenchymalne

Nowotwory układu chłonnego lub krwiotwórczego[edytuj | edytuj kod]

Nowotwory wtórne (przerzutowe)[edytuj | edytuj kod]

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Nowotwór jądra jest łatwy do wykrycia badaniem palpacyjnym (czyli obmacywaniem jądra). W wielu krajach (w tym w USA) lekarze zalecają młodym mężczyznom samo-badanie raz w miesiącu, analogicznie do samokontroli, którą powinny prowadzić kobiety zagrożone rakiem piersi. Typowe wczesne objawy choroby to guz wyczuwalny w obrębie moszny lub powiększenie całego jądra, uczucie "ciężaru" w mosznie. Może też dojść do szybko narastającego powiększenia moszny wskutek gromadzenia w niej płynu. Również ból lub dyskomfort w obrębie moszny powinien budzić uzasadniony niepokój. Jednak w większości przypadków choroba przebiega bezboleśnie, z czego wynika nieszczęście wielu pacjentów, którzy ignorują wczesne objawy i zgłaszają się do lekarza po wielu tygodniach (lub miesiącach). W takim momencie chorzy ci mają już z reguły zaawansowaną chorobę nowotworową. Zamiast jedynie prostego zabiegu chirurgicznego wymagają intensywnego leczenia chemioterapią, a efekt leczenia często jest niepewny. Zdarza się też, że pacjent jest świadom obecności guza w jądrze, ale wskutek rozmaitych psychologicznych mechanizmów obronnych (wyparcia, zaprzeczenia, zwlekania) oszukuje sam siebie, wmawiając sobie, że jest to zupełnie inna choroba. Niekiedy do opóźnienia rozpoznania dochodzi z winy lekarza. Rak jądra bardzo szybko daje przerzuty, a każdy kolejny tydzień może zmniejszyć szanse na wyleczenie. Dlatego warto znać listę najczęściej stawianych błędnych rozpoznań:

  • Krwiak w obrębie moszny - nie ma przewlekłych krwiaków, albo krwiaków pojawiających się po czasie dłuższym, niż kilka godzin po urazie. Krwiak, stwierdzony pół roku po uderzeniu piłką w krocze prawdopodobnie jest rakiem.
  • Zapalenie jądra – dość rzadka przypadłość, najczęściej dotyczy obu jąder (np. w przebiegu świnki). Występuje bardzo silny ból, połączony z gorączką.
  • Przepuklina pachwinowa – jak sama nazwa wskazuje najpierw lokalizuje się w pachwinie. Zanim worek przepuklinowy zejdzie do moszny musi upłynąć wiele miesięcy lub lat. Przepuklina, która pojawia się od razu w worku mosznowym najprawdopodobniej jest guzem jądra.
  • Wodniak jądra – takie rozpoznanie wolno postawić dopiero po wykonaniu badania USG. Wodniak może towarzyszyć guzowi jądra.
  • Żylaki i torbiele powrózka nasiennego – podobnie jak w przypadku wodniaka, do ich rozpoznania upoważnia jedynie badanie USG.

Z każdym podejrzeniem guza jądra należy jak najszybciej zgłaszać się do urologa, onkologa lub chirurga, albo zapisać się na badanie USG jąder.

Klasyfikacja TNM guzów jądra[edytuj | edytuj kod]

Guz pierwotny (T)[edytuj | edytuj kod]

  • pT0: bez dowodów wskazujących na istnienie guza pierwotnego
  • pTis: wewnątrzprzewodowa neoplazja komórek zarodkowych (IGCN, carcinoma in situ)
  • pT1: guz ograniczony do jądra i najądrza, bez inwazji naczyń krwionośnych/ limfatycznych, możliwy naciek błony białawej, ale bez inwazji na osłonkę pochwową
  • pT2: guz ograniczony do jądra i najądrza z obecną inwazją naczyń krwionośnych lub limfatycznych, lub guz przechodzący przez błonę białawą z naciekaniem osłonki pochwowej
  • pT3: guz z naciekaniem powrózka nasiennego niezależnie od inwazji naczyń krwionośnych/limfatycznych
  • pT4: guz naciekający ścianę moszny niezależnie od inwazji naczyń krwionośnych/limfatycznych
  • pTx – wszystkie inne przypadki, gdzie nie można określić rozległości guza pierwotnego (bo np. nie była wykonana radykalna orchidektomia)

Regionalne węzły chłonne (N)[edytuj | edytuj kod]

  • N0: brak przerzutów w węzłach chłonnych
  • N1: przerzut w pojedynczym węźle chłonnym o największej średnicy nie przekraczającej 2 cm lub mnogie przerzuty w węzłach chłonnych, jednak nie przekraczające 2 cm w największym wymiarze
  • N2: przerzut w pojedynczym węźle chłonnym przekraczającym 2 cm w największym wymiarze, ale mniejszy niż 5 cm, lub mnogie przerzuty w węzłach chłonnych, z których żadne nie przekracza 5 cm w swoim największym wymiarze
  • N3: przerzuty w jednym lub kilku węzłach, z których co najmniej jeden ma powyżej 5 cm w największym wymiarze
  • Nx – nie można ocenić regionalnych węzłów chłonnych

Przerzuty odległe (cecha M)[edytuj | edytuj kod]

  • M0: brak przerzutów odległych
  • M1: przerzuty odległe obecne
M1a: przerzuty do węzłów chłonnych pozaregionalnych lub do płuc
M1b: przerzuty do pozostałych struktur i narządów
  • Mx: nie można ocenić obecności przerzutów odległych

Markery nowotworowe (cecha S)[edytuj | edytuj kod]

  • S0: prawidłowe poziomy markerów nowotworowych w surowicy
  • S1: LDH < 1,5 x górna granica normy oraz hCG < 5000 mIU/ml oraz AFP < 1000 ng/ml
  • S2: LDH 1,5-10 x górna granica normy lub hCG od 5000 do 50 000 mIU/ml lub AFP od 1000 do 10 000 ng/ml
  • S3: LDH >10 x górna granica normy lub hCG > 50 000 mIU/ml lub AFP > 10000 ng/ml
  • SX: nie można określić poziomu markerów

Stopnie zaawansowania choroby według AJCC[edytuj | edytuj kod]

Stopień 0

Tis, N0, M0, S0

Stopień I

pT1-4, N0, M0, SX
Stopień IA
pT1, N0, M0, S0
Stopień IB
pT2, N0, M0, S0
pT3, N0, M0, S0
pT4, N0, M0, S0
Stopień IS
Jakikolwiek pT/Tx, N0, M0, S1-3

Stopień II

Jakikolwiek pT/Tx, N1-3, M0, SX
Stopień IIA
Jakikolwiek pT/Tx, N1, M0, S0
Jakikolwiek pT/Tx, N1, M0, S1
Stopień IIB
Jakikolwiek pT/Tx, N2, M0, S0
Jakikolwiek pT/Tx, N2, M0, S1
Stopień IIC
Jakikolwiek pT/Tx, N3, M0, S0
Jakikolwiek pT/Tx, N3, M0, S1

Stopień III

Jakikolwiek pT/Tx, dowolny N, M1, SX
Stopień IIIA
Jakikolwiek pT/Tx, dowolny N, M1a, S0
Jakikolwiek pT/Tx, dowolny N, M1a, S1
Stopień IIIB
Jakikolwiek pT/Tx, N1-3, M0, S2
Jakikolwiek pT/Tx, dowolny N, M1a, S2
Stopień IIIC
Jakikolwiek pT/Tx, N1-3, M0, S3
Jakikolwiek pT/Tx, dowolny N, M1a, S3
Jakikolwiek pT/Tx, dowolny N, M1b, dowolny S

Stopień IV

W przypadku guzów zarodkowych jądra nie wyróżnia się stopnia IV.

Diagnostyka[edytuj | edytuj kod]

Badania niezbędne do postawienia rozpoznania

  • USG jąder
  • oznaczenie stężenia markerów nowotworowych w surowicy (AFP, hCG, LDH)
  • badanie histopatologiczne usuniętego jądra

Badania niezbędne do określenia stopnia zaawansowania i grupy rokowniczej

  • tomografia komputerowa jamy brzusznej, miednicy i klatki piersiowej
  • tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny mózgu (przy objawach klinicznych sugerujących przerzuty mózgowe, oraz u pacjentów w trzecim stopniu zaawansowania klinicznego)
  • oznaczenie stężenia markerów nowotworowych w surowicy (AFP, hCG, LDH)

Rola surowiczych markerów nowotworowych:

  • diagnostyczna
  • rokownicza
  • ocena odpowiedzi na leczenie po leczeniu
  • monitorowanie po leczeniu, wykrywanie nawrotów

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym etapem leczenia jest orchidektomia, czyli amputacja zajętego jądra z dostępu przez pachwinę. Postępowanie pooperacyjne zależy od zaawansowania choroby, które powinno być określone przed operacją lub bezpośrednio po niej. Ponadto istotną rolę odgrywa zakwalifikowanie pacjenta do jednej z grup rokownicznych i obecność czynników ryzyka. Ze względu na odmienne standardy leczenia wprowadzono podział kliniczny guzów zarodkowych na nasieniaki i nienasieniaki. Zasady leczenia obu typów nowotworów zostały opisane w poświęconych im artykułach.

Przypisy

  1. Cancer Facts & Figures - 2008
  2. Raporty na podstawie danych Centrum Onkologii
  3. Spitz M, Sider J, Pollack E, et al. Incidence and descriptive features of testicular cancer among United States Whites, Blacks, and Hispanics, 1973–1982. Cancer 1986;58:1785–1790.
  4. Huyghe E, Matsuda T, Thonneau P. Increasing incidence of testicular cancer worldwide: a review. J Urol 2003;170:5
  5. Fossa SD, Chen J, Schonfeld SJ, et al. Risk of contralateral testicular cancer: a population based study of 29,515 US men. J Natl Cancer Inst 2005;97:1056–1066

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Borówka, P. Siedlecki Nowotwory układu moczowo-płciowego. Zalecenia postępowania diagnostyczno- terapeutycznego w nowotworach złośliwych u dorosłych. Praca zbiorowa pod red. M, Krzakowskiego. ISBN 83-89679-00-0, 268-277 (2004)
  • M. Pawlicki, P. Siedlecki Nowotwory układu moczowo-płciowego. W „Onkologii Klinicznej” pod red. M. Krzakowskiego, II wydanie rozszerzone, Warszawa, Borgis Wydawnictwo Medyczne, 2006, s. 912-942
  • G.J. Bosl, D.F. Bajorin, J. Sheinfeld, et al.: Cancer of the testis. In: DeVita VT Jr, S. Hellman, S.A. Rosenberg, eds.: Cancer: Principles and Practice of Oncology. 7th ed. Philadelphia, Pa: Lippincott Williams & Wilkins, 2005, ss. 1269–90.
  • Testis. In: American Joint Committee on Cancer.: AJCC Cancer Staging Manual. 6th ed. New York, NY: Springer, 2002, ss. 317–322

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.