Republika Południowej Afryki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Republic of South Africa
Republika Południowej Afryki
Flaga Republiki Południowej Afryki
Flaga Republiki Południowej Afryki
Dewiza: (IXam) !ke e: /xarra //ke
(Jedność w różnorodności)
Hymn: Nkosi Sikelel iAfrica / Die Stem van Suid Afrika
Położenie Republiki Południowej Afryki
Język urzędowy afrikaans, angielski, xhosa, ndebele, pedi, soto, suazi, tsonga, tswana, venda, zulu
Stolica Pretoria (stolica egzekutywna)[a]
Ustrój polityczny republika federalna
Głowa państwa prezydent Jacob Zuma
Szef rządu prezydent Jacob Zuma
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
25. na świecie
1 219 912 km²
0%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
25. na świecie
50 586 757
41,5 osób/km²
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

384,3 mld[1] USD
7506[1] USD
PKB (PPP) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

582,3 mld[1] USD
11 375[1] USD
Jednostka monetarna rand (ZAR)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii
31 maja 1910
Religia dominująca protestantyzm
Strefa czasowa UTC +2
Kod ISO 3166 ZA
Domena internetowa .za
Kod samochodowy ZA
Kod samolotowy ZS, ZT i ZU
Kod telefoniczny +27
Mapa Republiki Południowej Afryki
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Republika Południowej Afryki w Wikipodróżach
Wikicytaty Republika Południowej Afryki w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Republika Południowej Afryki w Wikisłowniku

Republika Południowej Afryki (RPA, afr. Republiek van Suid-Afrika, hol. Republiek Zuid-Afrika ang. Republic of South Africa) – państwo na południowym krańcu Afryki.

Jego początki to dwie burskie republiki: Transwal i Orania. Burowie byli potomkami osadników holenderskich przybyłych tu w XVII wieku. Pod koniec XIX wieku wybuchły dwie wojny burskie z Wielką Brytanią. W 1910 utworzono dominium brytyjskie Związek Południowej Afryki, przekształcony w 1961 w republikę. Do lat 1990-1993 w RPA obowiązywał rasistowski system społeczny rządów białej mniejszości (apartheid). Od wolnych wyborów w 1994, władzę sprawuje Afrykański Kongres Narodowy. Mimo niepokojów społecznych, RPA pozostaje największą gospodarką na kontynencie i piątą pod względem wielkości na południowej półkuli.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W roku 1487 Portugalczyk Bartolomeu Dias odkrył dla Europejczyków Przylądek Burz (obecnie Przylądek Dobrej Nadziei). Pierwotnie tereny obecnej Republiki Południowej Afryki były zamieszkane przez plemiona Buszmenów i Hotentotów, wypierany od północy przez ludy Bantu.

Afryka Południowa w 1885

Europejska kolonizacja rozpoczęła się w roku 1652. Wtedy to Jan van Riebeeck z holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej z garstką osadników założył Kapsztad. Początkowo była to baza zaopatrzeniowa dla statków niderlandzkich w drodze do Azji. W latach 1779-1879, na skutek ekspansji na północny-wschód, doszło do wojen osadników (Burów) z tubylczymi plemionami afrykańskimi.

Na wschód od Kapsztadu powstało w roku 1785 pierwsze osiedle brytyjskie Port Elizabeth. Po kongresie wiedeńskim Kraj Przylądkowy przypadł w udziale Wielkiej Brytanii, która go zaanektowała.

Pod koniec XIX wieku, wskutek osadniczej presji Anglii na Burów, wybuchły dwie wojny burskie z osadnikami (1880-1881, 1899-1902), wygrane ostatecznie przez Brytyjczyków.

31 maja 1910 Natal, Transwal, Orania i Kolonia Przylądkowa utworzyły Związek Południowej Afryki, będący dominium brytyjskim.

Razem z Wielką Brytanią uczestniczył on w II wojnie światowej po stronie alianckiej, wypowiadając wojnę Niemcom 6 września 1939 roku choć W okresie wojny część białych rasistów w proteście przeciwko udziałowi RPA w wojnie przeciwko Niemcom (w tym Ossewbrandwag) przeprowadziło zamachy terrorystyczne[2]. Jednocześnie przed wybuchem wojny w 1938 roku powstała afrykanerska Ossewabrandwag i bojówki Stormjaers. Partia była pod wpływami NSDAP, a w czasie II wojny światowej opowiadała się przeciwko współpracy RPA z Wielką Brytanią. Po zamach terrorystycznych przeprowadzonych przez jej, niektórzy jej przywódcy trafili do aresztów, ale partia nigdy nie została oficjalnie zdelegalizowana. Po 1945 roku, kilku byłych członków ruchu weszło w skład dyktatury apartheidu. Grupa została wchłonięta przez Partię Narodową. Były bojówkarz partii Balthazar Johannes Vorster, w latach 1966-1978 pełnił funkcję premiera RPA[3].

Rządy apartheidu[edytuj | edytuj kod]

W wyborach w 1948 roku w których pozwolono głosować jedynie białym, parlament został zdominowany przez afrykanerską (a przynajmniej przez nich zdominowaną) Herenigde Nasionale Party pod przewodnictwem Daniela François Malana. Partia połączyła się z Partią Afrykanerów i utworzyła tym samym Partię Narodową. Partia miała program otwarcie rasistowski i domagała się poszerzenia segracji rasowej i budowy rasistowskiego ustroju apartheidowskiego[4].

Przeciwko rasistowskim rządom stanęła istniejąca od 1912 roku organizacja o nazwie Afrykański Kongres Narodowy. Z jej inicjatywy odbyła się Konwencja Obrony Wolności Słowa która przybrała charakter strajku generalnego[5]. Pod wpływem filozofii Mahatmy Gandhiego ANC zdecydowała się na ścieżkę pokojowego oporu połączoną z większym pragmatyzmem[6]. W tym czasie liczby członków Kongresu Narodowego wzrosła z 20 do 100 tysięcy członków. Rząd na wzrost wpływów partii odpowiedział masowymi aresztowaniami a w 1953 roku wprowadził Ustawę o Bezpieczeństwie Publicznym która umożliwiła wprowadzenie stanu wojennego[7].

W kwietniu 1959 działacze niezadowoleni z umiarkowanych poglądów ANC założyli Kongres Panafrykański (PAC). Prezydentem organizacji został Robert Sobukwe[8]. Wraz z PANC, ANC w maju 1960 rozpoczęły kampanię antyrządową. Jedna z demonstracji zorganizowanych przez PAC została ostrzelana przez policję w wyniku czego zginęło 69 demonstrantów. Wydarzenie to przeszło do historii jako masakra Sharpeville. Rząd zareagował na zamieszki poprzez ogłoszenie stanu wojennego[9]. W kwietniu rząd zakazał działalności zarówno PAC i ANC[10]. Po masakrze i delegalizacji przez rząd RPA największych organizacji walczących o prawa czarnej większości narodziła się koncepcja walki zbrojnej z reżimem . Przywódcą zbrojnego skrzydła ANC Umkhonto we Sizwe ("Włócznia Narodu") został Nelson Mandela[11][12].

W 1962 policja zatrzymała Mandelę[13]. Działacz oskarżony został o nawoływanie do strajków pracowniczych i wyjazd z kraju bez pozwolenia[14]. 11 lipca następnego roku policja dokonała nalotu na farmę Liliesleaf, aresztowano tam przebywające osoby i znaleziono dokumenty opisujące działalność paramilitarnego skrzydła partii, z których niektóre wymieniały Mandelę. 9 października rozpoczął się następny proces. Mandela wraz z towarzyszami oskarżony został o sabotaż i spisek mający na celu obalenie rządu przemocą[15]. Rząd Republiki Południowej Afryki mimo sprzeciwu zza granicy uznał Mandelę winnym i skazał go na dożywocie[16].

Pod koniec lat 60., działalność ANC przyćmił Steve Biko i Black Consciousness Movement (BCM). BCM widząc ANC jako organizację nieskuteczną wezwała do akcji bojowej, jednakże po powstaniu w Soweto z 1976, wielu aktywistów grupy trafiło do więzień[17]. Z kolei w okresie reform Pietera Willema Botha narodził się Zjednoczony Front Demokratyczny (UDF). Rząd Partii Narodowej Botha pozwolił kolorowym i Hindusom na głosowanie do własnych parlamentów, które miały kontrolę nad edukacją, służbą zdrowia i mieszkalnictwem. Z systemu wykluczono jednak czarnych Afrykanów[18]. W latach 80. w całym kraju nasiliła się a wiele osób obawiała się wybuchu wojny domowej. Pod presją opinii międzynarodowej, banki światowe zatrzymały swoje inwestycje w kraju co doprowadziło do stagnacji gospodarczej[19]. ANC w 1986 dokonał 231 ataków zbrojnych a w 1986 235 następnych. Rząd wykorzystał do walki z ANC armię i prawicowe bojówki. Potajemnie zaczęto finansować nacjonalistyczny zuluski ruch Partia Wolności Inkatha który rozpoczął ataki w kierunku członków ANC[20].

Nelson Mandela, pierwszy czarnoskóry prezydent RPA w latach 1994-1999

Współczesne RPA[edytuj | edytuj kod]

W 1990, za rządów prezydenta F.W. de Klerka, rozpoczęto stopniowy demontaż systemu apartheidu i wprowadzanie demokracji. Za swój wkład w demokratyczne przemiany Mandela i de Klerk otrzymali wspólnie w roku 1993 pokojową Nagrodę Nobla. Pierwsze wolne wybory przeprowadzono w 1994, wygrane przez opozycyjny wobec reżimu Afrykański Kongres Narodowy, który władzę sprawuje do tej pory.

W 1995 RPA była gospodarzem Puchara Świata w Rugby[21].

W 2004 roku zarząd FIFA wybrał RPA do organizacji Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 2010, które odbyły się w dniach od 11 czerwca do 11 lipca.

Ustrój polityczno-prawny[edytuj | edytuj kod]

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Republika Południowej Afryki jest państwem federalnym podzielonym na 9 prowincji, o demokratyczno-parlamentarnej formie rządów. Oficjalnie w tej republice funkcjonuje 11 języków urzędowych. Głową tego południowoafrykańskiego państwa jest prezydent, obecnie Jacob Zuma, jest on również szefem rządu.

Oprócz prezydenta w skład gabinetu wchodzi wiceprezydent i ministrowie, powoływani przez prezydenta spośród członków Zgromadzenia Narodowego. Konstytucja przewiduje powołanie tylko dwóch ministrów niebędących parlamentarzystami.

Prezydent powoływany jest w wyborach pośrednich spośród członków Zgromadzenia Narodowego przez połączone izby parlamentu: niższej (Zgromadzenia Narodowego) oraz wyższej (Krajowej Rady Prowincji). Izbę niższą powołuje się w wyborach powszechnych w okręgach wielomandatowych i zasadą proporcjonalności. Izbę wyższą – Krajową Radę Prowincji – powołują lokalne parlamenty każdej z 9 prowincji (po 10 deputowanych z każdej prowincji). Izba niższa liczy 350-400 deputowanych, a wyższa 90. Każda z 9 prowincji posiada swój lokalny parlament i swój rząd.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

  • Map of South Africa with English labels.svg
  1. Prowincja Przylądkowa Zachodnia (Kapsztad)
  2. Prowincja Przylądkowa Północna (Kimberley)
  3. Prowincja Przylądkowa Wschodnia (Bisho)
  4. KwaZulu-Natal (Pietermaritzburg)
  5. Wolne Państwo (Bloemfontein)
  6. Prowincja Północno-Zachodnia (Mafikeng)
  7. Gauteng (Johannesburg)
  8. Mpumalanga (Nelspruit)
  9. Limpopo (Polokwane)

System prawny[edytuj | edytuj kod]

System prawny RPA ma charakter mieszany. Łączy bowiem tradycje systemu kontynentalnego (przede wszystkim prawa holenderskiego), common law (prawa Wielkiej Brytanii), oraz lokalnego afrykańskiego prawa zwyczajowego (szczególnie w postępowaniu przed niższymi sądami). Prawo prywatne oparte jest na precedensach i w większości pozostaje nieskodyfikowane. Obecnie obowiązująca Konstytucja pochodzi z 1996 r. i w szerokim zakresie gwarantuje prawa obywatelskie[22].

Prawa człowieka[edytuj | edytuj kod]

Mimo zagwarantowania praw człowieka w konstytucji, dochodzi do ich łamania[23]. Odnotowano represje polityczne wobec opozycji, ograniczenia wolności słowa, naruszenia praw imigrantów i wysoki stopień przestępczości seksualnej[24][25].

Republika Południowej Afryki uważana jest za kraj tolerancyjny wobec mniejszości, w tym seksualnych. Osoby homoseksualne mogą liczyć na wsparcie nawet ze strony religijnych przywódców, takich jak arcybiskup Desmond Tutu[26]. Od 1996 roku orientacja seksualna jest jedną z kategorii chronionych przed dyskryminacją w konstytucji kraju[27]. RPA jest pierwszym krajem na świecie, który zawarł taki przepis w swojej konstytucji. Przepisy chroniące przed dyskryminacją na podstawie orientacji seksualnej w miejscu pracy pojawiły się w prawodawstwie państwa w 1998 roku, a w pozostałych kategoriach życia w 2001 roku[28]. Od 2006 roku małżeństwa osób tej samej płci są w RPA legalne. Kraj ten był piątym na świecie państwem i pierwszym w Afryce, które zalegalizowało małżeństwa homoseksualne[29][30][31]. Ustawa je legalizująca została uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 14 listopada 2006 roku[32][33][34]. Geje, lesbijki i biseksualiści nie są wykluczeni ze służby wojskowej z powodu swojej orientacji seksualnej[35].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Kraj ten jest najdalej na południe wysuniętym państwem w Afryce, z trzech stron otoczonym przez ocean, linia brzegowa ma ponad 2500 km. Republika Południowej Afryki ma powierzchnię 1 219 912 km², czyli prawie 4-krotnie większą od Polski. Większą cześć kraju zajmuje rozległy płaskowyż Wysoki Weld (pow. 400 tys. km²), o wysokości od 900 do 2000 m n.p.m. Od strony wschodniej i południowej kończy się on ostrą krawędzią opadającą w stronę Oceanu Indyjskiego. Wyżynne ukształtowanie terenu przyczyniło się do powstania wielu okazałych jaskiń.

Głębokie doliny rzek dzielą kraj na kilka grup górskich, najwyższe z nich to Góry Smocze ciągnące się z północnego wschodu przez enklawę Lesotho w kierunku południowo-wschodnim. Najwyższym punktem tego pasma jest góra Thabana Ntlenyana osiągająca wysokość 3482 m n.p.m.

Na północno-zachodnich obszarach kraju rozciąga się kotlina Kalahari. Na Przylądku Igielnym (port. agulhas = igły), najdalej na południe wysuniętym obszarze Afryki spotykają się dwa Oceany, Ocean Atlantycki i Ocean Indyjski.

Większość rzek w Republice znajduje swe źródła w Górach Smoczych i płyną głównie na wschód w kierunku Oceanu Indyjskiego. Najdłuższą z nich jest rzeka Oranje, o długości 1860 km.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Południowa Afryka posiada kilka stref klimatycznych. Od suchego pustynnego przy granicy z Namibią do klimatu podzwrotnikowego w południowo-wschodnim obszarze kraju. W większej części kraju klimat jest przeważnie słoneczny i suchy. Śnieg w zimie pada zazwyczaj tylko wysoko w górach. Istnieją trzy czynniki, które decydują o różnicach klimatycznych w poszczególnych częściach RPA: prądy morskie, szerokość geograficzna i wysokość nad poziomem morza.

Klimat atlantyckiego wybrzeża zachodniego jest przez zimny Prąd Benguelski z Antarktydy chłodniejszy i bardziej suchy. Prąd Mozambicki natomiast zapewnia na wybrzeżu wschodnim raczej wilgotny klimat subtropikalny.

Położenie RPA na półkuli południowej powoduje, że pory roku są przeciwne niż w Europie. Między czerwcem i sierpniem, w Górach Smoczych, na wyżynie Wysoki Weld i w Johannesburgu (położonym na wysokości 1753 m n.p.m.) nierzadko leży śnieg. W lecie temperatury w Kapsztadzie (15 m n.p.m.) oscylują w granicach 30 °C, w zimie natomiast przeważają chłodne dni z częstym deszczem.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W RPA mieszka około 52 mln ludzi (w tym wielu nielegalnych emigrantów) o różnorodnym pochodzeniu, kulturze, języku i religii. Południowoafrykański Urząd Statystyczny wyróżnia 5 kategorii rasowych wśród ludności kraju, tak przedstawia się ich liczba oraz udział procentowy w populacji:

Struktura rasowa[36]

  • Czarni Afrykanie 79,4% (41,3 mln)
  • Biali o pochodzeniu europejskim 9,2% (4,8 mln)
  • Mulaci 8,8% (4,6 mln)
  • Hindusi i Azjaci 2,6% (1,4 mln)

Pierwszy spis w 1911 r. pokazał, że biali stanowią 22% populacji; ich procentowy udział spadł do 16% w 1980 r.

Zulusi w RPA

Religia[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[37][38]:

Języki[edytuj | edytuj kod]

Od momentu zakończenia apartheidu w Republice Południowej Afryki obowiązuje jedenaście języków urzędowych: język angielski, język afrikaans, isiZulu, Siswati, isiNdebele, Sesotho, pedi, Xitsonga, Setswana, Tshivenda i isiXhosa. RPA obok Indii ma najwięcej języków urzędowych na świecie. Szacuje się, że około 0,7% czarnej i 59,1% białej populacji posługuje się na co dzień językiem afrikaans. Językiem angielskim natomiast, jako ojczystym, posługuje się około 0,5% czarnej i 39,3% białej populacji. Języki z grupy bantu używane przez czarną ludność przedstawiają się następująco: około 2,0% isiNdebele, 22,3% isiXhosa, 30,1% isiZulu, 11,9% pedi, 10,0% Sesotho, 10,3% Setswana, 3,4% Siswati, 2,9% Tshivenda a 5,6% Xitsonga. Jedynie około 0,3% czarnej ludności nie posługuje się na co dzień żadnym z jedenastu języków urzędowych. Część (1,1%) białych mieszkańców porozumiewa się w innych językach indoeuropejskich t.j.: po portugalsku, niemiecku czy grecku. W dalszym ciągu niektórzy mieszkańcy RPA o pochodzeniu południowoazjatyckim posługują się na co dzień językiem gudźarati lub tamilskim. Język angielski jest powszechnie rozumiany przez mieszkańców i służy do komunikacji pomiędzy różnymi grupami etnicznymi.

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Republiki Południowej Afryki występuje ponad 20 000 gatunków roślin, co stanowi około 15% wszystkich poznanych roślin na świecie[potrzebne źródło]. Wiele spośród nich to gatunki endemicznie, które najczęściej występują w państwie przylądkowym (Capensis). Na niewielkim obszarze, w Prowincji Przylądkowej Zachodniej, występuje roślinność twardolistna – krzewiaste zarośla określa się tu jako fynbos.

W RPA jest stosunkowo mało lasów w przeciwieństwie do obszarów krzaczastych i sawann, porośniętych akacjami, a także pojedynczymi baobabami Pierwotnie istniejący las został prawie w całości przetrzebiony przez kolonistów europejskich niedługo po ich przybyciu, pozostałości można jeszcze zastać w parku Auckland Nature Reserve. Obecnie istniejące lasy RPA składają się głównie z eukaliptusów i sosen. Na pustyni Kalahari występują sukulenty takie jak aloes czy wilczomlecze.

W RPA można spotkać pierwszą trójkę największych ssaków, czyli słonia afrykańskiego, nosorożca białego i hipopotama nilowego, jak również najwyższego, czyli żyrafę, najszybszego, czyli geparda i najmniejszego ssaka na świecie, czyli ryjówkę malutką. Największymi i najniebezpieczniejszymi ssakami lądowymi są nosorożec czarny, bawół afrykański, słoń, lampart i lew. Z mniejszych zwierząt wymienić należy rohatyńca borneańskiego, bawolika białodziobego, ryjoskoczka Elephantulus edwardii, żółwia lamparciego i mrówkolwa. Wśród ponad 800 gatunków ptaków w RPA znajduje się największy, czyli struś, i najcięższy latający, czyli drop olbrzymi. Oprócz tego można zobaczyć nektarniki i flamingi. Wikłacze budują gigantyczne, podobne do miast kolonie, a sokolik czerwonooki jest najmniejszym ptakiem drapieżnym na świecie. U południowych wybrzeży kraju, głównie w rejonie Przylądka Dobrej Nadziei naliczono około 170 000 dzikich pingwinów będących pod ścisłą ochroną.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Atlas Cheetah – myśliwiec produkcji południowoafrykańskiej

Okres apartheidu i przejściowy[edytuj | edytuj kod]

Republika Południowej Afryki od lat 70. XX wieku pozostaje na progu kraju uprzemysłowionego. Po okresie apartheidu rządy demokratyczne odziedziczyły ogromną różnicą w zamożności miedzy społecznościami białych i czarnych. Na 40 milionów mieszkańców, około 23 milionom brakowało energii elektrycznej lub urządzeń sanitarnych, 12 milionom brakowało czystych zasobów wodnych, 2 miliony dzieci nie uczęszczały do szkoły a jedna trzecia populacji była analfabetami. Bezrobocie wynosiło 33% a prawie połowa ludności żyła poniżej granicy ubóstwa[39]. Rezerwy finansowe państwa były na wyczerpaniu, jedną piątą budżetu państwa przeznaczano na spłatę zadłużenia. W rezultacie zmniejszono zakres obiecywanego Programu Rozwoju i Odbudowy (PROW) należało też zrezygnować z propozycji dotyczących tworzenia miejsc pracy i nacjonalizacji[40]. W zamian za to rząd przyjął liberalną politykę gospodarczą mającą na celu promocje inwestycji zagranicznych, w ten sposób zastosował się do "konsensusu waszyngtońskiego", wspieranego przez Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy[41].

Boom gospodarczy[edytuj | edytuj kod]

W 1994 roku wprowadzono bezpłatną opiekę zdrowotną dla dzieci do lat sześciu i kobiet w ciąży. Możliwość korzystania ze służby rozszerzono do wszystkich mieszkańców w 1996 roku[42].

Wydatki socjalne wzrosły w okresie 1996-97 o 13%, 1997-98 o tyle samo procent natomiast w 1998-99 o 7%[43]. Rząd wprowadził parytet w formie dotacji dla stypendiów, opłat dla dzieci i dla niepełnosprawnych oraz emerytur które wcześniej były ustawione na różnych poziomach w zależności od grupy rasowej)[44]. W 1994 roku wprowadzono bezpłatną opiekę zdrowotną dla dzieci do lat sześciu i kobiet w ciąży. Możliwość korzystania ze służby rozszerzono do wszystkich mieszkańców w 1996 roku[45]. W wyborach w 1999 roku, ANC mogło pochwalić się że na skutek polityki partii, trzy miliony osób zostało podłączonych do linii telefonicznych, półtora miliona dzieci zostało wprowadzonych do systemu edukacji a 500 klinik zostało zmodernizowanych lub wybudowanych, 2 miliony ludzi zostało podłączone do sieci elektrycznej, dostęp do wody został zwiększony do 3 milionów ludzi a zbudowanych zostało 750 tysięcy domów dla prawie trzech milionów ludzi[46].

Obecnie jest to najlepiej rozwinięty kraj kontynentu afrykańskiego. Na terenie RPA znajduje się wiele bogactw naturalnych, a także dobre żyzne gleby. Klimat również sprzyja rozwojowi rolnictwa. Przemysł wydobywczy RPA opiera się na wydobyciu złota (40% światowych zasobów) i diamentów jubilerskich i przemysłowych, gdzie stanowią one połowę światowych zasobów oraz węgla kamiennego (80% zasobów Afryki). Rolnictwo RPA produkuje więcej żywności niż konsumują mieszkańcy tego kraju. Nadwyżki są eksportowane. Użytki rolne i zielone stanowią ponad 75% kraju. Hodowla obejmuje: konie, owce, trzodę chlewną. U wybrzeży RPA znajdują się bogate łowiska wykorzystywane przez rozwiniętą flotę rybacką.

RPA jest państwem z najwyższym PKB w Afryce według danych Banku Światowego z 2009.

Państwo Produkt krajowy brutto Liczba ludności
 Republika Południowej Afryki 285,37 mld $ 50 000 000
 Egipt 188,41 mld $ 82 000 000
 Nigeria 173,00 mld $ 162 000 000
 Algieria 140,58 mld $ 38 000 000
Źródło: Bank Światowy[47]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Dzisiejsza Republika Południowej Afryki jest krajem wielokulturowym w którym zwyczaje i normy społeczne różnią się w zależności od regionu i struktury społecznej.

Południowoafrykańska drużyna rugby – „Stormers”
John M. Coetzee, południowoafrykański pisarz

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

RPA dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[48]. Uzbrojenie sił lądowych RPA składało się w 2014 roku z: 191 czołgów, 1 430 opancerzonych pojazdów bojowych, 118 dział samobieżnych, 64 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych oraz 75 zestawów artylerii holowanej[48]. Marynarka wojenna RPA dysponowała w 2014 roku następującymi okrętami: 9 okrętami obrony przybrzeża, czterema okrętami obrony przeciwminowej, trzema okrętami podwodnymi oraz czterema fregatami[48].

Wojska południowoafrykańskie w 2014 roku liczyły 88,6 tys. żołnierzy służby czynnej oraz 17,1 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) południowoafrykańskie siły zbrojne stanowią 41. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 4,6 mld dolarów (USD)[48].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko południowoafrykańskie.

Problem AIDS[edytuj | edytuj kod]

Nosicielami wirusa HIV jest dziesięć procent spośród prawie 49-milionowej populacji[49].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Są też dwie inne stolice nieoficjalne: Kapsztad jest stolicą legislacyjną, a Bloemfontein sądowniczą.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 24-04-2013].
  2. JOYCE, Peter (2007), The Making a Nation. South Africa’s Road to Freedom., Ciudad del Cabo: Zebra Press. ISBN 978-1-77007-312-8; Brian Bunting (1969).
  3. JOYCE, Peter (2007), The Making a Nation. South Africa’s Road to Freedom., Ciudad del Cabo: Zebra Press. ISBN 978-1-77007-312-8; Brian Bunting (1969).
  4. Mandela 1994, s. 159–162; Sampson 2011, s. 51–52; Smith 2010, s. 70–72.
  5. Mandela 1994, s. 165–167; Sampson 2011, s. 61–62; Smith 2010, s. 74–75.
  6. Mandela 1994, s. 182–183; Sampson 2011, s. 66–67; Smith 2010, s. 77, 80.
  7. Mandela 1994, s. 188–192; Sampson 2011, s. 68.
  8. Mandela 1994, s. 327–330; Sampson 2011, s. 117–122; Smith 2010, s. 171–173.
  9. Mandela 1994, s. 342–346; Sampson 2011, s. 130–131; Smith 2010, s. 173–175.
  10. Mandela 1994, s. 347–357; Sampson 2011, s. 132–133; Smith 2010, s. 175.
  11. Mandela 1994, s. 397–398; Sampson 2011, s. 151–154; Smith 2010, s. 209–214.
  12. Mandela 1994, s. 411–412.
  13. Mandela 1994, s. 435–435; Sampson 2011, s. 170–172; Smith 2010, s. 275–276.
  14. Mandela 1994, s. 456–459; Sampson 2011, s. 172–173.
  15. Mandela 2004, s. 27–32; Sampson 2011, s. 183–186; Smith 2010, s. 292–295.
  16. Mandela 2004, s. 63–68; Sampson 2011, s. 196–197; Smith 2010, s. 306.
  17. Sampson 2011, s. 259–276; Meredith 2010, s. 324–327.
  18. Sampson 2011, s. 335–336; Meredith 2010, s. 341–346.
  19. Sampson 2011, s. 338–342; Meredith 2010, s. 249–256.
  20. Sampson 2011, s. 347–355; Meredith 2010, s. 359–360.
  21. Sampson 2011, s. 524; Meredith 2010, s. 525–527; "Mandela rallies Springboks". BBC Sport. 6 października 2003.; Carlin, John (19 października 2007). "How Nelson Mandela won the rugby World Cup". The Daily Telegraph (Londyn).; Sampson 2011, s. 516
  22. Heinz Klug: South Africa. W: Legal Systems of the World: A Political, Social, and Cultural Encyclopedia. Herbert M. Kritzer (red.). Santa Barbara, CA: ABC Clio, 2002, s. 1483-1491. ISBN 1-57607-758-6.
  23. 2009 U.S Dept of State Human Rights Report: South Africa.
  24. [1] Raport roczny Amnesty International 2011.
  25. [2] World Report 2011: South Africa – Events of 2010.
  26. Desmond Tutu: "Homophobia equals apartheid"
  27. CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF SOUTH AFRICA, 1996
  28. Amended Employment Equity Act
  29. South Africa is 5th country with gay marriage
  30. Same-Sex Marriage Law Takes Effect in S. Africa
  31. SA legalises gay marriage
  32. South Africa to legalize gay marriage
  33. S Africa approves same-sex unions
  34. South Africa Parliament OKs Gay Marriage
  35. LGBT world legal wrap up survey
  36. http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022010.pdf.
  37. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-10].
  38. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-10].
  39. Meredith 2010, s. 518–520.
  40. Sampson 2011, s. 514–515; Meredith 2010, s. 519.
  41. Meredith 2010, s. 520–521; Muthien, Khosa & Magubane 2000, s. 369–370
  42. Meredith 2010, s. 521; Leatt, Annie; Shung-King, Maylene; and Monson, Jo. "Healing inequalities: The free health care policy" (PDF). Children's Institute.
  43. Houston & Muthien 2000, s. 62.
  44. Houston & Muthien 2000, s. 62.
  45. Meredith 2010, s. 521; Leatt, Annie; Shung-King, Maylene; and Monson, Jo. "Healing inequalities: The free health care policy" (PDF). Children's Institute.
  46. Herbst 2003, s. 312.
  47. http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP.pdf.
  48. 48,0 48,1 48,2 48,3 South Africa (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-22].
  49. rynekzdrowia.pl.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anthony Sampson, Mandela: the authorized biography; ISBN 0-679-78178-1.
  • Goodbye Bafana (2007)
  • Nelson Mandela, Invictus (2009)
  • Battersby, John (2011). „Afterword: Living Legend, Living Statue”. In Anthony Sampson. Mandela: The Authorised Biography. London: HarperCollins. s. 587–610. ISBN 978-0007437979.
  • Ellis, Stephen (2011). „The Genesis of the ANC’s Armed Struggle in South Africa 1948–1961”. Journal of Southern African Studies 37 (4): 657–676. doi:10.1080/03057070.2011.592659.
  • Guiloineau, Jean; Rowe, Joseph (2002). Nelson Mandela: The Early Life of Rolihlahla Madiba. Berkeley: North Atlantic Books. s. 9–26. ISBN 1-55643-417-0.
  • Herbst, Jeffrey (2003). „The Nature of South African Democracy: Political Dominance and Economic Inequality”. In Theodore K. Rabb, Ezra N. Suleiman. The Making and Unmaking of Democracy: Lessons from History and World *Politics. London: Routledge. s. 206–224. ISBN 978-0415933810.
  • Mafela, Munzhedzi James (2008). „The Revelation of African Culture in „Long Walk to Freedom””. In Anna Haebich, Frances Peters-Little, Peter Read. Indigenous Biography and Autobiography. Sydney: Humanities Research Centre, Australian National University.
  • Houston, Gregory; Muthien, Yvonne (2000). „Democracy and Governance in Transition”. In Yvonne Muthien, Meshack Khosa and Bernard Magubane. Democracy and Governance Review: Mandela’s Legacy 1994–1999. Pretoria: Human Sciences Research Council Press. s. 37–68. ISBN 978-0796919700.
  • Kalumba, Kibujjo M. (1995). „The Political Philosophy of Nelson Mandela: A Primer”. Journal of Social Philosophy 26 (3): 161–171. doi:10.1111/j.1467-9833.1995.tb00092.x.
  • Mandela, Nelson (1994). Long Walk to Freedom Volume I: 1918–1962. Little, Brown and Company. ISBN 978-0754087236.
  • Mandela, Nelson (2004) [1994]. Long Walk to Freedom Volume II: 1962–1994 (large print edition). London: BBC AudioBooks and Time Warner Books Ltd. ISBN 978-0754087243.
  • Muthien, Yvonne; Khosa, Meshack; Magubane, Bernard (2000). „Democracy and Governance in Transition”. In Yvonne Muthien, Meshack Khosa and Bernard Magubane. Democracy and Governance Review: Mandela’s Legacy 1994–1999. Pretoria: Human Sciences Research Council Press. s. 361–374. ISBN 978-0796919700.
  • Meredith, Martin (2010). Mandela: A Biography. New York: PublicAffairs. ISBN 978-1586488321.
  • Sampson, Anthony (2011) [1999]. Mandela: The Authorised Biography. London: HarperCollins. ISBN 978-0007437979.
  • Smith, David James (2010). Young Mandela. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0297855248.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]