Republika Pińczowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Historia Polski
Kotwica

Ten artykuł jest częścią cyklu:
Polskie Państwo Podziemne

Pomnik bohaterów Republiki Pińczowskiej u podnóża Góry Byczowskiej

Republika Pińczowska, Rzeczpospolita Kazimiersko-Proszowicka - obszar wyzwolony przejściowo w okresie 24 lipca12 sierpnia 1944 roku spod okupacji niemieckiej w wyniku działań oddziałów partyzanckich Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich i Armii Ludowej[1]. Wspólnym wysiłkiem wyzwolny został obszar o powierzchni 1000 km². Na terenie Republiki Pińczowskiej znalazły się miejscowości: Pińczów, Skalbmierz, Książ Wielki, Brzesko Nowe, Działoszyce, Janowice, Kazimierza Wielka, Koszyce, Nowy Korczyn, Proszowice, Sancygniów, Słaboszów i Wiślica.

Nazwa Republika Pińczowska została zapożyczona od pierwszej Republiki pińczowskiej istniejącej w 1918 r.[2]

Pierwszymi akcjami partyzanckimi zmierzającymi do wyzwolenia terenu pow. pińczowskiego spod okupacji niemieckiej było rozbrojenie posterunków niemieckich w Racławicach, a następnie w Nowym Korczynie i Działoszycach. W tym czasie miała też miejsce zwycięska potyczka oddziału AK "Grom" wspieranego przez oddziały BCh i AL stoczona z oddziałem Wehrmachtu pod wsią Sielec. Oddział specjalny BCH pod dowództwem Franciszka Kozery ps. "Karp" 26 lipca 1944 przeprowadził akcję na posterunek policji w Kocmyrzowie. Dokonał też udanego ataku na posterunek w Luborzycy, w Koszycach rozbroił załogę niemiecką, prowadzącą budowę lotniska. 27 lipca 1944 r. został zlikwidowany ostatni punkt oporu niemieckiego w Kazimierzy Wielkiej w sile ponad 30 ludzi, głównie składający się z ukraińskich faszystów[3].

5 sierpnia oddziały Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich i Armii Ludowej stoczyły krwawą bitwę o Skalbmierz przeciwko siłom niemiecko-ukraińskim, które po zdobyciu miasta, dokonały jego pacyfikacji i zamordowały 64 osoby.

 Osobny artykuł: Bitwa o Skalbmierz.

8 sierpnia rozbito posterunek żandarmerii niemieckiej w Działoszycach. Tej akcji dowodził kapitan Walery Zarod ps. "Pradzyński", a uczestniczyli w niej żołnierze BCh (Józef Kowenzowski ps. "Wierzba", Józef Kula ps. "Felek", Genowefa Pilniakowska ps. "Biedronka", Piotr Grontkowski ps. "Wywiadowca", Stanisław Skowron ps. "Słowik", "Społem", Mieczysław Chmielarski, Julian Sęsoła)[potrzebne źródło].

Władzę w Republice Pińczowskiej sprawowali: Pińczowska Konspiracyjna Powiatowa Rada Narodowa i delegat powiatowy rządu RP na uchodźstwie wraz z komendantem Obwodu Pińczów AK. Józef Morton został komisarzem do spraw majątków obszarniczych, Edward Wojtasik do spraw reformy rolnej a Marian Dawkant do spraw kolejnictwa i dróg[4]. Z oddziałów AL i współpracującego z nimi oddziału Józefa Maślanki sformowano 1 Brygadę Armii Ludowej Ziemi Krakowskiej im. Bartosza Głowackiego.

Ze względu na bliskość przyczółka baranowsko-sandomierskiego i frontu wschodniego oraz militarne znaczenie dróg przechodzących przez Republikę, Niemcy podjęli działania zaczepne zmierzające do jej likwidacji[5].

Skutkiem koncentracji Wehrmachtu i braku możliwości połączenia z przyczółkami Armii Czerwonej, oddziały partyzanckie zostały zdemobilizowane i wróciły do konspiracji, natomiast 1 Brygada Armii Ludowej po potyczce pod wsią Baranów, 14 sierpnia 1944 r. przebiła się przez front niemiecko radziecki na przyczółek baranowsko-sandomierski jednak część żołnierzy brygady zostało na tym terenie tworząc nowe jednostki AL dalej w konspiracji[6].

 Osobny artykuł: Potyczka pod Baranowem.

Zbiór pamiątek po Republice Pińczowskiej eksponowany jest w pałacu Wielopolskich w Chrobrzu[7].

Przypisy

  1. Republika Pińczowska, Historycy.org
  2. Praca zbiorowa 1970 ↓, s. 36.
  3. Zygmunt Małecki, Stanisław Marcinkowski, Ziemia pińczowska. Kraków, s.15
  4. Zygmunt Małecki, Stanisław Marcinkowski, Ziemia pińczowska. Kraków, s.15,
  5. Zygmunt Małecki, Stanisław Marcinkowski, Ziemia pińczowska. Kraków, s.15,
  6. Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga, Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939-1945. Wybrane miejsca bitew, walk i akcji bojowych. Warszawa 1977, s.18,19,
  7. Izba Pamięci Republiki Pińczowskiej (pol.). Ośrodek Dziedzictwa Kulturowego i Tradycji Rolnej Ponidzia, 2008. [dostęp 2011-05-17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]