Rembrandt

Rembrandt van Rijn
Autoportret (1661)
Imiona i nazwisko	Rembrandt Harmenszoon van Rijn
Data i miejsce urodzenia	15 lipca 1606 Lejda, Republika Zjednoczonych Prowincji
Data i miejsce śmierci	14 października 1669 Amsterdam, Republika Zjednoczonych Prowincji
Dziedzina sztuki	Malarstwo
Styl	Barok
Ważne dzieła	Wymarsz strzelców Lekcja anatomii doktora Tulpa Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem
Muzeum artysty	Rembrandthuis
Galeria w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Autoportret (1630)

Autoportret (1640)

Autoportret (1661)

Autoportret (ok. 1669)

Rembrandt Harmenszoon van Rijn (ur. 15 lipca 1606 w Lejdzie, zm. 4 października 1669 w Amsterdamie) – holenderski malarz, rysownik i grafik. Uważany powszechnie za jednego z największych artystów europejskich i światowych.

Obok Jana Vermeera i Fransa Halsa najważniejszy malarz w sztuce holenderskiej "złotego wieku" – okresu, w którym kultura, nauka, gospodarka, potęga militarna i wpływy polityczne Holandii osiągnęły apogeum.

Imię i nazwisko

• Rembrandt – rzadko spotykane imię,
• Harmenszoon lub skrót Harmensz. (syn Harmena) – patronimik,
• van Rijn (znad Renu) – nazwisko-przydomek.

W okresie lejdejskim swoje obrazy sygnował skrótem „RHL” (Rembrandus Harmenii Leidensis). Później podpisywał się jedynie samym imieniem, podobnie jak wielcy artyści renesansu: Michał Anioł, Rafael lub Tycjan.

Biografia

Był ósmym (przedostatnim) dzieckiem młynarza Harmena Gerritszoona oraz córki piekarza Neeltge Willemsdochter van Zuitbroeck. Dzieciństwo spędził w Lejdzie. Od siódmego roku życia uczył się w szkole łacińskiej. Siedem lat później, 20 maja 1620 r., wstąpił na uniwersytet w Lejdzie, ale studiował tam tylko kilka miesięcy. W 1621 r. rozpoczął naukę malarstwa w pracowni Jacoba van Swanenburgha, w której przez 3 lata uczył się podstaw i techniki malarstwa. W 1624 r. rodzice wysyłali go do Amsterdamu, gdzie doskonalił swój kunszt malarski u Pietera Lastmana (1583-1633), uznanego malarza obrazów historycznych, cechujących się silnym realizmem i wielkim napięciem dramatycznym. Od niego zapożyczył styl narracyjny, sposób ukazywania psychologicznej głębi postaci oraz technikę światłocienia.

Po powrocie do Lejdy otworzył własną pracownię i rozpoczął współpracę z osiemnastoletnim Janem Lievensem (1607-1674), również uczniem Lastmana. Ok. 1628 r. pracownię młodych artystów odwiedził Constantijn Huygens, dyplomata, podróżnik i poeta. Było to przełomowe wydarzenie w karierze Rembrandta i Jana Lievensa. Constantijn Huygens był jedną z najbardziej wpływowych osobistości w Holandii, a tym samym jego poparcie, jak również osąd w dziedzinie sztuki, miały decydujące znaczenie. Huygens zamówił portret u Jana Lievensa, natomiast Rembrandt miał namalować portret jego brata. Przez kilka następnych lat Huygens śledził ich karierę, organizował zamówienia, pełnił rolę kogoś w rodzaju agenta.

W 1630 r. umarł ojciec malarza. W 1631 r. Rembrandt osiadł w Amsterdamie, gdzie marszand obrazów Hendrick van Uylenburgh (ok. 1587-1661, wiele lat mieszkający w Krakowie, później w Gdańsku) zaproponował mu otwarcie u siebie pracowni. Za jego pośrednictwem Rembrandt otrzymał prestiżowe zamówienia. Malował głównie portrety zamawiane przez najbogatsze rodziny Amsterdamu. 5 czerwca 1633 r. zaręczył się z Saskią van Uylenburgh, siostrzenicą marszanda, którą poślubił 22 czerwca 1634 r. Żona, córka burmistrza, wniosła posag w wysokości 40 tys. florenów. Młodzi małżonkowie zamieszkali w luksusowym domu w dzielnicy nad rzeką Amstel. W 1635 r. Rembrandt otworzył pracownię w wynajętym magazynie, przez którą przewinęło się następnie kilkudziesięciu uczniów. W styczniu 1639 r. kupił duży dwupiętrowy dom przy Breestraat. W 1640 r. umarła matka Rembrandta. Umarło też pierwszych troje jego dzieci: Rombertus (1635), Cornelia (1638) i również Cornelia (1640). W 1641 r. przyszedł na świat Tytus. 14 czerwca 1642 r. w wieku 30 lat umarła (prawdopodobnie na gruźlicę) Saskia, którą często uwieczniał w swoich dziełach. W testamencie rozdzieliła sumę 40 tys. florenów pomiędzy syna i męża. Tytusem zajęła się najęta guwernantka, bezdzietna wdowa Geertje Dircx, która wkrótce została metresą Rembrandta.

W 1646 r. do domu Rembrandta przybyła nowa służąca, 23-letnia Hendrickje Stoffels, która zastąpiła Geertje. Rembrandt zakochał się w niej, ale nie mógł jej poślubić, gdyż naraziłby się na stratę wielkiej części spadku po Saskii. Oskarżeni zostali o konkubinat. W 1654 r. Hendrickje urodziła córkę Cornelię; równocześnie została ekskomunikowana. Rembrandt starzejąc się popadał w ruinę i izolował się od świata, coraz mniej czasu poświęcał wykonywaniu zamówień. W 1656 r. stał się bankrutem. Zbiory artysty zostały wystawione na licytację i sprzedane. W 1663 r. umarła Hendrickje. 4 września umarł Tytus, zaledwie kilka miesięcy po ślubie z Magdaleną van Loo. Rembrandt zmarł 4 października 1669 r. w małym domku w dzielnicy Rozengracht, gdzie mieszkał ze swoją 15-letnią córką Cornelią. Pochowany został 8 października obok Saskii, Tytusa i Hendrickje w Westerkerk w Amsterdamie.

Prerembrandtyści

W 1. połowie XVII w. działała w Amsterdamie grupa malarzy, do której należeli: Pieter Lastman (1583-1633), Jan Pynas (ok. 1582-1631), Jacob Pynas (ok. 1592- ok. 1650), Claes Cornelisz. Moeyaert (1591-1655), Francois Venant (1592-1663). Pod wpływem Caravaggia i caravaggionistów oraz pejzażysty Adama Elsheimera stworzyli oni nową formułę barokowego malarstwa historycznego, którą charakteryzował dramatyzm kompozycji, kontrastowa kolorystyka, patos póz i gestów. Ich styl, zwłaszcza Pietera Lastmana, oddziałał silnie na wczesną twórczość Jana Lievensa i Rembrandta.

Twórczość

Rembrandt pozostawił po sobie około 300 obrazów olejnych, 300 grafik i około 1000-2000 rysunków. Charakterystyczną cechą jego dzieł jest zafascynowanie efektami światła i głębokich cieni. Jego styl i technika ewoluowały z biegiem lat, jednak zamiłowanie do dramatycznego oświetlenia malowanych scen zajmowało centralną pozycję w jego całej twórczości, tak malarskiej jak graficznej. Obrazy malowane są z olbrzymią swobodą, im później tym bardziej szerokimi, swobodnymi pociągnięciami pędzla. Potężnym środkiem malarskim Rembrandta był światłocień, w sposób jemu właściwy stosowany, będący połączeniem światła i cienia, zmroku, z którego wyłaniają się postacie, oraz jasnych promieni. Rembrandt stosował mistrzowski światłocień zbliżony do dzieł np. Caravaggia, jednak w przeciwieństwie do włoskiego malarza, światło u Rembrandta ma charakter raczej metafizyczny niż ekspresyjny, a jego źródło jest często trudne do ustalenia (np. w Oślepieniu Samsona światło pada z punktu zbiegu linii perspektywicznych, a w Wieczerzy w Emaus – z blatu stołu, przy którym siedzi Chrystus). W latach ok. 1630 następuje u Rembrandta zmiana kolorytu, z zimnych tonów niebieskawo zielonkawych na ciepłe, złoto-brązowe. Około roku 1640 pojawiają się w jego dziełach silna czerwień i głęboki ton żółty, ostatnie zaś 20-lecie jego twórczości charakteryzują silniejsze efekty kolorystyczne i znacznie szerszy sposób malowania.

Rembrandt zwany jest słusznie „malarzem duszy” w przeciwieństwie do Rubensa, malarza ciała. Ujmuje on wszystkie zjawiska głęboko: początkowe dzieła jego cechuje dramatyczne napięcie, jednak prace późniejszego okresu twórczości są coraz spokojniejsze i bardziej pełne duchowego pogłębienia. Przez całe życie malował z wielkim zamiłowaniem autoportrety. Powstało ich niemal 100, w tym około 20 grafik, tworząc w ten sposób "pamiętnikarski" zapis zmian jakie życie i doświadczenia wycisnęły na jego twarzy. Serię zapoczątkował w roku 1627 portretem własnym jako młodego mężczyzny, ukrywającego twarz w cieniu. Jednym z ostatnich dzieł jest płótno z 1669 roku, z którego spogląda na nas stary, poszarzały i pomimo uśmiechu, zmęczony życiem człowiek zapadający się w ciemność. Obraz powstał tuż przed śmiercią artysty.

Spuścizna artystyczna Rembrandta jest bardzo bogata. W Lejdzie w latach 1617—1631 powstały portrety własne, portrety krewnych (m.in. ojca i matki w Mauritshuis w Hadze), sceny biblijne: Ofiarowanie Chrystusa w świątyni, Samson i Dalila, Grosz czynszowy i inne, dalej przedstawienia starców, czytających lub rozmyślających w mrocznych wnętrzach. Prawie wszystkie obrazy Rembrandta tego okresu są małego formatu, malowane z wielką dokładnością. W pierwszych latach pobytu w Amsterdamie zyskał rozgłos jako świetny portrecista. W okresie tym powstały znakomite portrety: Lekcja anatomii Doktora Tulpa (1632), Pisarz (1631), Budowniczy okrętów z żoną (1633), Dama z wachlarzem (Londyn), grupa przedstawiająca kaznodzieję Anslo, pocieszającego kobietę w żałobie (1641) i inne. Z licznych autoportretów Rembrandta z tego okresu (lata 30. XVII. w.) najlepsze znajdują się w Luwrze w Paryżu, w Galerii Uffizi we Florencji i w galeriach: drezdeńskiej, londyńskiej, haskiej i berlińskiej. Silnym napięciem dramatycznym odznaczają się: Ofiara Abrahama (1635) i Oślepienie Samsona (1636). Ofiara Manoaha (1641) zapowiada już spokój i barwność dojrzałego okresu. Piękno aktu kobiecego wykazuje Danae (1636). Z okresu tego wyliczyć jeszcze należy małego formatu sceny Nowego Testamentu, spośród których Męka Pańska (1634) i Chrystus jako ogrodnik (1638) wysuwają się na plan pierwszy.

W roku 1642 powstał sławny obraz zwany Straż nocna, stanowiący punkt zwrotny w twórczości Rembrandta od silnego realizmu lat 30. do pewnego wizjonerstwa i mistycyzmu. Ze zbiorowych portretów tej epoki najsławniejsze: Lekcja anatomii Doktora Deymana (zachowany częściowo) i obraz Stalmeesters (zarząd cechu sukienników). Z dojrzałego okresu twórczości Rembrandta najpiękniejsze są portrety: Nik. Bruyningh, (1652), burmistrza Jana Sixa (1654), syna Tytusa, Hendrikje, autoportrety, wreszcie liczne popiersia starych Żydów. Znaczny dział zajmują w twórczości Rembrandta tego okresu sceny ze Starego i Nowego Testamentu, jak małego formatu Zuzanna wśród starców (1647), Tobiasz (1645 i 1650) itd. Następnie potężne kompozycje: Błogosławieństwo Jakuba (1654), Saul i Dawid (ok. 1659) i Powrót marnotrawnego syna (ok. 1665). Z obrazów religijnych powstały jeszcze: Św. Rodzina (1644, 1645, 1646), Emaus (ok. 1650; 1648). Rzadko malował Rembrandt martwe natury: Zabity wół w rzeźni itp., niezbyt też często krajobrazy, pojawiające się w jego twórczości od roku 1635.

Bardzo wielka jest spuścizna mistrzowskich rysunków Rembrandta, piórkowych i lawowanych tuszem (rzadsze są kredkowe). Znajdują się w dużych zbiorach europejskich. Dla dziejów grafiki przełomowe znaczenie miały akwaforty Rembrandta, oddające wspaniale jego efekty światłocieniowe. Wykonał ich ok. 350, obejmują tematy te same co obrazy. Najsławniejsze: Przekupień trucizny na szczury (1632), Krajobraz z trzema drzewami (1643), Autoportret w czasie rysowania (1645), Trzy krzyże (1653), Chrystus w Emaus (1654), Ecce Homo (1655) i wiele in.

Dzieła Rembrandta

Okres lejdejski (1625-1631)

Tytuł	Rok	Wymiary (cm)	Miejsce przechowywania	Ilustracja
Operacja	1624/1625	21,6 x 17,7 cm.	kolekcja prywatna
The Spectacles-pedlar (Sight)	1624/1625	21 x 17.8 cm.	Leida,Stedelijk Museum De Lakenhal
Trzech śpiewaków	1624/1625	?	kolekcja prywatna (W. Baron van Dedem)
Ukamienowanie św. Szczepana	1625		Lyon, Musée des Beaux-Arts
Historia malarstwa	1626	89.8 x 121 cm.	Leida, Stedelijk Museum De Lakenhal
Dawid prezentujący Saulowi głowę Goliata	1625 (1627)	27.5 × 39.5 cm	Bazylea, Kunstmuseum
Oślica Balaama	1626	63.2 × 46.5	Paryż, Musee Cognacq-Jay
Koncert w strojach biblijnych	1626	63.5 × 48 cm	Amsterdam, Rijksmuseum
Wypędzenie przekupniów ze świątyni	1626	43.1 × 32 cm	Moskwa, Muzeum Puszkina
Tobiasz i Anna	1626	39.5 x 30 cm	Amsterdam, Rijksmuseum
Ucieczka do Egiptu	1627	26 × 24 cm	Tours, Musée des Beaux-Arts
Przypowieść o bogaczu	1627	32 cm × 42 cm	Berlin, Gemäldegalerie
Dysputa świętych Piotra i Pawła	ok. 1628	72,3 x 59,5 cm	Melbourne, National Gallery of Victoria
Symeon w świątyni	ok. 1628	55.4 × 43.7 cm	Hamburg, Kunsthalle
Chrystus w Emaus	ok. 1628	37.4 × 42.3 cm	Paryż, Musée Jacquemart-Andre
Autoportret	ok. 1628	22,5 × 18,6 cm	Amsterdam, Rijksmuseum
Autoportret	1629	15.5 × 12.7 cm	Monachium, Stara Pinakoteka
Autoportret	ok. 1629	38.2 × 31 cm	Germanisches Nationalmuseum
Judasz zwracający srebrniki	1629	79 × 102.3 cm	Yorkshire, Normanby Collection
Pracownia Rembrandta	ok. 1629	24.8 × 31.7 cm	Boston, Museum of Fine Arts
Apostoł Paweł przy stole do pracy	1629-30		Norymberga, Germanisches Landesmuseum
Samson i Dalila	1629-1630	61.3 × 50 cm	Berlin, Gemäldegalerie
Jeremiasz opłakujący zburzenie Jerozolimy	1630	58,3 × 46,6 cm	Amsterdam, Rijksmuseum
Starszy mężczyzna w futrzanej czapce (Portret ojca)	1630	21.5 × 17 cm	Innsbruck, Tiroler Landesmusem Ferdinandeum
Wskrzeszenie Łazarza	1630-1631	96.2 × 81.5 cm	Los Angeles, County Museum of Art
Porwanie Prozerpiny	1631	84.4 × 79.7 cm	Berlin, Gemäldegalerie
Autoportret w stroju orientalnym	1631	66.5 × 52 cm	Paryż, Musée du Petit Palais
Prorokini Anna	1631	60 × 48 cm	Amsterdam, Rijksmuseum

Pierwszy okres amsterdamski (1632-1639)

Tytuł	Rok	Wymiary (cm)	Miejsce przechowywania	Ilustracja
Mężczyzna w stroju orientalnym	1632	152,7 x 111,1 cm	Metropolitan Museum of Art Nowy Jork,
Jacob de Gheyn III	1632	29,9 × 24,9 cm	Londyn, Dulwich Picture Gallery
Lekcja anatomii doktora Tulpa	1632	169,5 × 216,5 cm	Haga, Mauritshuis
Porwanie Europy	1632	62,2 × 77 cm	J. Paul Getty Museum
Uczony w pokoju z krętą klatką schodową	1632	29 × 33 cm	Luwr
Zdjęcie z krzyża	1632-1633	89,4 x 65,2 cm	Monachium, Stara Pinakoteka
Zdjęcie z krzyża	1634	158 x 117 cm	Ermitaż, St. Petersburg
Chrystus z uczniami na jeziorze Genezaret	1633		Boston, Isabella Stuart Gardner Museum
Saskia w kapeluszu z piórem	1633		Drezno, Gemaeldegalerie
Estera (przygotowująca się na spotkanie z Aswerusem)	ok. 1633		Ottawa, National Gallery of Canada
Podniesienie krzyża	1633		Monachium, Stara Pinakoteka
Autoportret	1633	70,4 x 53 cm	Luwr, Paryż
Burza na jeziorze galilejskim	1633	160 × 128 cm	Isabella Gardner Museum
Saskia jako Flora	1634		St. Petersburg, Ermitaż
Autoportret w futrzanym płaszczu	1634	58.3 × 47.4 cm	Berlin, Gemäldegalerie
Portret Maertena Soolmansa	1634		Paryż, Coll. Rotschild
Portret Oopjen Coppit	1634		Paryż, Coll. Rotschild
Portret osiemdziesięciotrzyletniej kobiety	1634		Londyn, National Gallery
Saskia w czerwonym kapeluszu	ok. 1634		Kassel, Gemaeldegalerie
Artemizja lub Sofonisba	1634	142 × 152 cm	Madryt, Prado
Niewierny Tomasz	1634	53,1 x 50,5 cm	Moskwa, Muzeum Puszkina
Flora	1635		Londyn, National Gallery
Ofiarowanie Izaaka	1635	193.5 cm × 132,8 cm	St. Petersburg, Ermitaż
Porwanie Ganimedesa	1635		Drezno, Gemaeldegalerie
Samson grożący teściowi	ok. 1635		Berlin, Gemäldegalerie
Uczta Baltazara	ok. 1635	167.6 × 209.2 cm	Londyn, National Gallery
Autoportret z Saskią	ok. 1635	161 × 131 cm	Drezno, Gemaeldegalerie
Zuzanna i starcy	1636		Haga, Maurtishuis
Wniebowstąpienie	1636		Monachium, Stara Pinakoteka
Ofiara Abrahama	1636	195 x 123,3 cm,	Monachium, Stara Pinakoteka
Oślepienie Samsona	1636		Frankfurt, Städelsches Kunstinstitut
Danae	1636	185 × 203 cm	St. Petersburg, Ermitaż
Archanioł Rafał opuszczający Tobiasza	1637	66 × 52 cm	Paryż, Luwr
Szlachcic polski	1637	96,7 × 66,1 cm	Waszyngton, National Gallery of Art
Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem	1638	46,2 × 65,5 cm	Kraków, Muzeum Czartoryskich
Noli me tangere	1638		Londyn, Buckingham Palace
Wesele Samsona	1638		Drezno, Gemaeldegalerie
Pejzaż z kamiennym mostem	ok. 1638		Amsterdam, Rijksmuseum
Złożenie do grobu	1639		Monachium, Stara Pinakoteka
Zmartwychwstanie	1639		Monachium, Stara Pinakoteka

Okres pośredni (1640-1647)

• Nawiedzenie (1640) – Waszyngton, National Gallery of Art
• Krajobraz z burzą (ok. 1640) – Brunszwik, Herzog Anton Ulrich-Museum
• Autoportret trzydziestoczteroletniego artysty (1640) – Londyn, National Gallery
• Portret kaznodziei Cornelisa Anslo (1641) – Berlin, Gemäldegalerie
• Dziewczyna w kapeluszu (Żydowska narzeczona) (1641) – Warszawa, Zamek Królewski
• Uczony przy pulpicie (Ojciec żydowskiej narzeczonej) (1641) – Warszawa, Zamek Królewski
• Portret Agathy Bas (1641) – Londyn, Buckingham Palace
• Saskia z czerwonym kwiatem (1641) – Drezno, Gemaeldegalerie
• Wymarsz strzelców lub Straż nocna (1642) – Amsterdam, Rijksmuseum
• Pożegnanie Dawida z Jonatanem (1642) – St. Petersburg, Ermitaż
• Chrystus i jawnogrzesznica (1644) – Londyn, National Gallery
• Święta Rodzina z aniołami (1645) – St. Petersburg, Ermitaż
• Młoda kobieta w łóżku (ok. 1645) – Edynburg, National Gallery of Scotland
• Portret dziewczyny w oknie (1645) – Londyn, Dulwich Picture Gallery
• Święta Rodzina (1646) – Kassel, Gemaeldegalerie
• Pokłon pasterzy (1646) – Monachium, Stara Pinakoteka
• Zuzanna i starcy (1647) – Berlin, Gemäldegalerie
• Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu (1647) – Dublin, National Gallery of Ireland

Okres ostatni (1648-1669)

• Wieczerza w Emaus (1648) – Paryż, Luwr
• Rycerz w złotym hełmie - 1650
• Portret starca w czerwieni (1652-1654) – Rosja, St. Petersburg
• Trzy krzyże (1653)
• Arystoteles z popiersiem Homera (1653) – Nowy Jork, Metropolitan Museum of Art
• Portret Jana Sixa (1654) – Amsterdam, Fundacja Six
• Kąpiąca się dziewczyna (1654) – Londyn, National Gallery
• Betsabe z listem Dawida (1654) – Paryż, Luwr
• Tytus piszący (1655) – Rotterdam, Museum Boymans van Beuningen
• Józef i żona Putyfara (1655) – Berlin, Gemäldegalerie
• Autoportret (ok. 1652), olej na płótnie 113 × 81,5 cm – Wiedeń, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu
• Rozpłatany wół (1655) – Paryż, Luwr
• Jeździec polski (Lisowczyk) (1655-57) – Nowy Jork, Frick Collection
• Dawid grający Saulowi na harfie (1656) – Haga, Mauritshius
• Błogosławieństwo Jakuba (1656), olej na płótnie 175,5 × 210,5 cm – Gemäldegalerie
• Lekcja anatomii doktora Deymana (1656) – Amsterdam, Rijksmuseum
• Czytający Tytus (1656-57) – Wiedeń, Kunsthistorisches Museum
• Brodaty mężczyzna w czapce (ok. 1657) – Londyn, National Gallery
• Portret Katriny Hooghsaet - 1657
• Tytus (ok. 1658) – Londyn, Wallace Collection
• Autoportret (1658) – Nowy Jork, Frick Collection
• Mojżesz z tablicami prawa (1659) – Berlin, Gemäldegalerie
• Walka Jakuba z aniołem (ok. 1659) – Berlin, Gemäldegalerie
• Ahaswer, Haman i Estera (1660), olej na płótnie – Muzeum im. Puszkina w Moskwie
• Zaparcie się św. Piotra (ok. 1660) – Amsterdam, Rijksmuseum
• Portret Margarethy de Geer (ok. 1660) – Londyn, National Gallery
• Autoportret (1660) – Luwr, Paryż
• Portret Tytusa w stroju mnicha (ok. 1660) – Amsterdam, Rijksmuseum
• Dawid odprawiający Uriasza - 1660
• Sprzysiężenie Claudiusa Civilisa (1661) – Sztokholm, Statens Konstmuseer
• Artysta jako św. Paweł (1661) – Amsterdam, Rijksmuseum
• Autoportret (ok. 1661-1662) – Londyn, Fundacja Iveagh
• Święty Mateusz z aniołem (1661) - 96 × 81 cm Luwr
• Symeon w świątyni - 1661
• Dwóch Afrykańczyków - 1661
• Syndycy cechu sukienników (1662) – Amsterdam, Rijksmuseum
• Żydowska narzeczona (ok. 1662) – Amsterdam, Rijksmuseum
• Król Ozjasz porażony trądem (1663) – Derbyshire, Chatsworth House
• Homer (1663)
• Lukrecja (1666)
• Powrót syna marnotrawnego (1668) – St. Petersburg, Ermitaż
• Autoportret (ok. 1668) – Kolonia, Wallraf-Richartz Museum
• Portret rodzinny (1668-1669) – Brunszwik, Herzog-Anton-Ulrich Museum
• Autoportret (1669) – National Gallery w Londynie
• Autoportret (1669) – Haga, Mauritshuis
• Starzec Symeon i Dzieciątko Jezus w świątyni (1661-1669) – Muzea w Sztokholmie

Dzieła Rembrandta w Polsce

W Polsce znajdują się trzy obrazy Rembrandta. Jeden z nich (Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem), przechowywany jest w Muzeum Czartoryskich w Krakowie, a dwa pozostałe na Zamku Królewskim w Warszawie (są to: Uczony przy pulpicie, znany też jako Ojciec żydowskiej narzeczonej i Dziewczyna w ramie obrazu, także: Żydowska narzeczona – nie mylić z innym obrazem o tym tytule z Rijksmuseum; oba powstały w 1641 roku).

O ile kwestia autorstwa Pejzażu z miłosiernym Samarytaninem nie podlegała wątpliwości, o tyle w przypadku dwóch pozostałych dzieł dopiero w 2006 roku oficjalnie potwierdzono, że namalował je Rembrandt. Obrazy te, zakupione przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, trafiły później w ręce rodziny Lanckorońskich, a następnie zostały przejęte przez gestapo. Po wojnie rodzinie udało się je odzyskać. W 1994 Karolina Lanckorońska przekazała swoją kolekcję w darze dla Narodu Polskiego i w ten sposób na Zamek trafiły oba dzieła Rembrandta.

Ciekawostki

Portret szlachcica polskiego (1637) przedstawia postać wnuka Mikołaja Reya – Andrzeja Reya (ok. 1584-1641), starostę libuskiego, działacza kalwińskiego oraz dyplomatę, który w tym czasie (1637) przebywał z misją dyplomatyczną na dworach duńskim, holenderskim i angielskim.

Uczniowie

Przez całe życie prowadził wielki warsztat malarski, przez który przewinęło się kilkudziesięciu uczniów. Wyszli z niego tacy malarze, jak: Jacob Backer, Ferdinand Bol, Gerard Dou, Willem Drost, Gerbrand van den Eeckhout, Barent Fabritius, Carel Fabritius, Govert Flinck, Aert Gelder, Samuel van Hoogstraten, Nicolaes Maes oraz mniej znani: Lambert Doomer, Abraham Furnerius, Hendrik Heerschop, Gerrit van der Horst, Isaac Jouderville, Karel van der Pluym, Constantijn van Renesse, Dirck van Santvoort., Jan de Wet. Wielu malarzy, choć nie było bezpośrednio uczniami Rembrandta, przejęło jego formułę malarską, m.in. Benjamin Gerritsz. Cuyp, Salomon Koninck, Philips Koninck, Willem de Poorter, Jan Victors, Jacob Willemsz. de Wet. Stąd kłopoty z atrybucją wielu jego dzieł.

Rozróżnieniem dzieł mistrza od obrazów jego uczniów zajmuje się od 1967 r. Komisja do Badań Twórczości Rembrandta (Rembrandt Research Project) z siedzibą w Amsterdamie. Owocem pracy międzynarodowego zespołu uczonych są kolejne tomy A Corpus of Rembrandt Paintings. Jeszcze na początku XX w. przypisywano Rembrandtowi 988 obrazów. W 1935 znawca Rembrandta Abraham Bredius podawał liczbę 630. Po weryfikacji dotychczasowych atrybucji pozostało ich ok. 300.

Bibliografia

1. R. Avermaete, Rembrandt i jego czasy, Warszawa 1978.
2. M. Bockemuehl, Rembrandt. Tajemnica objawionej formy, Kolonia 2006.
3. A. Chudzikowski, Rembrandt van Rijn, Warszawa 1972.
4. D. De Jong, Rembrandt, książę malarzy, Warszawa 1961.
5. A. Dobrzycka, Rembrandt, Warszawa 1958.
6. D. M. Field, Rembrandt, Warszawa 2007.
7. J. Hodge, Rembrandt, Kraków 1994.
8. J. Kuzniecow, Rembrandt, Warszawa 1988.
9. H. W. van Loon, Życie i czasy Rembrandta, Warszawa 1950.
10. T. Mańkowski, Obrazy Rembrandta w galerii Stanisława Augusta, Kraków 1929.
11. J. Michałkowa, Rembrandt, Warszawa 1960.
12. J. Michałkowa, J. Białostocki, Rembrandt w oczach współczesnych, Warszawa 1957.
13. M. Monkiewicz, Rembrandt, [w:] Sztuka świata, t. 7, Warszawa 1994 s. 137-159.
14. M. Rostworowski, Rembrandta przypowieść o miłosiernym Samarytaninie, Warszawa 1980.
15. S. Stopczyk, Biblia Rembrandta, Warszawa 1960.
16. S. Zuffi, Rembrandt, Warszawa 2000.

Linki zewnętrzne

• Biografia i galeria (ang.)
• Rysunki i ryciny Rembrandta w zbiorach polskich