Rewolucja w Nikaragui

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rewolucja w Nikaragui 1967-1979
Nu-map-EN.jpg
Nikaragua
Czas 1967-1979
Terytorium Nikaragua
Wynik Zwycięstwo powstańców
Strony konfliktu
Flag of Nicaragua.svg siły Somozy Flag of the FSLN.svg Sandiniści
Dowódcy
Anastasio Somoza Debayle Daniel Ortega Saavedra
Siły
nieznane nieznane
Straty
nieznane nieznane

Rewolucja w Nikaragui 1967-1979.

Powodem wybuchu rewolucji były rządy Anastasio Samozy, który krwawo tłumił wszelkie protesty społeczne w kraju. Patronem powstańców stał się bohater narodowy generał Augusto Cesar Sandino zamordowany w roku 1934 przez władze. W latach 60. powstał Front Wyzwolenia Narodowego (FSLN) który popierany przez wszystkie polityczne ugrupowania rozpoczął walkę z dyktaturą. W całym kraju wybuchły walki z Gwardią Narodową Somozy. Do decydujących starć doszło w roku 1979. W wyniku ofensywy powstańców zajęli oni wiele miast m.in. stolicę kraju Managuę. W odpowiedzi lotnictwo rządowe zbombardowało miasto zabijając tysiące mieszkańców. W lipcu 1979 r. dyktator oraz cała jego rodzina w towarzystwie wiernych mu ministrów i dowódców uciekła do USA. Rewolucja pochłonęła 50 000 zabitych i ok. 100 000 rannych.

Wsparcie dla stron konfliktu[edytuj | edytuj kod]

Reżim zyskał militarne wsparcie rządu USA, Arabii Saudyjskiej[1][2], Hondurasu, Chile[3], Argentyny i Panamy[4]. Opozycja natomiast Kuby[5], ZSRR, Libii[6][7], Meksyku[8], Grecji[9], Bułgarii[10], Szwecji[11] i Kostaryki.

Narodziny opozycji[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Sandiniści.

Stojąca na czele opozycji partia FSLN o programie zbliżonym do teologii wyzwolenia, wywodziła się ze środowisk studenckich i młodzieżowych lat 50. i 60. Stolicą ruchu były uniwersytety największych miast kraju[12]. Organizacje takie zjednoczyły się w 1961 roku gdy założono grupę o nazwie Front Wyzwolenia Narodowego (inspirowała się ona sukcesem rewolucji algierskiej i tamtejszego Frontu Wyzwolenia Narodowego oraz sukcesu rewolucji kubańskiej[13]. Do organizacji dołączył się też były pułkownik w armii Sandino, Santos Lopes[14]). Organizacje zasilili też weterani armii przywódcy zbrojnej opozycji z lat 30. - Augusto Sandino[15]. Jedynie jeden z członków-założycieli ruchu przeżył do czasu zwycięstwa opozycji. Człon sandinistowski został dodany do nazwy grupy w 1963 roku[16].

Opozycja już w latach 60. z pomocą Kuby próbowała zorganizować masową armię partyzancką. Pomysł walki zbrojnej nie zyskał jednak aprobaty ludności. Kluczowe okazały się lata 70. wiązane ze wzrostem wskaźnika korupcji i nędzy. Nędza była szczególnie widoczna po trzęsieniu ziemi w którym zginęło około 10 tys. osób, a 50 tys. pozostało bez dachu nad głową[17], wówczas jak się okazało dyktator kraju, zdefraudował prawie całą pomoc międzynarodową[18], według niektórych szacunków jego osobisty majątek wzrósł w 1974 roku do 400 milionów dolarów. Wobec takich działaniach skorumpowanego rządu także i część prawicy poparła FSLN[19].

Pierwsze akcje na masową skalę[edytuj | edytuj kod]

W 1967 roku wojska FSLN przegrały w Pancasán bitwę z batalionami bezpieczeństwa[20].

Do pierwszej większej i udanej akcji ruchu oporu doszło pod koniec 1974 roku gdy partyzanci zajęli dom ministra rolnictwa. Po tym gdy ochrona ministra ostrzelała partyzantów ci odpowiedzieli ogniem. W wymianie ognia zginął minister a jako zakładników pojmano kilku krewnych dyktatora i urzędników państwowych[21]. Rząd Somozy w odpowiedzi na poczynania ruchu odpowiedział kontynuacją dotychczasowego kursu: cenzurą, zastraszaniami, torturami i morderstwami[22].

W 1975 roku rząd wprowadził stan wyjątkowy - zaostrzył cenzurę prasy, a wszystkimi przeciwnikom reżimu groziło internowanie i tortury[23]. Gwardia Narodowa rozpoczęła kampanię przemocy wobec sympatyków opozycji. Wielu partyzantów FSLN zginęło, wśród nich znalazł się założyciel grupy, Carlos Fonesca, który poległ w walce z siłami rządowymi w 1976 roku. Fonseca wrócił do Nikaragu, został jednak zdradzony przez chłopa, który poinformował o lokacji lidera grupy, miejscową służbę bezpieczeństwa. Grupa partyzantów została zaatakowana, a sam Fonseca został ranny i pojmany przez żołnierzy. Następnego dnia Fonseca został rozstrzelany przez żołnierzy Gwardii Narodowej[24]. Wśród rozbijanej opozycji pojawił się pomysł powołania w Kostaryce rządu tymczasowego[25]

Regularne powstanie[edytuj | edytuj kod]

Gdy 10 stycznia 1978 roku prawdopodobnie z rąk reżimu (niewykluczone że za zabójstwem stał sam syn prezydenta) zamordowany został Pedro Joaquín Chamorro Cardenal, redaktor popularnej opozycyjnej gazety „La Prensa”, a zarazem lider Unii Demokratycznej - Wyzwolenie (Unión Democrática de Liberación - Udel)[26], w Nikaragui doszło do zamieszek które wsparli partyzanci. Na początku lutego umiarkowani członkowie FSLN dokonali kilku ataków na siły rządowe. Gwardia Narodowa zareagowała na wystąpienie poprzez represje i próby zastraszenia opozycji. Strajk generalny na dziesięć dni sparaliżował kraj. Dyktator ogłosił że zamierza pozostać na swoim stanowisku do końca swojej kadencji (1981). W trakcie regularnej rewolty wsparcie militarne wobec reżimu zawiesił rząd USA

W sierpniu sandiniści przeprowadzili spektakularną akcję zajęcia kongresu Nikaragui. 23 sandinistów zajęło budynek kongresu i zatrzymało prawie 1000 zakładników, wśród których znaleźli się m.in. bratanek Somozy, José Somoza Abrego i kuzyn, Luis Pallais Debayle. Dyktator przyjął żądania, zapłacił 500.000 dolarów okupu i pozwolił na bezpieczne wycofanie się do Panamy, uwolnił też 58 więźniów politycznych[27]. Kilka dni po akcji na Kongres w sześciu miastach wybuchł bunt. Uzbrojona młodzież przejęła kontrolę nad górskim miastem Matagalpa. Oddziały partyzanckie zaatakowały posterunki w Managua, Masaya, León, Chinandega i Estelí. Do rebelii dołączyła duża część cywilów. Powstanie zostało zdławione we wrześniu 1978 roku, a w wyniku jego pacyfikacji zginęło kilka tysięcy osób, głównie cywili[28]. Członkowie trzech frakcji FSLN zaczęli zacierać podziały i przygotować drogę do jednolitego działania[29]. USA przestały popierać Somozę po tym, jak żołnierze Gwardii Narodowej zastrzelili amerykańskiego dziennikarza, próbując obarczyć winą za jego śmierć partyzantów FSLN. FSLN prowadził wówczas walki zarówno na wsi, jak i w miastach (w wielu miejscach Gwardia Narodowa poddawała się bez walki). Stare czołgi z II wojny światowej (M4 Sherman) na wyposażeniu Gwardii Narodowej przyniosły sukces w zgnieceniu rebelii, m.in. podczas ciężkich walk w Esteli.

Na początku 1979 roku, prezydent Jimmy Carter i rząd Stanów Zjednoczonych nie popierał już reżimu Somozy, jednak nie chciał dopuścić do powstania w Nikaragui rządu lewicowego. Carter i amerykańska administracja zorganizowały utworzenie Szerokiego Frontu Sprzeciwu (Frente Amplio Opositor – FAO); ugrupowania umiarkowanie opozycyjnego względem Somozy. W skład FAO weszli przedstawiciele Demokratycznej Unii Wyzwolenia i reprezentująca sandinistów "dwunastka". FAO i Carter opracowali plan, zgodnie z którym Somoza zostanie usunięty z urzędu, jednak w skład nowego rządu nie wejdzie FSLN[30]. W proteście przeciwko planom liderów FAO i administracji amerykańskiej, "dwunastka" opuściła koalicję i razem ze Zjednoczonym Ruchem Ludowym utworzyła Narodowy Front Patriotyczny. W tym czasie dziesiątki tysięcy młodych ludzi dołączyło do oddziałów FSLN i podjęło się walki z wojskami Somozy. 7 marca 1979 roku doszło do oficjalnego zjednoczenia frakcji FSLN[31].

Od połowy kwietnia 1979 roku działało pięć Frontów partyzanckich pod wspólnym dowództwem FSLN, w tym front wewnętrzny w stolicy Nikaragui, Mangui. Młode kadry partyzanckie niemal codziennie ścierały się z Gwardią Narodową w miastach w całym kraju. Celem strategicznym był podział sił przeciwnika. Miejskie powstania były istotnym elementem tej taktyki; FLSN bowiem nigdy nie miała liczbowej, przewagi nad siłami Gwardii Narodowej[32]. Do ponownego nasilenia walk doszło w czerwcu, partyzanci sandinistowscy w sile około 5000 starli się z 10 000 Gwardią Narodową. 4 czerwca wybuchł strajk generalny w Mangui, wybuchło zbrojne powstanie. Somoza rozkazał bombardować napalmem dzielnice Mangui zamieszkane przez biedotę, uważając je za bastion wpływów sandinistów. 16 czerwca utworzono tymczasowy rząd Nikaragui na wygnaniu w Kostaryce, składający się z pięciu członków Rządu Odbudowy Narodowej. Członkami nowego rządu byli Daniel Ortega (FSLN), Moisés Hassan (FPN), Sergio Ramírez ("Twelve"), Alfonso Robelo (MDN) i Violeta Barrios de Chamorro (wdowa po redaktorze La Prensa Pedrze Joaquínie Chamorro). Pod koniec czerwca większa część kraju, w tym León i Matagalpa (dwa największe po Manguai miasta Nikaragui), z wyjątkiem stolicy, znalazła się pod kontrolą FSLN.

9 lipca rząd tymczasowy na uchodźstwie wydał program rządowy, w którym zobowiązał się do utworzenia demokratycznego rządu opartego na powszechnych prawach wyborczych i pluralizmie politycznym. Rząd sandinistów obiecał zakaz dyskryminacji ideologicznej (z wyjątkiem promocji powrotu do rządów Somozy). 17 lipca z urzędu ustąpił Somoza, który zdecydował się na ucieczkę do Miami, a następnie gościny udzielił mu dyktator Paragwaju. Somoza tymczasowo przekazał władzę w ręce Francisco Urcuyo. Choć Urcuyo zapowiadał pozostanie na urzędzie aż do końca kadencji Somozy, już po dwóch dniach zrezygnował ze stanowiska i uciekł do Gwatemali. 19 lipca FSLN wkroczyła do stolicy kraju, Mangui.

Rezultat[edytuj | edytuj kod]

W walkach zginęło 50.000 osób a 150.000 Nikaraguańczyków wyemigrowało z kraju. Następnego dnia władzę w stolicy objął pięcioosobowy rząd powstańczy, ogłosił zobowiązanie na rzecz pluralizmu politycznego, mieszanego systemu gospodarczego i niezaangażowanej polityki zagranicznej[33].

Rewolucja nikaraguańska poparta została przez rządy europejskie, zwłaszcza takie o profilu socjaldemokratycznym[34].

Przypisy

  1. http://articles.chicagotribune.com/1987-05-14/news/8702050775_1_contra-aid-reagan-and-fahd-saudi-arabia
  2. http://articles.chicagotribune.com/1987-05-14/news/8702050775_1_contra-aid-reagan-and-fahd-saudi-arabia
  3. http://books.google.com/books?id=fJNnAgAAQBAJ&pg=RA5-PA28&lpg=RA5-PA28&dq=pinochet+support+contras&source=bl&ots=AnC3xVEhas&sig=MZ0ST-mD2lQjz7B4C7q7Tm9u_5o&hl=en&sa=X&ei=gO8zVL_sNZeQoQSpr4GQCg&ved=0CDoQ6AEwBA#v=onepage&q=pinochet%20support%20contras&f=false
  4. http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB2/nsaebb2.htm#3a
  5. http://books.google.ie/books?id=wtebWixsIdYC&pg=PA184&lpg=PA184&dq=cuba+assistance+fsln&source=bl&ots=PoWGOlfqka&sig=h4boRqnTv-ixnNL9c4zTAX0tilU&hl=en&ei=jzkdSv7zKYPR-AavjMTDCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4#v=onepage&q=cuba%20assistance%20fsln&f=false
  6. http://books.google.ie/books?id=wtebWixsIdYC&pg=PA184&lpg=PA184&dq=cuba+assistance+fsln&source=bl&ots=PoWGOlfqka&sig=h4boRqnTv-ixnNL9c4zTAX0tilU&hl=en&ei=jzkdSv7zKYPR-AavjMTDCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4
  7. http://www.acig.org/artman/publish/article_157.shtml id=VyqOhCUb66AC&pg=PA21&lpg=PA21&dq=cuba+assistance+fsln&source=bl&ots=p-09UO4MB4&sig=BOTkmO7QFTQBR0ljjXX01NZ_Nac&hl=en&ei=jzkdSv7zKYPR-AavjMTDCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3
  8. "Mexico's Support of the Sandinista Revolution". Universidad Michoacana de San Nicolás de Hidalgo.
  9. Gendered Scenarios of Revolution: Making New Men and New Women in Nicaragua, 1975–2000, s. 120.
  10. "Arms Sales (Bulgaria)". Library of Congress. 1994.
  11. "Our work in Nicaragua". Swedish International Development Corporation Agency (www.sida.se). 2009
  12. Library of Congress, Country Study, Chapter 1 >> "Rise of the FSLN"; and Ignatiev, Chapter 4, "Sandinista Revival"
  13. Oficjalna strona wśród założycieli wymienia następujące osoby: Santos López (były żołnierz Sandino), Carlos Fonseca, Silvio Mayorga, Tomás Borge, Germán Pomares Ordonez, Jorge Navarro, Julio Buitrago, Faustino Ruiz, Rigoberto Cruz i José Benito Escobar Pérez. Oryginalny tekst na stronie http://www.fsln-nicaragua.com "History of Nicaragua’s FSLN."
  14. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  15. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  16. American Sociological Association PDF (334 KB): Resurrection and Reappropriation: Political Uses of Historical Figures in Comparative Perspective
  17. "NICARAGUA - A Country Study". Country-data.com. 2013-04-18
  18. Walker, Thomas (2003). Nicaragua (4th ed.). Cambridge, MA: Westview Press. s. 31. ISBN 0-8133-3882-4
  19. "Library of Congress Country Studies Nicaragua - The Somoza Era, 1936-74". Lcweb2.loc.gov.
  20. United States Air Force - Maxwell-Gunter AFB - Air & Space Power Journal: From FOCO to Insurrection: Sandinista Strategies of Revolution
  21. Davies Jr., Thomas M. M. (January 2002). Guerrilla Warfare. SR Books. s. 359. ISBN 0-8420-2678-9.
  22. Lafeber, Walter (January 1993). Inevitable Revolutions: The United States in Central America. W. W. Norton & Company. s. 229. ISBN 0-393-30964-9.
  23. Lafeber, Walter (1993). Inevitable Revolutions: The United States in Central America. W. W. Norton & Company. s. 229. ISBN 0-393-30964-9.
  24. Becker, Marc. "Pre-Revolutionary Nicaragua". Truman State University. Retrieved 2009-03-30
  25. National Directorate of the FSLN: General Political-Military Platform of Struggle, 1977
  26. Library of Congress Country Studies: The End of the Anastasio Somoza Debayle Era
  27. Encyclopædia Britannica: Guide to Hispanic Heritage
  28. "Report on the Situation of Human Rights in Nicaragua". Human Rights Library - University of Minnesota. Retrieved 2009-03-30.
  29. "Truman State University: Revolutionary Nicaragua". Revolutions.truman.edu. Retrieved 2013-04-18
  30. Pastor, Robert A. (September 1987). Condemned to Repetition. The United States and Nicaragua. United States of America: Princeton Univ Press. ISBN 0-691-07752-5.
  31. "Truman State University: Revolutionary Nicaragua". Revolutions.truman.edu. 2013-04-18
  32. Borge, Tomás (1982). Sandinistas Speak. New York: Pathfinder Press. s. 59. ISBN 0-87348-619-6
  33. Library of Congress Country Studies: Nicaragua: The Sandinista Revolution
  34. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Leksykon bitew świata, Wyd. Almapress, Warszawa 2004.