Rekonstrukcja USA

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Rekonstrukcja – to historyczna dla Stanów Zjednoczonych nazwa okresu odbudowy państwa w latach 18651877.

Po zakończonej wojnie secesyjnej należało ustabilizować trudną sytuację polityczną w kraju dotychczas stanowczo podzielonym. Już od samego zakończenia działań militarnych zaczęły narastać spory co do przyszłych losów pokonanych Skonfederowanych Stanów Ameryki. Radykalni Republikanie optowali za modelem zbliżonym do okupacji wojskowej, bardziej koncyliacyjne stanowisko zajmował Abraham Lincoln, który został zastrzelony w zamachu w kwietniu 1865 roku, a jego politykę w tym zakresie próbował kontynuować kolejny prezydent Andrew Johnson. Często nie był jednak w stanie przeciwstawić się większości działań Republikanów. W 1867 roku Kongres Stanów Zjednoczonych przegłosował prezydenckie weto w sprawie ustaw o rekonstrukcji w tym ustawy o piastowaniu urzędów (Tenure of Office Act). Ustawa ta zabraniała prezydentowi dymisjonować urzędników cywilnych, w tym także członków rządu, bez zgody Senatu. Chodziło o ochronę sekretarza wojny, Edwina M. Stantona, który reprezentował poglądy partii republikańskiej. Gdy Johnson zdymisjonował sekretarza wojny, w przekonaniu o niekonstytucyjności, wszczęto przeciwko niemu procedurę impeachmentu. Wiosną 1868 roku prezydent był przesłuchiwany przez Senat, lecz do wydania wyroku skazującego zabrakło jednego głosu.

Obszar południa podzielono na 5 okręgów wojskowych, obejmujących 10 stanów południa. Wyjątkiem było Tennessee, które bez oporów ratyfikowało 14. poprawkę. Dowódcy okręgów sprawowali władzę cywilną i wojskową. Byli to najczęściej weterani poprzednich zmagań wojennych przybyli z Północy. Przybywali na południe wraz z rzeszami popleczników i działając na pograniczu prawa zbijali oni ogromne majątki, głownie na sprzedaży urzędów i skonfiskowanych ziem. Miejscowa ludność nazywała ich carpetbaggerami, ponieważ zjawiali się na południu tylko ze swoimi torbami podróżnymi – napełniając je podczas urzędowania. Gdy w 1869 roku na czele państwa stanął bohater północy z czasów wojny secesyjnej, republikanin, Ulysses Grant, doszło dalszego nasilenia represji wobec mieszkańców południa, gdyż nowy prezydent, w przeciwieństwie do poprzednika, nie próbował nawet powściągać republikańskiego radykalizmu. Sama mocna pozycja partii republikańskiej w tym okresie była wynikiem nie tylko wygranej wojny, ale poparcia Afroamerykanów, o których prawa wyborcze konsekwentnie walczyli republikanie.

Jeszcze w 1865 roku ogłoszono amnestię dla uczestników walk po stronie Konfederacji, pod warunkiem złożenia przysięgi na wierność Unii. Powołano do życia komórkę Zjednoczonego Komitetu Kongresu Stanów Zjednoczonych, w którym obradowały oba "Domy" Republikanów jak i Konfederatów. Komitet zajął się m.in. opracowywaniem rezolucji nowych konstytucji stanowych. Poszczególne stany były przyjmowane do Unii dopiero po ich zaakceptowaniu. Zwycięzcy Republikanie całkowicie znieśli prawa wprowadzone na szczeblu centralnym przez Konfederatów. Dla sytuacji społecznej czarnej ludności USA (żyjącej nie tylko na terenie stanów wchodzących wcześniej w skład Konfederacji) największe znaczenie miała znosząca niewolnictwo 13. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych, która weszła w życie 18 grudnia 1865 roku. Tym niemniej rzeczywista sytuacja czarnoskórej ludności nie uległa większym zmianom; w tym samym czasie powstał bowiem Ku Klux Klan, a odpowiedzią legislatur stanowych południa na nowe porządki było uchwalanie tzw. Czarnych Kodeksów (Prawa Jima Crowa), które dyskryminacyjnie regulowały sytuacje ludności murzyńskiej po odzyskaniu przez nią wolności. W zakresie praw wyborczych kres dyskryminacji rasowej położyła 15. poprawka do konstytucji, która weszła w życie w 1870 roku; w innych dziedzinach życia dyskryminacja w większym lub mniejszym stopniu utrzymała się aż do lat 60. XX wieku, a niekiedy nawet dłużej.

Rekonstrukcja nie była okresem szczególnej pomyślności. Prezydentura Andrew Johnsona upłynęła pod znakiem sporów między prezydentem demokratą a republikańską większością w kongresie, dotyczących oprócz spraw czysto personalnych polityki wobec pokonanych stanów południa. Czas rządów Ulyssesa Granta kojarzony jest głównie z nieudolnością polityczną byłego wodza naczelnego i aferami, które szczególnie zaważyły na obrazie jego drugiej kadencji. Odbudowa gospodarcza po pierwszej wojnie totalnej, jaką była wojna secesyjna była procesem długotrwałym, mimo początków dynamicznej industrializacji, dopiero w 1871 zbiory bawełny powróciły do poziomu z przed 10 lat[1]. Era rekonstrukcji była okresem również ważnych wydarzeń w USA takich jak ukończenie budowy kolei transkontynentalnej, ostatnie zwycięstwo Indian nad armią USA, które miało miejsce 25 czerwca 1876 roku nad Little Bighorn czy zakup Alaski.

Okres rekonstrukcji kończy przyjęcie w 1877 kompromisu, nazwanego później od tej daty kompromisem 1877 roku. Było to porozumienie zawarte przed ostatecznym ustaleniem wyników wyborów prezydenckich przez specjalną Komisję Kongresu między przywódcami Partii Demokratycznej i Partii Republikańskiej. Republikanie zobowiązali się do zakończenia okupacji stanów Południa w razie zwycięstwa ich kandydata, Rutherforda Hayesa nad demokratą Samuelem J. Tildenem, który w 1876 roku zdobył przewagę w głosowaniu powszechnym, a mimo to komitet elektorów wybrał na prezydenta Hayesa, który dotrzymał umowy i wycofał wojska okupujące południe.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Historia Powszechna 1789-1870, Mieczysław Żywczyński, Warszawa 1979, str. 501

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]