Ralph Vaughan Williams

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ralph Vaughan Williams

Ralph Vaughan Williams (ur. 12 października 1872 w Down Ampney w hrabstwie Gloucestershire, zm. 26 sierpnia 1958 w Londynie) – angielski kompozytor i badacz muzyki ludowej, twórca dziewięciu symfonii oraz utworów orkiestrowych, chóralnych i muzyki filmowej.

Studia[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z uprzywilejowanej wyższej klasy średniej, spokrewniony był z Darwinami. Uczył się gry na fortepianie, którego nie znosił, oraz na skrzypcach – muzycznym wybawieniu, jak o tym instrumencie sam napisał.

Studiował w Royal College of Music, oraz Trinity College w Cambridge. W czasie studiów zaprzyjaźnił się z takimi postaciami jak filozofowie Bertrand Russell, czy G. E. Moore. Kompozycję studiował u Hubreta Parry. Zaprzyjaźnił się z Leopoldem Stokowskim, wraz z którym studiował grę na organach u sir Waltera Parratta. Stokowski w późniejszym czasie przyczynił się do rozpropagowania twórczości Williamsa w Stanach Zjednoczonych, wraz z New York Philharmonic wykonując oraz dokonując nagrań jego 6. i 9. symfonii. Innym z jego przyjaciół poznanych w Royal College of Music był Gustav Holst, który również w wielkim stopniu przyczynił się do rozpowszechnienia jego muzyki.

Kariera kompozytorska[edytuj | edytuj kod]

Kariera Williamsa jako kompozytora rozpoczęła się dosyć późno, bo dopiero w jego 30. roku życia, kiedy to po raz pierwszy opublikowana została jego pieśń, „Linden Lea”. Swoje studia kompozycji łączył z dyrygowaniem i edycją muzyki. Pracował nad muzyką Henry'ego Purcella, oraz nad Hymnami Angielskimi. W Berlinie studiował u Maxa Brucha, a Paryżu u Maurice Ravela.

Williams ma duże znaczenie dla zachowania ludowych pieśni angielskich. W okresie, kiedy to twórczość ludowa zagrożona była wyginięciem, ze względu na rozpowszechnienie literatury i druku muzycznego na obszarach robotniczych, podróżował po wsiach i odciętych od reszty swiata zakątkach kraju, zbierając i notując ludowe pieśni i melodie. Później wykorzystywał je, włączając po części do swoich utworów i traktując je jako temat wariacyjnych opracowań. W późniejszym czasie obejmował funkcję prezesa Stowarzyszenia Angielskiego Tańca i Pieśni Ludowej. W 1909 skomponował incidental music do Cambrige Greek Play, rok później odniósł sukces, dyrygując prawykonaniem Fantazji na tematy Thomasa Tallisa (Fantasy on a Theme by Thomas Thallis), oraz I Symfonii, nazwanej Symfonią Morza. Przed wybuchem I Wojny Światowej wykonana została jeszcze jego II Symfonia, Londyńska.

Mimo iż mógł uniknąć służby wojskowej czasie wojny, zaciągnął się do Korpusu Medycznego i został wcielony do Garnizonu Artylerii. Hałas dział, jakiego długotrwale doświadczał, odbił się później na jego zdrowiu – była to prawdopodobna przyczyna jego głuchoty w starszym wieku.

II Wojna Światowa[edytuj | edytuj kod]

Wydarzenia wojenne wpłynęły na jego twórczość. Przez pewien czas zaadaptował dla swoich utworów nieco mistyczny styl, w jakim napisana jest nawiązująca do jego doświadczeń jako wolontariusza ambulatoryjnego 3 Symfonia Pastoralna. Innym dziełem pisanym w tym stylu jest Flos Campi na solową altówkę, orkiestrę i potraktowany kolorystycznie chór.

W 1924 rozpoczął się nowy okres w jego twórczości. Kluczowymi dziełami są Toccata marziale, Koncert fortepianowy, oratorium Sancta Civitas, oraz balet Job: A Masque for Dancing, do obrazów Williama Blake'a Ilustracje do Księgi Joba, nawiązujący do charakterystycznej dla angielskiej barokowej formy tanecznej – maski. Okres ten swoją kulminację osiąga w 4 Symfonii f-moll, po raz pierwszy wykonanej w 1935 roku przez BBC Symphony Orchestra. Utwór ten dramatycznie kontrastuje z Symfonią Pastoralną, z którą jest kojarzona.

W 1935 r. Williams został odznaczony brytyjskim Orderem Zasługi (Order of Merit). Był przyjacielem sławnej brytyjskiej pianistki, Harriett Cohen, której zadedykował Hymn Tune Prelude i Koncert Fortepianowy C-dur.

Późne lata życia[edytuj | edytuj kod]

W jego najbardziej dojrzałym, lirycznym okresie twórczym powstały utwory takiej jak Five Tudor Portraits, Serenade to Music, oraz 5 Symfonia D-dur. Ze względu na jego wiek (był wówczas koło 70-tki) wielu uważało te utwory za łabędzi śpiew, jednakże Williams zaskoczył wszystkich, wchodząc w okres eksperymentatorski, odkrywając nową dla siebie harmonikę i sposoby instrumentacji. 6 Symfonia przyniosła mu ogromny sukces i prawie 100 wykonań w pierwszym roku po powstaniu. Wielu krytyków chciało widziec w tym utworze przestrogę przed wojną atomową, sam Williams jednak przeczył jakiejkolwiek programowości w swojej 6 Symfonii.

Przed śmiercią w 1958 roku ukończył jeszcze 3 symfonie. Siódma, Sinfonia antarctica,bazująca na jego scenariuszu z 1948 roku do filmu Scott of the Anctarctic, ukazuje nowe zainteresowanie harmonią i brzmieniem instrumentacji. 8 Symfonia nie dała większego rezonansu, natomiast ostatnia, 9 Symfonia e-moll została bardzo ciepło przyjęta podczas jej prawykonania, trzy miesiące przed śmiercią kompozytora. To mroczne i enigmatyczne dzieło uważane jest obecnie za konkluzję serii jego symfonicznych dzieł.

Jego dorobek kompozytorski obejmuje szereg instrumentalnych i chóralnych dzieł, m.in. Koncert na tubę, Elegia Oxfordzka, czy kantata Hodie o tematyce bożonarodzeniowej. Napisał również aranżację The Old One Hundredth Psalm Tune na uroczystośc koronacji Królowej Elżbiety II. Mimo swojego zaangażowania w tworzenie muzyki kościelnej i religijnej tematyki wielu dzieł, przez swoją drugą żonę został określony jako „ateista, który w swoich późnych latach popadł w radosny agnostycyzm”. Został pochowany w Westminster Abbey.

Vaughan Williams jest centralną postacią brytyjskiej muzyki ze względu na swoją długotrwałą pracę w charakterze nauczyciela, wykładowcy i przyjaciela wielu młodych kompozytorów i dyrygentów. Jego teksty na temat muzyki nadal skłaniają do refleksji, szczególnie jeśli chodzi o jego skierowane do wszystkich nawoływania, aby tworzyc własną muzykę, jakkolwiek prostą, byleby tylko pozostała ona oryginalna i prawdziwa, wierna zamysłowi kompozytora.

Styl twórczości[edytuj | edytuj kod]

Muzyka Vaughana Williamsa wielokrotnie została określona jako typowo angielska, podobnie jak twórczość Holsta, Fredericka Deliusa, George'a Butterwortha czy sir Williama Waltona. Peter Acroyd w swojej książce Albion: The origins of english imagination pisze o nim: Jeśli taka angielskość w muzyce może być jakkolwiek wyrażona słowami, byłyby to prawdopodobnie słowa takie jak: pozornie znajomy i pospolity, jednakże głęboki i mistyczny, liryczny, melodyczny, melancholijny i nostalgiczny – pozaczasowy. Acroyd cytuje też krytyka muzycznego, Johna Alexandra Fuller Maitlanda, który w stylu Williamsa zauważa pewną właściwość, że słuchacz nigdy nie jest pewien, czy słucha czegoś bardzo nowego, czy może bardzo starego. Jego styl zdradza głęboką fascynację melodyką ludową, na której oparte wariacje są w stanie przenieść słuchacza z przyziemnego spojrzenia na świat w warstwę metafizyczną. Równocześnie muzyka pokazuje bardzo subtelny patriotyzm do Anglii, ukazany w formie starożytnych pejzaży i niedookreślonego jeszcze miejsca postaci pomiędzy nimi. Wczesne dzieła noszą ślady wpływu studiów u Ravela w Paryżu. Ravel natomiast napisał o Williamsie: to jedyny z moich uczniów, który nie pisze mojej muzyki.

Najważniejsze utwory[edytuj | edytuj kod]

Symfonie[edytuj | edytuj kod]

  • Symfonia Morska (A Sea Symphony) – I Symfonia (1903-1909)
  • Symfonia Londyńska (London Symphony) – II Symfonia (1912-1913)
  • Symfonia Pastoralna (Pastoral Symphony) – III Symfonia (1921)
  • IV Symfonia (1931-1934)
  • V Symfonia (1938-1943)
  • VI Symfonia e-moll (1944-1947)
  • Sinfonia Antartica – VII Symfonia (1949-1952)
  • VIII Symfonia d-moll (1953-1955)
  • IX Symfonia e-moll (1956-1957)

Inne utwory orkiestrowe[edytuj | edytuj kod]

  • In the Fen Country (1904)
  • Fantazja na temat Thomasa Tallisa (Fantasia on a Theme by Thomas Tallis) (1910) na orkiestrę smyczkową
  • Fantazja na temat "Greensleeves" (1934)
  • The Lark Ascending (1914), romans na skrzypce i orkiestrę

Opery[edytuj | edytuj kod]

  • The Pilgrim's Progress (Wędrówka pielgrzyma), wg alegorii Johna Bunyana

Inne utwory wokalne[edytuj | edytuj kod]

  • Serenade to Music (1938) na 16 głosów solowych i orkiestrę, do tekstów z Kupca Weneckiego Szekspira

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]