Rezerwat przyrody
Rezerwat przyrody – jedna z obszarowych form ochrony przyrody w Polsce. Podobne pod względem funkcji tereny chronione powoływane są też w wielu innych krajach na świecie.
Spis treści |
Rezerwaty przyrody na świecie [edytuj]
Formy ochrony przyrody zwane rezerwatami istnieją w wielu państwach świata[1]. Z reguły są to chronione przepisami prawnymi i wyłączone z użytkowania obszary przeznaczone na cele ochrony przyrody oraz prowadzenia badań naukowych, a dostęp do nich osób postronnych jest mniej lub bardziej ograniczony[2]. Zazwyczaj są one mniejsze od parków narodowych[3]. Brak jest jednak jednorodnej, międzynarodowej definicji rezerwatów oraz jednorodnych kryteriów ich wyznaczania, a obiekty tego typu w różnych krajach mogą być inaczej zarządzane i chronione[2].
Rezerwaty przyrody w Polsce [edytuj]
Liczba rezerwatów w Polsce stopniowo rośnie, w 2000 r. było ich 1307, w 2005 r. 1395, a w 2008 r. 1441. Według danych z 2011 roku liczba obiektów tego typu osiągnęła 1469, a ich całkowita powierzchnia wynosiła 164 463 hektary, co stanowi 0,53 procenta powierzchni kraju. Stosunkowo najwięcej rezerwatów znajdowało się w województwie mazowieckim (181), najmniej w województwie opolskim (35). Średnia w skali kraju wielkość obiektów wynosiła 112 hektarów, najmniejsza była w województwie opolskim (25,6 ha), największa w województwie warmińsko-mazurskim (289,3 ha)[4].
Podstawy prawne [edytuj]
W Polsce rezerwaty przyrody to jedna z obszarowych form ochrony przyrody. Rezerwat przyrody w brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. (art. 13 ust. 1)[5]:
| „ |
...obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. |
” |
| — Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 | ||
Zasady funkcjonowania [edytuj]
Przedmiotem ochrony w rezerwacie może być całość przyrody lub szczególne jej składniki, w tym fauna, flora, biota grzybów oraz twory przyrody nieożywionej.
Cały obszar rezerwatu albo jego części mogą podlegać ochronie ścisłej, ochronie czynnej lub ochronie krajobrazowej. Ochrona ścisła polega na nieingerencji w naturalne procesy, ochrona czynna dopuszcza wykonywanie zabiegów ochronnych (np. usunięcie drzew zacieniających stanowisko cennego gatunku rośliny), a ochrona krajobrazowa polega na prowadzeniu gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej w sposób uwzględniający potrzeby przedmiotu ochrony.
Rezerwat ustanawiany jest na mocy zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Likwidacja lub zmniejszenie rezerwatu jest możliwe wyłącznie w przypadku bezpowrotnej utraty jego wartości przyrodniczych. Dla rezerwatu sporządza się na okres 20 lat tzw. plan ochrony – dokument określający cele ochrony, zadania ochronne do wykonania oraz reguły udostępnienia rezerwatu. Plan taki zatwierdza regionalny dyrektor ochrony środowiska.
Rodzaje rezerwatów przyrody w Polsce [edytuj]
Od początku istnienia w Polsce zdefiniowanej prawnie ochrony rezerwatowej wyróżnia się dziewięć rodzajów rezerwatów. W zależności od głównego przedmiotu ochrony są to[6][7]:
| Rodzaj rezerwatu[7] | Liczba obiektów[4] | Średnia powierzchnia (ha)[4] | Łączna powierzchnia (ha)[4] | Powierzchnia ochrony ścisłej (ha)[4] |
|---|---|---|---|---|
| leśny | 722 | 92 | 66472 | 1623 |
| florystyczny | 169 | 29 | 4828 | 168 |
| torfowiskowy | 177 | 103 | 18213 | 656 |
| faunistyczny | 141 | 304 | 42880 | 321 |
| krajobrazowy | 108 | 232 | 25036 | 888 |
| przyrody nieożywionej | 72 | 25 | 1817 | 28 |
| wodny | 44 | 106 | 4652 | 5 |
| stepowy | 32 | 16 | 514 | 1 |
| słonoroślowy | 4 | 13 | 51 | 0 |
Począwszy od 2005 roku istnieje dodatkowo podział na typy i podtypy mające przypisane oznaczenia kodowe. Stosuje się równolegle dwa podziały, ze względu na główny przedmiot ochrony oraz dominujący typ ekosytemów (każdy rezerwat może zostać przypisany do jednego rodzaju, dwóch typów i dwóch podtypów)[7]. Pozwala to na dokładniejsze określenie zasobów przyrodniczych danego rezerwatu oraz sprawniejsze zarządzanie siecią obszarów chronionych.
Zobacz też [edytuj]
- rezerwaty przyrody w Polsce
- obszar chronionego krajobrazu
- obszar Natura 2000
- ogród botaniczny, ogród zoologiczny
- rezerwat biosfery - rezerwaty biosfery w Polsce
- park krajobrazowy - parki krajobrazowe w Polsce
- park narodowy - parki narodowe w Polsce
- pomnik przyrody
- stanowisko dokumentacyjne
- użytek ekologiczny
- zespół przyrodniczo-krajobrazowy
Przypisy
- ↑ Baza danych na temat obszarów chronionych na świecie (www.protectedplanet.net). Dostęp 9.04.2012
- ↑ 2,0 2,1 MICHAEL ALLABY. "nature reserve." A Dictionary of Ecology. 2004. Encyclopedia.com. Dostęp 9.04.2012
- ↑ "Nature reserve." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Dostęp 09.04.2012.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Dariusz Bochenek (red.). Ochrona Środowiska 2012. , s. 286-287. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 0867-3217. [dostęp 30.12.2012].
- ↑ Tekst ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220)
- ↑ Definicje pojęć GUS
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Tekst rozporządzenia z dnia 30 marca 2005 r. w sprawie rodzajów, typów i podtypów rezerwatów przyrody (Dz. U. z 2005 r. Nr 60, poz. 533)
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody (dane nie są pełne)
- Baza danych polskich rezerwatów przyrody (uwaga! niektóre dane mogą być nieaktualne)
