Reinhold Heidenstein

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Reinhold Heidenstein, inne formy nazwiska: Heidenstein Reinhold Borussus, Heydenstein Reinhold Solescius (ur. 1553 prawdopodobnie w Królewcu, zm. 24 grudnia 1620 w Sulęczynie) – prawnik, historyk, kronikarz, dyplomata, sekretarz kancelarii królów polskich.

herb Heidensteinów

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w osiedlonej w ówczesnych Prusach Książęcych niemieckiej rodzinie mieszczańskiej. Studiował od 1566 na uniwersytecie w Królewcu, od 1571 na uniwersytecie w Wittenberdze, a od 1577 na wydziale prawa uniwersytetu w Padwie. Potem podróżował po Włoszech i Francji[1]).

Po powrocie do Polski powołany został[2] w Grodnie na stanowisko sekretarza kancelarii królewskiej Stefana Batorego. Pracował jako królewski dyplomata opierając się zazwyczaj na wytycznych kanclerza Jana Zamoyskiego. Pracował też nad kroniką wojny polsko-moskiewskiej 1578-1582 pt. De bello Moscovitico commentatorium libri sex wydanej w Polsce w Krakowie w 1584.

Po śmierci Batorego pracował nadal, wraz z Zamoyskim, w kancelarii nowego króla Zygmunta III Wazy. Po śmierci kanclerza Zamoyskiego w 1605 współpraca Heidensteina z jego następcą Maciejem Pstrokońskim uległa znacznemu ograniczeniu: wyjechał ze stolicy i pozostawał głównie w swoich majątkach na Pomorzu. Ostatecznie odszedł z kancelarii królewskiej w 1612 lub na początku 1613. Pod koniec życia chorował, m.in. tracąc wzrok. Pochowany został początkowo w ufundowanym przez siebie w latach 1614-1616 kościele parafialnym w Sulęczynie, po miesiącu jednak (4 lutego 1621) jego zwłoki przeniesiono do opactwa cystersów w Oliwie. Epitafium na jego wspólnym z żoną grobie głosi

Quote-alpha.png
Poświęcone Bogu Najlepszemu i Wielkiemu. Moją ojczyzną są Prusy: Ojcem Heidenstein. Zrodziła mnie Anna Krokowna w mroźnych stronach. Miłą w Domu Sulęczynów, ukochaną przeze mnie żoną, z domu Konarską była droga Erdmunda; Ona to, po trzykroć małżeńskiej miłości owoce płci żeńskiej i syna wydała. Po Ziemi Ojczystej, kraina niemiecka i włoska a potem Galii udzielały mi nauk. Czy tym to przypodobałem się królowi Stefanowi i królowi Zygmuntowi: może późniejsi potomni dowiedzą się. Młody wiek jeszcze nie pokrył zarostem policzków, a już znał mnie dwór Stefana. Zostałem tam wprowadzony, gdy działy się wielkie sprawy królestw i również jako mówca ogłaszałem publiczne zarządzenia. Istnieją także pomniki talentu, które pozostawiłem dość liczne, lecz jak liczne, niech to zaniesie wieść. Napisaliśmy o złamaniu nieujarzmionych wrogów Moskali i dzieje Polski spisałem po łacinie. Pośród smutków, radości, prac, pośród nagród za nie, śmierć skrycie nadeszła i szybko. Czymże jest życie? Czyż nie obrazem przemijającego cienia? Proszę, o Chryste, aby tylko Tobie się podobało.[3]

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Annales Patavini (Kronika nacji niemieckiej w Padwie), powst. 1576-1579; wyd. w: Brugi Atti della nazione Germanica dei legisti nello studio di Padova, t. 1, s. 199 nn.
  • De nuptiis illustrium Joannis de Zamoscio... ac Griseldis Bathoreae... epistola, Kraków 1583, drukarnia Łazarzowa; przedr. A. T. Działyński Collectanea... J. Zamoyscii, Poznań 1861, s. 169-186
  • De bello Moscovitico commentariorum libri sex, Kraków 1584, drukarnia Łazarzowa (według B. Kocowskiego 1585); wyd. następne: Bazylea 1588; przy M. Kromer Polonia sive de origine et rebus gestis Polonorum libri XXX, Kolonia 1589; w zbiorze: Rerum Moscoviticarum auctores varii unum in corpus congesti, Frankfurt 1600; przedr.: Jan Heidenstaein przy Rerum Polonicarum librii XII, Frankfurt n/Menem 1672, ks. 3-6; przekł. polski: J. Czubek (z opuszczeniem przemowy i kilku ustępów) pt. "Pamiętniki o wojnie moskiewskiej w 6 księgach", Lwów 1894, Biblioteka dla młodzieży, seria II, t. 11; przekł. niemiecki: H. Rätel pt. Warhafte, gründliche und eigentliche Beschreibung des Krieges welchen... Stephan Batori... geführet, Görlicz 1590; przekł. rosyjski: Zapiski o moskowskoj wojnie, Petersburg 1889
  • Ius terrestre nobilitatis Prussiae correctum..., Toruń 1599 (według B. Kocowskiego 1598); wyd. następne (w językach: łac., niem. i polskim): Gdańsk 1625; 1647; 1685; przedr. późniejsze zob. Estreicher XVIII, 687-688 (tzw. Korrektura prawa pruskiego)
  • De vita Joannis Zamoscii, powst. 1606, wyd. A. T. Działyński w: Collectanea vitam resque gestas Joannis Zamoyscii... illustrantia, Poznań 1861; przeróbka pol. pod swoim imieniem wyd. F. Bohomolec pt. Życie Jana Zamoyskiego, Warszawa 1775; wyd. następne: wyd. T. Mostowski Życia sławnych Polaków, t. 2, Warszawa 1805; w: Żywoty sławnych Polaków, t. 3, Radom 1830; wyd. F. S. Dmochowski Żywoty sławnych Polaków, Warszawa 1830; wyd. J. N. Bobrowicz Życia sławnych Polaków, t. 3, Lipsk 1837, Kraków 1860; przeróbka niem. pt. Leben und Thaten Johann Zamosci, wyd. W. Mitzler de Kolof Warschauer Bibliothek, cz. 2 (1754)
  • Cancellarius sive de dignitate et officio cancellari Regni Poloniae, Braniewo 1610; wyd. następne: Gdańsk 1742 (Estreicher mylnie 1712); wyd. kryt.: A. Kempfi, Warszawa 1960, Bibl. Latina Medii et Recentioris Aevi nr 1
  • Rerum Polonicarum ab excessu Sigismundi Augusti libri XII, Frankfurt n/Menem 1672, (wyd. syn, Jan Heidenstein Solescius, kasztelan gdański, który doprowadził dzieje do roku 1603. Według S. Łempickiego nad dziełem tym współpracował również J. Zamoyski); przekł. polski: M. Gliszczyński pt. "Dzieje Polski do śmierci Zygmunta Augusta do r. 1594, t. 1-2, Petersburg 1857, Dziejopisowie Krajowi t. 6-7

Listy i materiały[edytuj | edytuj kod]

  • 36 listów z lat 1584-1612 (m.in. do: M. Kromera, J. Zamoyskiego, S. Rudnickiego biskupa warmińskiego, Zygmunta III, Rady Księstwa Pruskiego), ogł. B. Kocowski Trzej padewczycy. Wpływ Batorego i Zamoyskiego na działalność R. Heidensteina, Lwów 1939, s. 270-311
  • Od senatu m. Gdańska, dat.: 28 września 1589, 3 października 1600, 26 kwietnia 1603; od S. Rudnickiego, kwiecień-maj 1608; ogł. B. Kocowski Trzej padewczycy. Wpływ Batorego i Zamoyskiego na działalność R. Heidensteina, Lwów 1939, s. 277-278, 293-294, 299
  • Korespondencja z Uliksesem Aldrovandim, rękopisy Biblioteki Uniwersyteckiej w Bolonii, nr 136, t. 9, k. 19b-20b, 5a i in. (zbiory Aldrovandiego)
  • Kopiariusz listów w sprawie nacji niemieckiej, rękopis Biblioteki Uniwersyteckiej w Padwie, nr 1655, t. 1
  • Dokumenty dot. spraw majątkowych i dzierżawy dóbr królewskich z lat 1588-1591, ogł. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900

Przypisy

  1. prawdopodobnie studiował tam w Paryżu i Orleanie
  2. 5 czerwca 1582
  3. tłumaczenie za www.dziedzictwo.polska.pl

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 252-255

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]