Republika Pińczowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Historia Polski
Kotwica

Ten artykuł jest częścią cyklu:
Polskie Państwo Podziemne

Pomnik bohaterów Republiki Pińczowskiej u podnóża Góry Byczowskiej

Republika Pińczowska, Rzeczpospolita Kazimiersko-Proszowicka - obszar wyzwolony przejściowo w okresie 24 lipca12 sierpnia 1944 roku spod okupacji niemieckiej w wyniku działań oddziałów partyzanckich Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich i Armii Ludowej[1]. Wspólnym wysiłkiem wyzwolny został obszar o powierzchni 1000 km². Na terenie Republiki Pińczowskiej znalazły się miejscowości: Pińczów, Skalbmierz, Książ Wielki, Brzesko Nowe, Działoszyce, Janowice, Kazimierza Wielka, Koszyce, Nowy Korczyn, Proszowice, Sancygniów, Słaboszów i Wiślica.

Pierwszymi akcjami partyzanckimi zmierzającymi do wyzwolenia terenu pow. pińczowskiego spod okupacji niemieckiej było rozbrojenie posterunków niemieckich w Racławicach, a następnie w Nowym Korczynie i Działoszycach. W tym czasie miała też miejsce zwycięskia potyczka oddziału AK "Grom" wspieranego przez oddziały BCh i AL stoczona z oddziałem Wehrmachtu pod wsią Sielec. 27 lipca 1944 r. został zlikwidowany ostatni punkt oporu niemieckiego w Kazimierzy Wielkiej w sile ponad 30 ludzi, głównie składający się z ukraińskich faszystów[2].

5 sierpnia oddziały Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich stoczyły krwawą bitwę o Skalbmierz przeciwko siłom niemiecko-ukraińskim, które po zdobyciu miasta, dokonały jego pacyfikacji i zamordowały 64 osoby.

8 sierpnia rozbito posterunek żandarmerii niemieckiej w Działoszycach. Tej akcji dowodził kapitan Walery Zarod ps. "Pradzyński", a uczestniczyli w niej żołnierze BCh (Józef Kowenzowski ps. "Wierzba", Józef Kula ps. "Felek", Genowefa Pilniakowska ps. "Biedronka", Piotr Grontkowski ps. "Wywiadowca", Stanisław Skowron ps. "Słowik", "Społem", Mieczysław Chmielarski, Julian Sęsoła)[potrzebne źródło].

Władzę w Republice Pińczowskiej sprawowali: Pińczowska Konspiracyjna Powiatowa Rada Narodowa i delegat powiatowy rządu RP na uchodźstwie wraz z komendantem Obwodu Pińczów AK. Józef Morton został komisarzem do spraw majatków obszarniczych, Edward Wojtasik do spraw reformy rolnej a Marian Dawkant do spraw kolejnictwa i dróg[3]. Z oddziałów AL i współpracującego z nimi oddziału Józefa Maślanki sformowano 1 Brygadę AL im. Bartosza Głowackiego.

Ze wzgledu na bliskość przyczółka baranowsko sandomierskiego i frontu wschodniego oraz militarne znaczenie dróg przechodzących przez Republikę, Niemcy podjęli działania zaczepne zmierzające do jej likwidacji[4].

Skutkiem koncentracji Wehrmachtu i braku możliwości połączenia z przyczółkami Armii Czerwonej, oddziały partyzanckie zostały zdemobilizowane i wróciły do konspiracji, natomiast 1 Brygada Armii Ludowej po bitwie pod wsią Baranów, 14 sierpnia 1944 r. przebiła się przez front niemiecko radziecki na przyczółek baranowsko sandomierski jednak część żołnierzy brygady zostało na tym terenie tworząc nowe jednostki AL dalej w konspiracji[5].


Zbiór pamiątek po Republice Pińczowskiej eksponowany jest w Pałacu Wielopolskich w Chrobrzu[6].

Przypisy

  1. Republika Pińczowska, Historycy.org
  2. Zygmunt Małecki, Stanisław Marcinkowski, Ziemia pińczowska. Kraków, s.15,
  3. Zygmunt Małecki, Stanisław Marcinkowski, Ziemia pińczowska. Kraków, s.15,
  4. Zygmunt Małecki, Stanisław Marcinkowski, Ziemia pińczowska. Kraków, s.15,
  5. Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga, Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939-1945. Wybrane miejsca bitew, walk i akcji bojowych. Warszawa 1977, s.18,19,
  6. Izba Pamięci Republiki Pińczowskiej (pol.). Ośrodek Dziedzictwa Kulturowego i Tradycji Rolnej Ponidzia, 2008. [dostęp 2011-05-17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]