Raoul Wallenberg
| Raoul Wallenberg | |
 Zdjęcie paszportowe Wallenberga z lipca 1944 roku |
|
| Data i miejsce urodzenia | 4 sierpnia 1912 Kappsta, Lidingö, Szwecja |
| Data i miejsce śmierci | prawdopodobnie 16 lipca 1947 prawdopodobnie ZSRR |
| Rodzaj działalności | Dyplomata |
| Sekretarz | |
| Okres urzędowania | od 9 lipca 1944 do 17 stycznia 1945 |
| Przynależność | Ambasada Szwedzka na Węgrzech |
| Odznaczenia | |
| Sprawiedliwy wśród Narodów Świata | |
Raoul Wallenberg, Raul Wallenberg (ur. 4 sierpnia 1912 w Lidingö, zm. prawdopodobnie 16 lipca 1947 w ZSRR) – szwedzki dyplomata.
Spis treści |
[edytuj] Biografia
[edytuj] Dzieciństwo i lata szkolne
Urodził się w rodzinie szwedzkich bankierów i przemysłowców, jego ojcem był Raoul Oscar Wallenberg, oficer marynarki wojennej, zmarły na raka trzy miesiące przed narodzinami syna, i Maria „Maj” Sofia Wising. W latach 1931-1935 studiował architekturę w USA na uniwersytecie w Michigan. Nauczył się tam trzech języków: angielskiego, niemieckiego i francuskiego.[1] Po uzyskaniu dyplomu wrócił do Szwecji, jednak uprawnienia jakie zdobył w Stanach Zjednoczonych nie pozwalały mu pracować jako architekt w Szwecji.
[edytuj] Działalność zawodowa
W 1936 rozpoczął działalność zawodową. Pracował w przedstawicielstwie handlowym w Kapsztadzie, RPA w firmie sprzedającej materiały budowlane[2], następnie w oddziale Holland Bank w Haifie[2]; tam pierwszy raz zetknął się z problematyką zbrodni nazistowskich popełnianych na Żydach.
Przez swojego wuja, Jacoba Wallenberga, Wallenberg poznał się z Kalmanem Lauerem - budapeszteńskim Żydem, który prowadził firmę specjalizującą się w imporcie i eksporcie jedzenia i delikatesów.[2] W przeciągu ośmiu miesięcy Wallenberg stał się jej współwłaścicielem i międzynarodowym dyrektorem. Jednocześnie przez ten czas poznawał historie Żydów z terenów okupowanych przez nazistów i niemiecką biurokrację, co, w przyszłości, pozwoliło mu na uratowanie tylu istnień ludzkich.
[edytuj] Sekretarz ambasady szwedzkiej
Do Budapesztu przybył 9 lipca 1944 jako sekretarz szwedzkiej ambasady, istniała tam ponad 200-tysięczna gmina żydowska, która w 1944 została zagrożona eksterminacją ze strony Niemców. Ratunku poszukiwano w ambasadach państw neutralnych, które udzielały Żydom pomocy poprzez przyznawanie obywatelstwa i paszportów, gwarantujących nietykalność. Działania takie prowadzone były także przez ambasadę Szwecji; dzięki działaniom Wallenberga, w połączeniu ze staraniami Nuncjatury Apostolskiej w Budapeszcie, Szwedzkiego i Międzynarodowego Czerwonego Krzyża doprowadziły do ocalenia ok. 100 tys. Żydów.
Patrol sowiecki znalazł Wallenberga 13 stycznia 1945 w budynku znajdującym się pod ochroną Czerwonego Krzyża. Młody dyplomata poprosił, aby zawieziono go do dowództwa wojsk radzieckich. Miał tam nadzieję na przedstawienie planów na dalszą ochronę Żydów. Wallenberg podjął także prace nad stworzeniem programu repatriacji i zatrudnienia deportowanych po wojnie, w związku z tym znalazł się w styczniu 1945 w sowieckim przedstawicielstwie wojskowym w Debreczynie.
[edytuj] Więzienie
17 stycznia 1945 roku został aresztowany przez NKWD pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Stanów Zjednoczonych i potajemnie wywieziony do Moskwy. Radzieckie MSZ poinformowało ambasadę szwedzką, że "podjęto środki mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa panu Raoulowi Wallenbergowi". Wallenberg trafił do więzienia na Łubiance, później zaś na Lefortowskiej. Od współwięźniów Wallenberga, którzy potem przedostali się na Zachód wiadomo, że Wallenberg pozostawał w Moskwie do wiosny 1947, później najprawdopodobniej wysłano go na Syberię .
Według teorii węgierskiego historyka Christiana Ungvaryego zarzut szpiegostwa był wyłącznie pretekstem, podczas gdy w rzeczywistości Wallenberga aresztowano, ponieważ posiadał wiedzę na temat zbrodni katyńskiej. Tę koncepcję za wiarygodną uznawali także historycy zachodni, między innymi Alex Kershaw[3].
8 marca 1945 radzieckie radio podało informację, że Wallenberg został zabity w drodze do Debreczyna przez niemieckich lub węgierskich faszystów - było to kłamstwo, przyjęte ze sceptycyzmem przez opinię publiczną.
[edytuj] Niewyjaśniona śmierć
Mimo wysiłków szwedzkich dyplomatów, między innymi ambasadora w Moskwie, Staffana Söderbloma, nic nie było wiadomo o losie Wallenberga. W sierpniu 1947 r. radzieckie MSZ powiadomiło szwedzką ambasadę, że ”Wallenberg nie przebywa na terenie Związku Radzieckiego i nie jest znany władzom radzieckim”.
Na Zachodzie sprawa wciąż pozostawała otwarta. W Budapeszcie zamówiono wykonanie pomnika Wallenberga, Albert Einstein poparł starania o nadanie mu pokojowej Nagrody Nobla. Pojawiali się ludzie, którzy twierdzili, że w moskiewskich więzieniach widzieli lub nawet przebywali w celi z Raoulem (Niemcy - Gustaw Richter i Horst Kitchmann, Włoch Claudio de Mohr). Według tego ostatniego, Wallenberg, posługując się "więziennym telegrafem" (stukanie w rury szczoteczką do zębów) wiosną 1947 powiadomił współwięźniów, że "zabierają go stąd". Wysłano go do Workuty, jednak w ciągu kolejnych lat był często przenoszony do innych sowieckich łagrów. Z biegiem lat doniesienie o Szwedzie stawały się coraz częściej sprzeczne lub niejasne. Rząd szwedzki wciąż uparcie wystosowywał petycje i pytania o losy Raoula. Szwedzkie starania odniosły jeden skutek - w lutym 1957 ZSRR wystosował odpowiedź, wedle której "więzień Wallenberg" zmarł 17 lipca 1947 na atak serca. Znowu jednak pojawiły się wersje, że Raoul żyje - wygłosił je przewodniczący Radzieckiej Akademii Nauk Medycznych A.L. Miasnikow w 1961 roku. Rząd radziecki oficjalnie je zdementował.
Szereg byłych więźniów mówiło, że widziano go żywego w obozach na Syberii i radzieckich więzieniach jeszcze w latach 60.
Walka o nadzieję i prawdę nie ustała jednak szczególnie wśród rodziny (matka, przyrodnie rodzeństwo) i przyjaciół Raoula. Upadek reżimu komunistycznego i samego ZSRR nie nadały sprawom nowego biegu. Oficjalna pozostała wersja o śmierci w 1947, niemniej rosyjscy politycy i prasa wyrażali współczucie rodzinie i przyjaciołom dyplomaty. Przeprowadzono oficjalne inspekcje w więzieniach gdzie mógł przebywać Wallenberg. Nie dały one jednak, co wydaje się zrozumiałe, żadnych efektów czy poszlak.
W 1987 odsłonięto w Budapeszcie pomnik bohatera holocaustu. Na granitowej płycie wyryto łacińskie przysłowie: "Jak długo uśmiecha się do ciebie szczęście, tak długo masz wielu przyjaciół. W nieszczęściu pozostajesz sam."
Raoul Wallenberg uzyskał, dzięki zaangażowaniu węgierskiego Żyda, który Wallenbergowi zawdzięczał życie - Toma Lantosa, w 1981 roku honorowe obywatelstwo USA, a później także Kanady (1985) i Izraela (1986). Instytut Yad Vashem uhonorował go medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Być może Raoul Wallenberg był więźniem Centrum Naukowo-Badawczego znajdującego się kilkadziesiąt kilometrów na wschód od Bajkału. Raoul Wallenberg mógł być więźniem z numerem 040812 (układ cyfr odpowiada dacie urodzin), aczkolwiek jest to tylko hipoteza.
[edytuj] Galeria
-
Pomnik Raoula Wallenberga, Wallenberg St., Tel-Aviv, Izrael.
-
Pomnik w Londynie
-
Tablica upamiętniająca Wallenberga w Budapeszcie
-
Pomnik w Sztokholmmie
-
Teczka Wallenberga w brązie
-
Köszönöm, pomnik w Uniwersytecie Michigan
-
Jeden z pomników w Budapeszcie.
-
Znak uliczny na ulicy Raoula Wallenberga w Jerozolimie.
[edytuj] Bibliografia
- John Bierman, Saga o Raoulu Wallenbergu, Warszawa, Niezależna Oficyna Wydawnicza, 1987.
- Alex Kershaw, Misja Wallenberga. Pojedynek z Eichmannem o życie 100 000 Żydów, Znak Literanova 2011.
- Krystyna Pirogowicz, Co się stało z Raoulem Wallenbergiem? Losy zaginionego dyplomaty w świetle najnowszych badań, "Zapiski Historyczne", t. LXXIII (2008), z. 1.
- Reader's Digest, Wielkie zagadki przeszłości, Warszawa Reader's Digest, 1996.
Przypisy
- ↑ Penny Schreiber: The Wallenberg Story. [dostęp 2007-02-14].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Raoul Wallenberg. Jewish Virtual Library, 2007.
- ↑ Rafał Kuzak, Szwedzki dyplomata zamordowany z powodu… wiedzy o Katyniu?, "Ciekawostki historyczne", 25 sierpnia 2011; Alex Kershaw, Misja Wallenberga. Pojedynek z Eichmannem o życie 100 000 Żydów, Znak Literanova 2011.
[edytuj] Linki zewnętrzne
