Referendum na Krymie w 2014 roku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Referendum w sprawie statusu Krymu (głosowanie przeprowadzane pod oficjalną nazwą[potrzebne źródło] referendum ogólnokrymskie, ukr. загальнокримський референдум, krym. умумкъырым референдумы, ros. общекрымский референдум[1][2]) –  referendum przeprowadzone 16 marca 2014 na terytorium Republiki Autonomicznej Krymu oraz w Sewastopolu, podstawą prawną dla którego było postanowienie z 27 lutego 2014 wydane przez Radę Najwyższą Republiki Autonomicznej Krymu[3]. Referendum wyznaczono pierwotnie na 25 maja 2014[3], po czym datę jego przeprowadzenia przenoszono początkowo na 30 marca 2014[4], a potem ostatecznie na 16 marca 2014[5].

Władze Ukrainy uznały referendum za nielegalne i niezgodne z ukraińskim porządkiem prawnym, zaś na forum ONZ Zgromadzenie ogólne przyjęło niewiążącą rezolucję stwierdzającą, że referendum jest nieważne[6][7][8]

W trakcie referendum w miejscach głosowania nie było żadnych obserwatorów z ramienia ONZ, WNP, Unii Europejskiej czy OBWE[9][10][11].

Zgodnie z oficjalnymi danymi większość głosujących opowiedziała się za zjednoczeniem z Rosją. Referendum stało się pretekstem dla ogłoszenia niepodległości Republiki Krymu 17 marca 2014 i inkorporacji Krymu przez Rosję 18 marca 2014[12][13].

Tło społeczno-polityczne referendum

Skład narodowościowy Krymu

W skład terytorium, gdzie przeprowadzono referendum, wchodzą dwie jednostki administracyjne Ukrainy: Republika Autonomiczna Krymu oraz miasto wydzielone Sewastopol. Łącznie, zgodnie ze spisem powszechnym przeprowadzonym na Ukrainie w 2001 roku, Półwysep Krymski zamieszkuje około 2,4 mln ludzi. Większość ludności (60,40%) stanowią Rosjanie. Oprócz nich żyją tu Ukraińcy (24,01%) i Tatarzy krymscy (10,21%)[14]. W tym czasie 79,1% ludności zadeklarowało język rosyjski jako język ojczysty, natomiast język ukraiński zadeklarowało 9,6% (2,5 razy mniej niż odsetek ludności ukraińskiej, gdyż większość Ukraińców używa rosyjskiego), język krymskotatarski zadeklarowało też 9,6% ludności Krymu[15].

Badania opinii publicznej

W badaniach przeprowadzonych w 2008 roku 63,8% respondentów opowiedziało się za odłączeniem Krymu od Ukrainy i przyłączeniem go do Rosji. Za taka opcja opowiedziało się 75,9% Rosjan, 55,2% Ukraińców i 13,8% Tatarów krymskich[16].

W sprawozdaniu oficyny Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP) działającej na Krymie zawarte są wyniki badań opinii publicznej przeprowadzonych przez UNDP w lutym, maju, sierpniu i listopadzie 2010. Na pytanie „Jeżeli by odbyło się referendum o przyłączeniu Republiki Autonomicznej Krymu do Rosji, jak byś głosował?” badani mieszkańcy Krymu dali odpowiedź: za – 65-67%, przeciw – 9-14%, nie zdecydował – 20-25%[17].

Sondaż wykonany w maju 2013 roku przez fundowany przez rząd USA International Republican Institute wskazywał, że 23 procent mieszkańców Krymu chciało przyłączenia go do Rosji (spadek o 10 punktów procentowych względem sondażu z października 2010 roku) i 67 procent chciało, żeby Krym pozostał w składzie Ukrainy (wzrost o 8 p.proc.)[18].

Badanie wykonane 8-18 lutego 2014 r. przez prywatny Kyjiwśkyj miżnarodnyj instytut sociołohiji wskazywał, że 41% mieszkańców Krymu opowiada się za przyłączeniem całej Ukrainy do Rosji[19].

Sondaż niemieckiej instytucji GfK wykonany przed wyborami pokazał, że 70% uczestników referendum chciało głosować za przyłączeniem do Rosji, a 11% przeciw[20].

Pytania referendum

Głosujący odpowiadali niezależnie na dwa pytania:

  1. Czy jesteś za ponownym zjednoczeniem Krymu z Rosją na prawach podmiotu FR?
  2. Czy jesteś za przywróceniem obowiązywania konstytucji Republiki Krymu z 1992 roku i za statusem Krymu jako części Ukrainy?[21][22]

Takie sformułowanie pytań oznaczało brak możliwości opowiedzenia się za stanem obecnym. Wynika to z tego, iż konstytucja z 1992 roku rozszerzała kompetencje władz Krymu, nadając mu takie cechy niepodległego państwa jak samodzielne mianowanie urzędników i możliwość występowania na forum międzynarodowym w bezpośrednich kontaktach z innymi państwami[22]. Ponadto zwracano uwagę, że drugie pytanie referendum zostało sformułowane niejednoznacznie, gdyż w 1992 roku obowiązywały dwie istotnie różniące się od siebie wersje konstytucji – majowa i ze zmianami wprowadzonymi we wrześniu[23].

Kampania referendalna

W kampanii referendalnej nie dopuszczano do głosu przeciwników zjednoczenia z Rosją[24]. Przed referendum stosowano represje wobec zwolenników Ukrainy np. zastraszania i porwania. Udowodniono zakatowanie tylko jednego aktywisty Renata Ametowa[25][26]. Uniemożliwiano także wjazd na Krym wojskowym obserwatorom OBWE – ich misja nie była jednak związana z planowanym referendum[27]. Mimo to przed referendum odbyły się na obszarze całego półwyspu protesty przeciwników referendum, głównie Tatarów krymskich, w których uczestniczyło, według relacji organizatorów, łącznie ponad 40 000 osób[28]. Rosja przyznała że żołnierze rosyjscy („uzbrojeni mężczyźni w nieoznakowanych mundurach”) wspierali siły lokalnej samoobrony, by „umożliwić swobodne przeprowadzenie referendum”[29].

Oficjalne wyniki referendum

Zgodnie z oficjalnie przedstawionymi przez władze krymskie danymi na terytorium Krymu (Republika Autonomiczna Krymu oraz miasto wydzielone Sewastopol) łącznie było 1 841 073 wyborców, w czasie referendum oddano 1 548 197 głosów, frekwencja wyniosła 84,09%. Dane te są kwestionowane ze względu na bojkot referendum przez Tatarów krymskich i przypadki głosowania osób nieuprawnionych obywatelstwa rosyjskiego, deklarujących zamieszkanie na Krymie[30].

Zgodnie z oficjalnymi danymi za wariantem nr 1 (zjednoczenie z Rosją) opowiedziało się 1 495 043 wyborców (96,57% oddanych głosów), za wariantem nr 2 (pozostanie w składzie Ukrainy pod warunkiem poszerzenia autonomii) opowiedziało się 41 247 wyborców (2,66% oddanych głosów), liczba głosów nieważnych wyniosła 11 907 (0,77% oddanych głosów).

Wyniki referendum w Republice Autonomicznej Krymu[31]
Pytanie Głosy uprawnionych do głosowania [w %] oddanych głosów [w %] ważnych głosów [w %]
Czy jesteś za ponownym zjednoczeniem Krymu z Rosją na prawach podmiotu FR? 1 233 002 80,34% 96,77% 97,47%
Czy jesteś za przywróceniem obowiązywania konstytucji Republiki Krym z 1992 roku i za statusem Krymu jako części Ukrainy? 31 997 2,08% 2,51% 2,53%
Razem głosy ważne 1 264 999 82,42% 99,28% 100%
Głosy nieważne 9 097 0,59% 0,72%
Razem oddane głosy 1 274 096 Frekwencja: 83,01% 100%
Liczba uprawnionych do głosowania 1 534 815 100%
Wyniki referendum w mieście wydzielonym Sewastopol[32]
Pytanie Głosy uprawnionych do głosowania [w %] oddanych głosów [w %] ważnych głosów [w %]
Czy jesteś za ponownym zjednoczeniem Krymu z Rosją na prawach podmiotu FR? 262 041 85,56% 95,60% 96,59%
Czy jesteś za przywróceniem obowiązywania konstytucji Republiki Krym z 1992 roku i za statusem Krymu jako części Ukrainy? 9250 3,02% 3,37% 3,41%
Razem głosy ważne 271 291 88,58% 98,97% 100%
Głosy nieważne 2 810 0,92% 1,03%
Razem oddane głosy 274 101 Frekwencja: 89,50% 100%
Liczba uprawnionych do głosowania 306 258 100%

Zastrzeżenia do wyników oficjalnych

Ze względu na to, że niezależne organizacje nie kontrolowały przebiegu referendum, niektórzy eksperci uważają, że do oficjalnych wyników trzeba podchodzić ostrożnie. Niektórzy eksperci uważają, że podana w oficjalnych wynikach frekwencja w wyborach, dosyć masowo zbojkotowanych przez mniejszość tatarską, była sfałszowana i była nierealistycznie wysoka. Natomiast częste na Ukrainie i w Rosji praktyki fałszowania wyborów z użyciem tzw. „karuzeli wyborczej” (głosowanie przez cały dzień w kolejnych lokalach grup wyborców wożonych autobusami) w przypadku Krymu nie były stosowane. Zdaniem ekspertów nie budzi wątpliwości wysokie poparcie dla opcji prorosyjskiej wśród uczestników referendum[33].

Lider Medżlisu Tatarów krymskich Refat Czubarow określił liczbę wyborców narodowości krymsko-tatarskiej 185 tys. (10% ogólnej liczby wyborców na Krymie). Jego zdaniem przytłaczająca większość Tatarów krymskich zbojkotowała referendum, tylko 1 tys. brało udział. Czubarow twierdził że w dwóch osiedlach miasta Bakczysaraju, gdzie mieszkają Tatarzy krymscy, referendum się nie odbyło. Czubarów przytoczył przykład wsi Anniwka (rejon biłohirśkyj), w której mieszka 290 osób, w tym 200 Tatarów, nie zagłosował ani jeden Tatar. Mimo to lokalna komisja wyborcza ogłosiła, że w tej wsi udział w referendum wzięło 111 osób. Podobną sytuację miano, według niego, zaobserwować w wielu innych krymskich miejscowościach[34][35].

Komitet Monitorujący Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy swoim raporcie uznał podaną przez władze krymskie kombinację 82-procentowej frekwencji i 96% głosów za przyłączeniem do Rosji „za nieprzekonującą”. Ponadto przytoczył informację, że według rozmówców, z którymi kontaktowali się przedstawiciele Komitetu, frekwencja w referendum wyniosła 35-40%[36].

Jewgienij Bobrow z działającej przy Prezydencie Rosji rady zajmującej się społeczeństwem obywatelskim i prawami człowieka (Совет при Президенте Российской Федерации по развитию гражданского общества и правам человека) oraz dwóch członków stowarzyszenia Memoriał, w przygotowanym dla członków tej Rady dokumencie stwierdzili, że większość mieszkańców Sewastopola głosowało w referendum za przyłączenie się do Rosji (przy frekwencji rzędu 50-80%), zaś w pozostałej części Krymu za przyłączeniem się do Rosji głosowało 50-60% wyborców przy frekwencji wynoszącej 30-50%. Ponadto w dokumencie tym stwierdzili, że mieszkańcy pozostałej części Krymu, w odróżnieniu od mieszkańców Sewastopola, głosowali nie tyle za przyłączeniem do Rosji, ile za zakończeniem, według ich słów, „korupcji i bezprawnej dominacji złodziejskich donieckich popleczników”. Dokument ten powstał po odwiedzeniu przez jego autorów Sewastopola i Symferopola w dniach 15-18 kwietnia 2014 roku[37].

Tym niemniej już na początku maja niektóre źródła zachodnie podawały inne opinie o referendum, np. CNN donosiło:

Quote-alpha.png
Przytłaczająca większość w Sewastopolu, jak również i na całym Półwyspie Krymskim, głosowała,w trakcie kontrowersyjnego referendum w marcu, za oddzieleniem od Ukrainy i przyłączeniem do Rosji[38].

Reakcje międzynarodowe

27 marca 2014 roku Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych przyjęło niewiążącą rezolucję, w której stwierdziło, że referendum jest nieważne – za rezolucją głosowało 100 państw, przeciw 11, 58 wstrzymało się od głosu, 24 nie brało udział w głosowaniu[39].

Zobacz też

Przypisy

  1. Постановление ВР АРК „О проведении общекрымского референдума” (ros.). Верховная Рада Автономной Республики Крым. [dostęp 2014-05-25]. [zarchiwizowane z adresu 2014-03-28].
  2. Приложение 1 к Постановлению Верховной Рады Автономной Республики Крым от 6 марта 2014 года № 1702-6/14. Верховная Рада Автономной Республики Крым. [dostęp 2014-05-25]. [zarchiwizowane z adresu 2014-03-28].
  3. 3,0 3,1 Parłament Krymu pryznaczyw referendum i rozihnaw uriad (ukr.). Українська правда, 2014-02-27. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z adresu 2014-03-25].
  4. Referendum pro status Krymu perenesły na 30 bereznia (ukr.). Українська правда, 2014-03-01. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z adresu 2014-03-13].
  5. Referendum pro status Krymu perenesły na 16 bereznia (ukr.). 2014-03-06. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z adresu 2014-03-13].
  6. CWK nahołoszuje, szczo miscewyj referendum w Krymu nemożływyj (ukr.). Українська правда, 2014-03-03. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z adresu 2014-03-13].
  7. Radbez OON ne wyznaje „referendum” w Krymu (ukr.). Українська правда, 2014-03-07. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z adresu 2014-03-13].
  8. Minjust daw ocinku riszenniam pro referendumy w Krymu u Krymu ta Donećku: nełehitymni (ukr.). Українська правда, 2014-03-02. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z adresu 2014-03-13].
  9. ЗМІ: Білорусь і Казахстан відмовились послати спостерігачів на кримський референдум (ukr.). UNIAN.NET, 2014-03-07. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z adresu 2014-05-06].
  10. На незаконному референдумі в Криму немає жодних спостерігачів ЄС (ukr.). Укрінформ. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z [www.ukrinform.ua/ukr/news/na_nezakonnomu_referendumi_v_krimu_nemae__godnih_sposterigachiv_e_s_1918460 adresu] 2014-05-18].
  11. ОБСЄ не відправлятиме спостерігачів на кримський референдум (ukr.). iPress.ua. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z adresu 2014-05-06].
  12. Верховна Рада Криму проголосила незалежність і одразу попросилася в Росію (ukr.). Українська правда, 2014-03-17. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z adresu 2014-04-25].
  13. Росія офіційно анексувала Крим (ukr.). Galnet.org, 2014-03-18. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z adresu 2014-05-19].
  14. All-Ukrainian population census 2001 (ang.). 2001.ukrcensus.gov.ua. [dostęp 2014-03-15].
  15. All-Ukrainian population census 2001. Linguistic composition of population Autonomous Republic of Crimea. (ang.). 2001.ukrcensus.gov.ua. [dostęp 2014-03-15].
  16. Prospects of Crimea: Regional Status. Razumkov Centre, 2008. [dostęp 2014-04-11].
  17. The United Nations Development Programme Sub-Office in Crimea. Crimea in October-December 2010: monitoring report. (str. 62)
  18. Public Opinion Survey Residents of the Autonomous Republic of Crimea May 16 – 30, 2013
  19. How relations between Ukraine and Russia should look like? Public opinion polls’ results. Kyiv International Institute of Sociology, 2014-03-04. [dostęp 2014-04-11].
  20. Crimea goes to the polls with landslide expected for union with Russia
  21. Referendum w sprawie autonomii Krymu – 16 marca. onet.pl, 6 marca 2014. [dostęp 2014-03-15].
  22. 22,0 22,1 Robert Kalinowski: Świat na drodze do nowej, zimnej wojny. Rosyjskie Realpolitik na Krymie (analiza). polskieradio.pl, 14 marca 2014. [dostęp 2014-03-15].
  23. «Референдум» у Криму розпочався (ukr.). RFE/RL, 2014-03-16. [dostęp 2014-05-19]. [zarchiwizowane z adresu 2014-05-19].
  24. Referendum bez niespodzianek. Co dalej z Krymem?. polskieradio.pl, 17 marca 2014. [dostęp 2014-03-18].
  25. http://belsat.eu/pl/wiadomosci/a,18599,na-krymie-zamordowano-tatara.html
  26. Krym: porwania dziennikarzy i aktywistów obywathttp://belsat.eu/pl/wiadomosci/a,18599,na-krymie-zamordowano-tatara.html elskich
  27. "Niet" dla Rosji nie będzie? Mieszkańcy Krymu: jesteśmy zmęczeni czekaniem na lepsze życie. TVN24, 13 marca 2014. [dostęp 2014-03-18].
  28. Masowe protesty przeciwko referendum na Krymie [ZDJĘCIA]. [dostęp 2014-03-28].
  29. "Rosja nie planowała działań wojskowych na Krymie, ale została do nich zmuszona". Gazeta.pl
  30. Tatarzy krymscy nie uwierzyli w rosyjskie obietnice. Rzeczpospolita. [dostęp 2014-03-18].
  31. Riezultaty obszczekrymskogo riefierienduma
  32. Na sessii gorodskogo Sowieta utwierżdieny riezultaty obszczekrymskogo riefierienduma 16 marca 2014 goda
  33. Czy taka frekwencja jest w ogóle możliwa? Ekspert: Poziom fałszerstw przekroczył wszelkie oczekiwania.
  34. http://www.solidarnosczukraina.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=175:komentarz-przewodniczacego-medzlisu-tatarow-krymskich-refata-czubarowa-do-wynikow-referendum-w-sprawie-secesji-krymu-od-ukrainy&catid=99&Itemid=564&lang=pl
  35. Gława Miedżlisa Riefat Czubarow: Krymskije tatary subjekt priniatija rieszenij, tiem boleje tiech, kotoryje kasajutsia ich razwitija i razwitija ich rodiny. Witryna oficjalna Medżlisu narodu krymsko-tatarskiego.
  36. Committee on the Honouring of Obligations and Commitments by Member States of the Council of Europe (Monitoring Committee): Recent developments in Ukraine: threats to the functioning of democratic institutions. Strasbourg: Parliamentary Assembly of the Council of Europe, 2014-04-08, s. 17. [dostęp 2014-04-12].
  37. Е.А. Бобров, С.А. Ганнушкин, О.П. Цейтлин: Проблемы жителей Крыма (ros.). Совет при Президенте Российской Федерации по развитию гражданского общества и правам человека, 2014-04-21. [dostęp 2014-05-07].
  38. Putin arrives in Crimea for Victory Day events as deadly Ukraine clashes erupt. By Laura Smith-Spark, Phil Black and Matthew Chance, CNN
  39. Backing Ukraine’s territorial integrity, UN Assembly declares Crimea referendum invalid. UN News Centre, 2014-03-27. [dostęp 2014-03-27].

Linki zewnętrzne