Reinhold Olesch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Reinhold Olesch
Data i miejsce urodzenia 24 września 1910
Załęże k. Katowic
Data i miejsce śmierci 23 czerwca 1990
Kolonia
Zawód slawista, uczony
Miejsce zamieszkania  Rzesza Niemiecka
 III Rzesza
 III Rzesza
 NRD
 RFN
Narodowość niemiecka
Tytuł profesor
Alma Mater Uniwersytet Wiedeński
Uczelnia Uniwersytet w Greifswaldzie
Uniwersytet w Lipsku
Uniwersytet w Kolonii

Reinhold Olesch (ur. 24 września 1910 w Załężu k. Katowic, zm. 23 czerwca 1990 w Kolonii) − językoznawca, profesor slawistyki, członek m.in PAN i kilku innych międzynarodowych akademii, honorowy członek Międzynarodowego Komitetu Slawistów.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Gdy jego ojciec zginął na froncie I wojny światowej, rodzina postanowiła się przeprowadzić do wsi Góra św. Anny, tu Reinhold nauczył się mówić śląskim dialektem, do końca też życia odwiedzał i wspomagał materialnie krewnych ze Świętej Anny. Reinhold Olesch uczył się w Nysie, a następnie w renomowanym gimnazjum św. Macieja we Wrocławiu. Na początku lat 30. studiował filologię i fonetykę słowiańską na Uniwersytecie w Wiedniu, gdzie uczęszczał na wykłady m.in. Mikołaja Trubeckiego. Z Wiednia przeniósł się do Pragi, a następnie kontynuował naukę na Uniwersytecie Berlińskim gdzie studiował również historię i geografię. W Berlinie zetknął się z Aleksandrem Brücknerem jako egzaminatorem, a następnie jego następcą Maksem Vasmerem, który stał się jego patronem. Za namową Vasmera Olesch nagrywał słowiańskie teksty gwarowe na płytach gramofonowych. Tematem jego dysertacji doktorskiej, zatytułowanej Zur schlesischen Sprachlandschaft. Ihr alter slawischer Anteil (W sprawie śląskiego krajobrazu językowego. Udział w nim starosłowiański), obronionej na Uniwersytecie w Berlinie, były słowiańskie dialekty Śląska, które sam Reinhold Olesch uważał za swój ojczysty język[1]. Pozostały one głównym przedmiotem jego zainteresowania także w późniejszej pracy naukowej. Jeszcze przed wojną w roku 1937 opublikowano jego prace: Die slawischen Dialekte Oberschlesiens (Słowiańskie dialekty Górnego Śląska) i Beiträge zur oberschlesischen Dialektforschung – Die Mundart der Kobylorze (Przyczynek do badania narzecza górnośląskiego – dialekt Kobylorzy). W 1938 roku wydał teksty Serbokroatisch aus Herzegovina, a następnie Drei polnische Mundarten. Góralisch, Nordmasowisch, Kujawisch. Dzięki dwóm pierwszym pracom uzyskał tytuł doktora i docenta, a następnie pracę lektora na Uniwersytecie w Greifswaldzie. Prace o dialektach śląskich zyskały bardzo pochlebną recenzję Kazimierza Nitscha, ale u niemieckich studentów związanych z NSDAP wywołały wściekłe ataki (jego prace spalono na berlińskim bruku a następnie zakazano ich publicznego rozpowszechniania) co spowodowało relegowanie go ze stanowiska lektora, na które powrócił po osobistej interwencji Vasmera.
Gdy wybuchła wojna, jako notowanego przez Gestapo wcielono go do Wehrmachtu w randze szeregowca (pomimo, iż jako docentowi przysługiwał mu stopień oficerski), w dodatku z przydziałem do pielęgnacji koni. Na Ukrainie badał miejscowe dialekty. Po wojnie Olesch kontynuował karierę naukową w Niemczech choć jak pisał Stanisław Urbańczyk: Podobno Lehr-Spławiński proponował Oleschowi katedrę w Krakowie. Inna wersja mówi, że Olesch był w Krakowie i zapytywał M. Małeckiego o możliwości zatrudnienia w Krakowie. Ten oczywiście nie mógł mu niczego gwarantować, bo Uniwersytet miał wtedy u siebie slawistów ze Lwowa i Warszawy, a sam Małecki był wtedy prześladowany za rzekomą współpracę z Niemcami podczas wojny. Wykładał slawistykę w Greifswaldzie (1945-1949) Lipsku (1949-1953) i Kolonii. W 1975 przeszedł na emeryturę.

Dorobek i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

W jego dorobku znalazły się m.in. reedycje Biblii Leopolity – najstarszej polskiej Biblii z 1561 roku oraz starodruków kaszubskich, a także opracowania ruskich bajek i prace na temat języka Słowian połabskich. Reinhold Olesch powrócił również do prac nad sprawami Górnego Śląska. Opracował on, wydany w roku 1958 w Berlinie, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg czyli słownik dialektu „Kobylorzy” z okolic Góry św. Anny. Wbrew poglądom Olescha, wyrażonym w jego wcześniejszych pracach, wydawca użył w tytule "polski", a nie "słowiański" (książkę wydano w Niemieckiej Republice Demokratycznej), chociaż sam Olesch użył tam nawet transkrypcji czeskiej, a nie polskiej[2]. Założył serię Slavistischc Forschungen, przez wiele lat był współredaktorem (i współzałożycielem) serii Mitteldeutsche Forschungen, czasopisma Zeitschrift für slavische Philologie, również Die Welt der Slaven, Bausteine zur Geschichte der Literatur bei den Slaven, serii Slavistische Studienbücher oraz Biblia Slavica. W 1972 z okazji Kongresu Slawistów w Warszawie Reinhold Olesch otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w 1988 uniwersytetu w Sofii, a w 1990 Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu.

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Reinhold Olesch

Przypisy

  1. Joanna Rostropowicz: Śląski był jego językiem ojczystym [Reinhold Olesch, 1910-1990] w: Śląsk bogaty różnorodnością - kultur, narodów i wyznań. Historia lokalna na przykładzie wybranych powiatów, miast i gmin (red. Krzysztof Kluczniok, Tomasz Zając), Urząd Gm. i M. Czerwionka-Leszczyny, Dom Współpracy Pol.-Niem., Czerwionka-Leszczyny 2004, ISBN 83-920458-5-8
  2. Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Joanna Rostropowicz: Śląski był jego językiem ojczystym [Reinhold Olesch, 1910-1990] w: Śląsk bogaty różnorodnością - kultur, narodów i wyznań. Historia lokalna na przykładzie wybranych powiatów, miast i gmin (red. Krzysztof Kluczniok, Tomasz Zając), Urząd Gm. i M. Czerwionka-Leszczyny, Dom Współpracy Pol.-Niem., Czerwionka-Leszczyny 2004, ISBN 83-920458-5-8
  • Gedenkschrift für Reinhold Olesch, hrsg von Hans Rothe, Roderich Schmidt, Dieter Stellmacher, Köln-Wien 1990.
  • Stanisław Urbańczyk, Śp. Reinhold Olesch (24 IX 1910 - 23 VI 1990), "Język Polski" 1992, nr 2/3 (marzec/czerwiec), wymaga DjVu.