Republic P-43 Lancer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Republic P-43 lancer
P-43 w locie
P-43 w locie
Dane podstawowe
Państwo  Stany Zjednoczone
Producent Republic Aviation
Konstruktor Alexander Kartveli
Typ samolot myśliwski
Załoga 1
Historia
Data oblotu marzec 1940
Lata produkcji 1940-1941
Wycofanie ze służby 1944
Egzemplarze 272+1
Dane techniczne
Napęd silnik gwiazdowy Pratt & Whitney R-2180
Moc 1200 KM
Wymiary
Dane operacyjne
Użytkownicy
United States Army Air Corp/United States Army Air Forces, Siły Powietrzne Republiki Chińskiej, Royal Australian Air Force
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Republic P-43 Lancer (AP-4) – amerykański samolot myśliwski z okresu II wojny światowej zaprojektowany w wytwórni Republic Aviation. Samolot został zaprojektowany w 1939 na konkurs United States Army Air Corp (USAAC) na nowoczesny myśliwiec przechwytujący, innymi samolotami zgłoszonymi do konkursu były między innymi Lockheed XP-38, Bell XP-39 i Curtiss XP-40. Samolot służył w amerykańskich, australijskich i chińskich Siłach Powietrznych.

P-43 był wyprodukowany w małej ilości egzemplarzy i nie odegrał istotnej roli w czasie wojny, został także stosunkowo szybko wycofany ze służby jako „nieprzydatny bojowo”. Pomimo takiej negatywnej, według niektórych ówczesnych źródeł był to raczej niedoceniony i zbyt pośpiesznie odrzucony samolot. Głównym powodem wycofanie samolotu przez amerykańskie lotnictwo był brak samo-zasklepiającego zbiornika paliwa. Nie licząc tej wady, samolot uważany był za przyjemny w pilotażu, szybki i o dobrej prędkości wznoszenia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym następcą udane myśliwca Seversky P-35 miał zostać Seversky XP-41 z silnikiem z turbosprężarką, ale nie wszedł on produkcji seryjnej, niemniej wiele z rozwiązań użytych w tym samolocie zostało wykorzystane w opracowanym niewiele później AP-4[1]. Samolot był napędzany silnikiem gwiazdowym typu Pratt & Whitney R-1830 o stosunkowo dużej średnicy i projektanci próbowali jak najbardziej zmniejszyć jego opory aerodynamiczne opracowując dla niego bardzo ciasną owiewkę i duży kołpak śmigła co było powodem przegrzewania silnika, owiewka została wkrótce po oblataniu AP-4 zmieniona na bardziej konwencjonalną[1]. Innymi rozwiązaniami z XP-41 użytymi w projektowaniu AP-4 była ta sama turbosprężarka i koła podwozia głównego wciągane w kierunku kadłuba[1].

W 1939 samolot został zgłoszony na konkurs United States Army Air Corp (USAAC) na nowoczesny myśliwiec przechwytujący, innymi samolotami zgłoszonymi do konkursu były między innymi Lockheed XP-38, Bell XP-39 i Curtiss XP-40[2].

Po ewaluacji zgłoszonych projektów, 12 maja 1939, USAAC zamówił 13 samolotów w wersji YP-43 do testów użytkowych[2][1]. Główne różnice pomiędzy prototypowym XP-41 (AP-4), a YP-43 polegały na zmniejszeniu wysokości kabiny pilota, przedłużeniu wspornika koła ogonowego i przemieszczenie wlotu powietrza do turbosprężarki[1].

W 1940 zamówiono 54 samoloty w wersji produkcyjnej P-43, ale kiedy do USAAC dostarczono pierwsze samoloty z serii YP-43 i po analizie raportów z pierwszej fazy wojny w Europie, stało się oczywiste, że jest już to praktycznie przestarzała konstrukcja nienadająca się do walki z ówczesnymi jej samolotami[2][1].

Republic zaproponował wówczas nową wersję samolotu, XP-44 Rocket (AP-4J), napędzaną silnikiem Pratt & Whitney R-2180 o mocy 1400 KM[1]. „Rakieta” nie różniła się znacząco od jej poprzednika, ale silnik o większej mocy obiecywał wyższą prędkość maksymalną samolotu[1]. Początkowo zamówiono 80 egzemplarzy XP-44 i ich produkcja rozpoczęła się prawie natychmiast[1]. W tym czasie rozpoczęto prace nad jeszcze bardziej obiecującą wersją samolotu z serii AP-4 - AP-4L, w tej wersji (P-44-2) samolot miał być napędzany silnikiem Pratt & Whitney R-2800-7 i posiadać wyliczoną prędkość maksymalną 653 km/h[1]. 2 lipca 1940 USAAC zamówił 225 „Rakiet” w wersji P-44-2, a 9 września zamówienie zostało zwiększone do 827 egzemplarzy tego samolotu[1]. W połowie 1940 otrzymywane z Europy raporty wskazywały, że w momencie wejście P-44 do produkcji samolot ten będzie także już przestarzały[1]. W tym czasie w zakładach Republic powstał nowy projekt XP-47 Thunderbolt[2][3]. Nowy samolot został zaaprobowany przez USAAC 6 września, a 13 września, cztery dni po zwiększeniu zamówienia na P-44, cały kontrakt na ten samolot został anulowany[2][3].

Pierwsze samoloty wersje produkcyjne XP-47 miały powstać dopiero w 1942 i aby utrzymać linię produkcyjną Republic w ruchu, USAAC zdecydował się zamówić następną serię P-43 tylko po to aby utrzymać produkcję w zakładach Republic[2][3]. Samoloty których produkcję rozpoczęto jako P-44 miały zostać ukończone już jako P-43[3].

Łącznie zbudowano 272 samoloty w dwóch podobnych wersjach (i jeden prototyp)[2].

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

Chińskie Siły Powietrzne[edytuj | edytuj kod]

W kwietniu 1941 rządy Stanów Zjednoczonych i Chin podpisały kontrakt na dostawę 125 samolotów P-43 dla Chińskich Sił Powietrznych[4]. Na początku 1942 pierwsze samoloty zostały wysłane do Chin drogą morską przez Karaczi, gdzie pierwsze dotarły w 20 marca[4]. Po wyładowaniu, wciąż nierozpakowane samoloty były przewożone na lotnisko Malir gdzie były składane i oblatywane[4].

Przynajmniej część z samolotów miało poważne problemy z przeciekającymi zbiornikami paliwa, co stanowiło poważne zagrożenie z powodu znajdującej się pod kadłubem turbosprężarki, w samolotach przeprowadzono doraźne naprawy[4].

W kwietniu samoloty zostały przekazane do rąk pilotów chińskiej 4 Grupy Powietrznej[4]. Do 29 kwietnia do Karaczi przybyło 69 samolotów, z czego jedenaście zostały przekazanych chińskim pilotom[4]. Już w chińskich rękach samoloty przelatywały z Karaczi do Kunming w Chinach[4]. Nie zachowały się dokładne dane dotyczące tych lotów, ale według niektórych źródeł w czasie lotów uległo zniszczenia do 50% chińskich P-43[4]. Łącznie ze 108 samolotów przekazanych Chińskim Siłom Powietrznym[2][3], do 5 czerwca do Kunming (według chińskich raportów) dotarło 35 samolotów, z czego cztery rozbiły się przy lądowaniu, 17 było uszkodzonych i wymagało napraw, a 14 było w dobrym stanie[5].

W Chińskich Siłach Powietrznych P-43 używane były do bardzo wielu zadań; używano ich jako myśliwców eskortowych i przechwytujących[6], ale także do zadań rozpoznawczych i komunikacyjnych[7]. Używane też były jako szybkie samoloty transportowe lub pasażerskie, w dużym luku bagażowym P-43 można było „wcisnąć” jednego pasażera[7][8].

Chińskie P-43 zostały wycofane ze służby około czerwca 1943[7].

USAAC/USAAF[edytuj | edytuj kod]

13 sierpnia pięć chińskich P-43 zostało przekazanych amerykańskiej 23d Fighter Group (23 Grupa Myśliwska, następcy American Volunteer Group, popularnych „Latających Trygrysów”)[6].

17 sierpnia dwa P-43 z należącego do 23d Fighter Group 75th Fighter Squadron (75 Dywizjon Myśliwski) zostały użyte po raz pierwszy bojowo w nieudanej próbie przechwycenia japońskiego samolotu rozpoznawczego (najprawdopodobniej szybki samolot rozpoznawczy Mitsubishi Ki-46)[6].

W 23 Grupie Myśliwskiej, P-43 używane były głównie do zadań foto-rozpoznawczych z powodu ich dobrych osiągów na dużym pułapie[9] oraz braku samo-zasklepiających zbiorników paliwa co czyniło je niebezpieczne w walkach powietrznych[10], niemniej 2 lutego 1943 pilot Grupy, kapitan Jeffrey Wellborn z 76 Dywizjonu Myśliwskiego zestrzelił w niespodziewanym ataku japoński Mitsubishi Ki-46[9]. Było to jedyne potwierdzone zwycięstwo P-43 w amerykańskich rękach[9].

Pozostałe P-43 będące w służbie USAAC zostały przebudowane na samoloty rozpoznania fotograficznego, nie były używane bojowo[3].

Royal Australian Air Force[edytuj | edytuj kod]

w 1942 osiem „Lansjerów” zostało przekazanych do australijskiego No. 1 Photo Reconnaissance Unit (PRU, 1 Jednostka Foto-Rozpoznawcza)[11]. Sześć pierwszych samolotów, dwa P-43D i cztery P-43A-1, zostało przekazanych 31 sierpnia, a dwa pozostała, P-43D, 10 listopada[11]. W służbie RAAF samoloty miały oznaczenia A56-1 do A56-8[11]. Samoloty służyły w PRU do końca roku, na początku 1943 sześć z nich, A56-1/5 i -8 zostało przekazanych do amerykańskiej jednostki 5th Air Force stacjonującej w Charters Towers w Queensland[11]. A56-7 został skreślony ze stanu PRU 8 marca 1943[11]. A56-7 zaginął 28 kwietnia 1943 po starcie z Wagga Wagga, został odnaleziony w 1958 w pobliżu Healesville Hills na północny-wschód od Melbourne[11].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Republic P-43 był jednosilnikowym dolnopłatem o konstrukcji metalowej[2]. Samolot miał podwozie klasyczne z kołem ogonowym, wciągane w locie[2]. Napęd samolotu stanowił silnik gwiazdowy typu Pratt & Whitney R-2180[2]. W wersji myśliwskiej samolot uzbrojony był w cztery karabiny maszynowe - dwa 12,7 mm i dwa 7,62 mm lub cztery 12,7 mm[12] i mógł przenosić dwie bomby 200 funtowe lub sześć 20 funtowych (odpowiednio 2x90,7 lub 6x9,07 kg)[3].

Ocena samolotu[edytuj | edytuj kod]

P-43 był wyprodukowany w małej ilości egzemplarzy i nie odegrał istotnej roli w czasie wojny jako, że szybko został uznany za „nieprzydatny bojowo”, niemniej według niektórych źródeł był to raczej niedoceniony i zbyt pośpiesznie odrzucony samolot[13]. Głównym powodem wycofanie samolotu przez amerykańskie lotnictwo był brak samo-zasklepiającego zbiornika paliwa, nie licząc tej wady, samolot uważany był za przyjemny w pilotażu, szybki i o dobrej prędkości wznoszenia[14].

P-43 jako jedyne samoloty w chińskim teatrze działań mogły przechwycić japońskie samoloty rozpoznawcze latające na dużym pułapie, pozbawione turbosprężarek P-40 nie mogły być używane do takich zadań[14]. Nie istnieje dużo informacji na temat charakterystyk P-43 w walkach z myśliwcami nieprzyjaciela (większość japońskich myśliwców używanych w Chinach stanowiły Nakajima Ki-43), ale zachowane informacje wskazują na to, że P-43 radziły sobie w walca z japońskimi myśliwcami nie gorzej niż inne współczesne im samoloty, nic także nie wskazuje na to, aby nie samo-zasklepiającego zbiornik paliwa stanowił jakieś szczególne zagrożenie[14].

Wycofanie ze służby P-43 zbiegło się w czasie z pojawieniem w Chinach japońskich myśliwców Nakajima Ki-44 które wyraźnie górowały nad amerykańskimi P-40 choćby dlatego, że wyposażone w turbosprężarkę były w stanie atakować amerykańskie samoloty z większej wysokości[14]. W tym czasie P-43 zostały już uznane za samoloty „niebojowe” (non combat) choć biorąc pod uwagę ich osiągi, nadawałyby się do walki z Ki-44 znacznie lepiej niż uznane za lepsze od nich P-40[14].

Wersje[edytuj | edytuj kod]

YP-43

Seria 13 samolotów zamówionych do testów użytkowych (numery seryjne 39-704/716[12]), zamówienie złożono 12 września 1939, pierwszy samolot został dostarczony we wrześniu 1940[2]. Napęd samolotu stanowił silnik Pratt & Whitney R-1830-35 o mocy 1200 KM[2].

P-43 (RP-43-RE)

Pierwsza seria produkcyjna zamówiona w 1940 (numery seryjne 41-6668/6721), pierwsze samoloty z tej serii dostarczono 16 maja 1941[12]. Napęd samolotu stanowił silnik Pratt & Whitney R-1830-47 o mocy 1200 KM[12]. W późniejszym czasie samoloty zostały przebudowane do wersji foto-rozpoznawczej poprzez usunięcie uzbrojenia i zainstalowanie aparatów fotograficznych[2].

P-43A (RP-43A-RE)

Druga wersja produkcyjna (numery seryjne 40-2891/2970, P-43A-1 41-31448/31572)[12]. Pierwsza seria była prawie identyczna do P-43 ale z silnikiem w wersji -49 o tej samej mocy, druga seria miał zwiększone opancerzenie i samozasklepiające się zbiorniki paliwa oraz silnik w wersji -57[12]. 108 samolotów tej wersji zostało przekazanych Chińskim Siłom Powietrznym[12].

P-43B-RE

14 samolotów P-43A przebudowanych do wersji foto-rozpoznawczej[12].

P-43C-RE

Dwa samoloty P-43A przebudowanych do wersji foto-rozpoznawczej z innym układem aparatów fotograficznych[12].

P-43D-RE

Sześć samolotów rozpoznanie fotograficznego z serii P-43[12].

P-43E-RE

Planowana ale niewybudowana wersja foto-rozpoznawcza P-43[12].

RP-43-RE

Nowe oznaczenie dla P-43 wprowadzone w październiku jako samolotów które nie mają być używane bojowo (restricted from combat use)[12].

RP-43A-RE

Nowe oznaczenie dla P-43 wprowadzone w październiku jako samolotów które nie mają być używane bojowo (restricted from combat use)[12].

XP-44

Planowana wersja rozwojowa, ostatecznie została wybudowana jako P-47[12].

Dane taktyczno-techniczne[edytuj | edytuj kod]

Wersja Długość (m) Rozpiętość (m) Wysokość (m) Pow. nośna (m2) Masa własna (kg) Masa całkowita (kg) Masa startowa (kg) Pręd. max. (km/h) Pręd. przelotowa (km/h) Wznoszenie (m/s) Pułap (m) Zasięg (km) Uzbrojenie
YP-43 8,50 10,97 4,26 20,71 2565 3311 3599 565 451 869 11.582 1287 2x12,7 mm
2x7,62 mm
P-43 8,68 10,97 4,26 20,71 2565 3534 3599 562 451 869 11.582 2092 2x12,7 mm
2x7,62 mm
P-43A 8,68 10,97 4,26 20,71 2720 3373 3847 573 451 - 10.973 2334 4x12,7 mm


Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 L. Jones: U.S. Fighters. s. 107.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 E. Angellucci: American Fighter. s. 388.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 L. Jones: U.S. Fighters. s. 109.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Richard Dunn: Republic P-43 Lancer in Chinese service - III. FROM FARMINGDALE TO KUNMING (ang.). warbirdforum.com. [dostęp 2013-10-08].
  5. Richard Dunn: Republic P-43 Lancer in Chinese service - IV. CHINESE AIR FORCE - JANUARY to AUGUST 1942 (ang.). warbirdforum.com. [dostęp 2013-10-08].
  6. 6,0 6,1 6,2 Richard Dunn: Republic P-43 Lancer in Chinese service - V. THE P-43 IN COMBAT (ang.). warbirdforum.com. [dostęp 2013-10-08].
  7. 7,0 7,1 7,2 Richard Dunn: Republic P-43 Lancer in Chinese service - REPUBLIC P-43 AND CHINA'S AIR WAR (5) (ang.). warbirdforum.com. [dostęp 2013-10-08].
  8. C. Molesworth: 23rd Fighter Group. s. 42.
  9. 9,0 9,1 9,2 C. Molesworth: 23rd Fighter Group. s. 122.
  10. C. Molesworth: 23rd Fighter Group. s. 43.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 A56 Republic Lancer (ang.). RAAf Museum Point Cook. [dostęp 2013-10-08].
  12. 12,00 12,01 12,02 12,03 12,04 12,05 12,06 12,07 12,08 12,09 12,10 12,11 12,12 12,13 E. Angellucci: American Fighter. s. 389.
  13. F. Muller: Fly For Your Life. s. 286.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 Richard Dunn: Republic P-43 Lancer in Chinese service - General Notes (ang.). warbirdforum.com. [dostęp 2013-10-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Enzo Angellucci, Peter Bowers: American Fighter: The Definitive Guide to American Fighter Aircraft from 1917 to the Present. Haynes Publishing Group, 1979. ISBN 0-85429-635-2.
  • Lloyd S. Jones: U.S. Fighters Army-Air Force 1925 to 1980s. Fallbrook: Aero Publishers, 1975. ISBN 978-0816892006.
  • Carl Molesworth: 23rd Fighter Group : 'Chennault's Sharks'. Oxford ; New York: Osprey Pub., 2009. ISBN 978-1-84603-421-3.
  • Frederick Muller: Fly For Your Life. John Pudney, 1956.
  • Richard Dunn: Republic P-43 Lancer in Chinese service (ang.). warbirdforum.com. [dostęp 2013-10-08].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]