Republika Irlandzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Poblacht na hÉireann
Irish Republic

Republika Irlandzka
Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii 1919-1922 Wolne Państwo Irlandzkie
Irlandia Północna
Flaga Irlandii
Flaga Irlandii
Położenie Irlandii
Język urzędowy irlandzki i angielski
Stolica Dublin
Ustrój polityczny republika
Ostatni szef rządu Prezydent Republiki Irlandzkiej (ostatni) William Thomas Cosgrave
Powierzchnia
 • całkowita
b/d. na świecie
84 116 km²
Liczba ludności ()
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
b/d. na świecie
4400
52,3 osób/km²
Niepodległość
• ogłoszona
• sformowanie rządu
od Wielkiej Brytanii
24 kwietnia 1916
21 stycznia 1919
Utworzenie Wolnego Państwa Irlandzkiego
6 grudnia 1922
Herb Irlandii
Historia Irlandii
Pozostałe

Republika Irlandzka (irl. Poblacht na hÉireann ) – nazwa jednostronnie ogłoszonego państwa irlandzkiego w 1916 i w latach 1919-1922.

Powstanie Republiki Irlandzkiej ogłoszono podczas powstania wielkanocnego w 1916. Wybrany w 1918 irlandzki parlament 21 stycznia 1919 uchwalił konstytucję i ogłosił niepodległość Irlandii. Deklarację niepodległości uznała jedynie Rosyjska FSRR. Mimo wielu zabiegów De Valery nie doszło do uznania republiki przez USA. Na czele rządu stał początkowo Cathal Brugha, a od 1 kwietnia 1919 Éamon de Valera.

Po deklaracji niepodległości rozpoczęła się regularna wojna z wojskami brytyjskimi. Republika Irlandzka była de facto dobrze działającym państwem podziemnym, z własną konstytucją, parlamentem, administracją, sądownictwem i armią (utworzona przez Michaela Collinsa Irlandzka Armia Republikańska). Jej władza nie obejmowała jednak całej wyspy, a ograniczała się do kilku porozrzucanych po całej wyspie ogniskach oporu przeciw Brytyjczykom.

W maju 1921 władze brytyjskie przeprowadziły wybory powszechne w Irlandii, jednak zgodnie z Government of Ireland Act utworzono odrębne administracje dla północnej i południowej części wyspy. Wygrane przez Sinn Féin wybory wymusiły uznanie przez władze Wielkiej Brytanii Éamona de Valery jako przywódcę rządu irlandzkiego, co doprowadziło do zawarcia rozejmu 9 lipca 1921. Pięć dni później rozpoczęto negocjacje w sprawie niepodległości Irlandii. Delegacja irlandzka pod przywództwem Michaela Collinsa nie spełniła jednak oczekiwań De Valery – zamiast pełnej niepodległości uzyskano jedynie statut dominium, 6 północnych hrabstw pozostało pod rządami brytyjskimi, król brytyjski nadal pozostawał formalnie głową państwa.

Na znak protestu 9 stycznia 1922 De Valera złożył urząd premiera. Jego następcą na tym stanowisku został Arthur Griffith, co doprowadziło do dwuwładzy na wyspie – Republika Irlandzka nie zakończyła swojej działalności, mimo że na mocy traktatu irlandzko-brytyjskiego utworzono już rząd Irlandii Południowej na czele z Michaelem Collinsem. Po śmierci Griffitha i Collinsa w sierpniu 1922 William Thomas Cosgrave połączył obie administracje. 6 grudnia 1922 powstało Wolne Państwo Irlandzkie.