Remilitaryzacja Nadrenii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lokalizacja Nadrenii
Mapa Nadrenii z zaznaczonymi obszarami zdemilitaryzowanymi i strefami okupowanymi do 1930 przez wojska Ententy

Remilitaryzacja Nadrenii – miała miejsce 7 marca 1936 roku w wyniku zajęcia terenu Nadrenii (obecnie w granicach krajów związkowych Nadrenia-Palatynat i Nadrenia Północna-Westfalia), obszaru tzw. strefy zdemilitaryzowanej, przez wojska niemieckie. Strefa powstała w wyniku ustaleń traktatu wersalskiego z 1919 roku, kończącego I wojnę światową.

Wstęp[edytuj | edytuj kod]

Na mocy ustaleń punktów 42 i 44 traktatu wersalskiego, podpisanego 28 czerwca 1919 roku, wprowadzono demilitaryzację Nadrenii polegającą na tym, że na terenie lewobrzeżnej Nadrenii i 50-kilometrowym pasie wzdłuż prawego brzegu Renu zakazano Niemcom posiadania wojsk[1] i fortyfikacji. Obszar zdemilitaryzowany znajdował się wzdłuż zachodniej niemieckiej granicy z Francją, Luksemburgiem, Belgią i częściowo z Holandią. W przypadku niemieckiego ataku miało to dać Francji czas i możliwość zablokowania go jeszcze na terytorium Niemiec. Dodatkowo armia francuska mogłaby zająć pobliskie Zagłębie Ruhry, przemysłowe serce Niemiec[2].

W zawartym 16 października 1925 roku traktacie z Locarno podtrzymano zdemilitaryzowany status Nadrenii i ustalono go jako permanentny. Na mocy traktatu wersalskiego alianckie wojska okupacyjne miały opuścić Nadrenię do 1935 roku. Jednak faktycznie opuściły ją już w 1930 roku, w wyniku ustaleń na konferencji w Hadze, w sprawie ograniczenia niemieckich reparacji wojennych. Ostatni żołnierze brytyjscy opuścili Nadrenię w końcu 1929 roku, a francuscy w czerwcu 1930.

Niemiecka remilitaryzacja[edytuj | edytuj kod]

Na początku 1936 roku brytyjski minister spraw zagranicznych Sir Anthony Eden wysunął w tajemnicy propozycję, która w jego zamyśle miała rozwiązać problem niemiecki. Plan ten zakładał powrót Niemiec do Ligi Narodów, przyjęcie ograniczenia zbrojeń i rezygnację z roszczeń terytorialnych w Europie, w zamian za remilitaryzację Nadrenii, powrót byłych niemieckich kolonii afrykańskich oraz niemiecki "priorytet gospodarczy wzdłuż Dunaju"[3].

W styczniu 1936 roku niemiecki kanclerz i führer Adolf Hitler zdecydował o reokupacji Nadrenii, choć pierwotnie miała ona mieć miejsce w 1937 roku. Do zmiany planów skłoniła Hitlera m.in. ratyfikacja przez francuski parlament francusko-sowieckiego paktu o wzajemnej pomocy z 1935 roku, co też posłużyło mu jako argument do remilitaryzacji Nadrenii wobec groźby francusko-sowieckiego okrążenia. Zdaniem brytyjskich historyków przyspieszenie remilitaryzacji miało też odwrócić uwagę opinii publicznej od kryzysu gospodarczego w Niemczech, w latach 1935-1936[4].

12 lutego Hitler powiadomił ministra Wernera von Blomberga o swoich planach, a głównodowodzącego Wernera von Fritscha zapytał jak szybko można przerzucić do Nadrenii kilka batalionów piechoty i baterię artylerii. Fritsch odpowiedział, że potrzebuje na to 3 dni, lecz armia niemiecka nie jest w stanie walczyć z armią francuską[5]. Szef Sztabu Generalnego gen. Ludwig Beck ostrzegł Hitlera, że armia niemiecka nie byłaby w stanie skutecznie bronić Niemiec na wypadek ataków francuskich odwetowych[6]. Hitler zapewnił Fritscha, że wojska niemieckie zostaną natychmiast wycofane w przypadku francuskiej interwencji zbrojnej. Operacja otrzymała kryptonim Winterübung (pol. Zimowe ćwiczenia).

22 lutego 1936 roku Benito Mussolini, który był zły na Ligę Narodów za sankcje ekonomiczne nałożone na Włochy w wyniku agresji Włoch na Etiopię, powiedział ambasadorowi Niemiec w Rzymie, Ulrichowi von Hassell, że pogwałci ustalenia z Locarno, jeśli Niemcy zremilitaryzują Nadrenię[7].

Zaraz po świcie 7 marca 1936 roku dziewiętnaście niemieckich batalionów piechoty oraz kilka samolotów przekroczyło granice Nadrenii. Do godziny 11.00 osiągnęły linię Renu, a trzy bataliony przeszły na jego drugi brzeg. Gdy niemieckie oddziały rozpoznawcze odkryły, że na niemiecko-francuskiej granicy gromadzą się tysiące żołnierzy francuskich, von Blomberg błagał Hitlera o wycofanie wojsk. Hitler zapytał Blomberga, czy Francuzi przekroczyli granicę, a zapewniony że nie miało to miejsca, kazał czekać Blombergowi do momentu, gdy to się stanie[8].

Na zajętym terenie Niemcy pospiesznie rozpoczęli wznoszenie granicznych umocnień fortecznych (Linia Zygfryda). Heinz Guderian, przesłuchiwany przez Francuzów po zakończeniu wojny stwierdził, że gdyby Francuzi wkroczyli do Nadrenii w 1936 roku, Hitler by upadł[9]. Zdaniem samego Hitlera pierwsze 48 godzin po wkroczeniu do Nadrenii było najbardziej nerwowe w jego życiu. Gdyby Francuzi wkroczyli, Niemcy musieliby wycofać się z "podkulonymi ogonami", a zasoby wojskowe nie pozwoliły by na stawianie nawet umiarkowanego oporu[10].

Reakcje[edytuj | edytuj kod]

Zdaniem historyków, którzy nie mieli dostępu do francuskich archiwów odtajnionych w 1970 roku, Francja pomimo posiadania nieporównanie większej armii od niemieckiej i posiadając możliwość zmobilizowania 100 kolejnych dywizji piechoty, nie była przygotowana psychicznie do agresji wobec Niemiec[11]. Opinia ta została ostatecznie odrzucona, a oficjalnym powodem była sytuacja gospodarcza Francji pogrążonej w kryzysie[12], a mobilizacja była w tym okresie zbyt kosztowna. Francuzi uznali także, że nie stać ich na prowadzenie długotrwałej wojny na kontynencie i wobec braku zapewnień ze strony Wielkiej Brytanii o pomocy wojskowej na kontynencie, nie podjęli decyzji o interwencji. Wpływ na to miały także zbliżające się we Francji wybory.

Reakcje w Wielkiej Brytanii były bardzo różne, jednak brytyjsko-francuskie rozmowy sztabowe wynikające ze wzajemnych zobowiązań zostały przerwane już po pięciu dniach. 12 marca 1936 roku konserwatywny poseł Winston Churchill domagał się podczas posiedzenia Izby Gmin koordynacji działań francusko-brytyjskich w ramach Ligi Narodów, aby pomóc Francji przeciwstawić się niemieckiej remilitaryzacji Nadrenii[13], ale nigdy się to ostatecznie nie stało.

Information icon.svg Osobny artykuł: Appeasement.

Belgia, która przestała być krajem neutralnym, w wyniki remilitaryzacji Nadrenii znów skłaniała się ku neutralności. W wypowiedzi z 14 października 1936 roku król Leopold III Koburg powiedział, że reokupacja Nadrenii która zakończyła porozumienie z Locarno, która postawiła Belgię w sytuacji wojny, zmusza Belgię do skupienia się na własnych interesach i niewchodzenia w kłótnie sąsiadów[14].

Polska zapowiedziała że będzie respektować postanowienia polsko-francuskiego sojuszu zawartego w 1921, choć wg ustaleń Polska ma wspierać Francję w wypadku inwazji na jej terytorium. Pomimo gotowości do mobilizacji, jeżeli Francja uczyni to pierwsza, jednak na forum Ligi Narodów wstrzymała się od głosowania w sprawie remilitaryzacji.

Liga Narodów, która zebrała się w Londynie, zadeklarowała że remilitaryzacja była naruszeniem traktatów z Wersalu i Locarno. Jedynym głosującym za sankcjami wobec Niemiec był Maksim Litwinow - delegat ZSRR. Hitler został zaproszony na spotkanie w sprawie zawarcia nowych ustaleń dotyczących bezpieczeństwa europejskiego. On sam zaproponował pakt o nieagresji wobec Francji i Wielkiej Brytanii, ale nigdy nie podał szczegółów[15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Martin Gilbert, Richard Gott: The Appeasers. Phoenix Press, 2000, s. 41. ISBN 9781842120507.
  2. Patrick J. Buchanan Churchill, Hitler i niepotrzebna wojna, wyd. 2013, s. 183
  3. Andrew Crozier: Appeasement and Germany's Last Bid for Colonies. Londyn: Macmillan Press, 1988, s. 33.
  4. Ian Kershaw: Hitler Hubris. Nowy Jork: Norton, 1998, s. 582–586.
  5. Ruppert Matthew: Hitler: Military Commander. Arcturus, 2003, s. 115.
  6. Ruppert Matthew: Hitler: Military Commander. Arcturus, 2003, s. 13.
  7. Peter Neville: Mussolini. Londyn: Routledge, 2004, s. 135.
  8. Ian Kershaw: The Nazi Dictatorship: Problems and Perspectives of Interpretation. Londyn: Arnold, 2000, s. 116.
  9. J. R. Tournoux: Petain et de Gaulle. Paryż: Plon, 1964, s. 159.
  10. Adam Bullock: Hitler: A Study in Tyranny. Londyn: Odhams, 1952, s. 135.
  11. William L. Shirer: The Rise and Fall of the Third Reich. Simon & Schuster, 1960. ISBN 0-671-72868-7.
  12. Stephen Schuker: France and the Remilitarization of the Rhineland, 1936. W: Patrick Finney: The Origins of the Second World War. Londyn: Arnold Press, 1997, s. 223, 226-227.
  13. Martin Gilbert: Churchill: A Life. Pimlico, 2000, s. 552.
  14. Charles Cheney Hyde. Belgium and Neutrality. „The American Journal of International Law”. 1, s. 82, styczeń 1937. 
  15. AJP Taylor: Origins of the Second World War. Londyn: Penguin, 1961, s. 148.