Rezerwat przyrody

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tablica informacyjna rezerwatu przyrody w rezerwacie Horowe Bagno
Tablica informacyjna rezerwatu przyrody na Węgrzech

Rezerwat przyrody – obszarowa forma ochrony przyrody w Polsce. Podobne pod względem funkcji tereny chronione powoływane są też w wielu innych krajach na świecie.

Rezerwaty przyrody na świecie[edytuj | edytuj kod]

Formy ochrony przyrody zwane rezerwatami istnieją w wielu państwach świata[1]. Z reguły są to chronione przepisami prawnymi i wyłączone z użytkowania obszary przeznaczone na cele ochrony przyrody oraz prowadzenia badań naukowych, a dostęp do nich osób postronnych jest mniej lub bardziej ograniczony[2]. Zazwyczaj są one mniejsze od parków narodowych[3]. Brak jest jednak jednorodnej, międzynarodowej definicji rezerwatów oraz jednorodnych kryteriów ich wyznaczania, a obiekty tego typu w różnych krajach mogą być inaczej zarządzane i chronione[2].

Rezerwaty przyrody w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Liczba rezerwatów w Polsce stopniowo rośnie, w 2000 r. było ich 1307, w 2005 r. 1395, w 2008 r. 1441, a w 2011 r. 1469. Według danych z 2012 roku liczba obiektów tego typu osiągnęła 1481, a ich całkowita powierzchnia wynosiła 165 531 ha, co stanowi 0,53 % powierzchni kraju. Stosunkowo najwięcej rezerwatów znajdowało się w województwie mazowieckim (184), najmniej w województwie opolskim (36). Średnia w skali kraju wielkość obiektów wynosiła 111,8 hektarów, najmniejsza była w województwie opolskim (25,8 ha), największa w województwie warmińsko-mazurskim (286,7 ha)[4].

Podstawy prawne[edytuj | edytuj kod]

W Polsce rezerwaty przyrody to jedna z obszarowych form ochrony przyrody. Rezerwat przyrody w brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. (art. 13 ust. 1)[5]:

...obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi.

Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220

Zasady funkcjonowania[edytuj | edytuj kod]

Przedmiotem ochrony w rezerwacie może być całość przyrody lub szczególne jej składniki, w tym fauna, flora, biota grzybów oraz twory przyrody nieożywionej.

Cały obszar rezerwatu albo jego części mogą podlegać ochronie ścisłej, ochronie czynnej lub ochronie krajobrazowej. Ochrona ścisła polega na nieingerencji w naturalne procesy, ochrona czynna dopuszcza wykonywanie zabiegów ochronnych (np. usunięcie drzew zacieniających stanowisko cennego gatunku rośliny), a ochrona krajobrazowa polega na prowadzeniu gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej w sposób uwzględniający potrzeby przedmiotu ochrony.

Rezerwat ustanawiany jest na mocy zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Likwidacja lub zmniejszenie rezerwatu jest możliwe wyłącznie w przypadku bezpowrotnej utraty jego wartości przyrodniczych. Dla rezerwatu sporządza się na okres 20 lat tzw. plan ochrony – dokument określający cele ochrony, zadania ochronne do wykonania oraz reguły udostępnienia rezerwatu. Plan taki zatwierdza regionalny dyrektor ochrony środowiska.

Rezerwat krajobrazowy na Szczelińcu Wielkim udostępniony jest do zwiedzania
Rezerwat słonoroślowy Owczary
Rezerwat stepowy Góry Wschodnie
Rezerwat leśny Buczyna nad Słupią

Rodzaje rezerwatów przyrody w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Od początku istnienia w Polsce zdefiniowanej prawnie ochrony rezerwatowej wyróżnia się dziewięć rodzajów rezerwatów. W zależności od głównego przedmiotu ochrony są to[6][7]:

Rodzaj rezerwatu[7] Liczba obiektów[4] Średnia powierzchnia (ha)[4] Łączna powierzchnia (ha)[4] Powierzchnia ochrony ścisłej (ha)[4]
leśny 722 93 66858 2014
florystyczny 169 29 4837 168
torfowiskowy 183 101 18453 777
faunistyczny 144 300 43258 321
krajobrazowy 108 232 25051 1593
przyrody nieożywionej 73 26 1934 153
wodny 45 102 4568 9
stepowy 33 16 521 1
słonoroślowy 4 13 51 0

Począwszy od 2005 roku istnieje dodatkowo podział na typy i podtypy mające przypisane oznaczenia kodowe. Stosuje się równolegle dwa podziały, ze względu na główny przedmiot ochrony oraz dominujący typ ekosytemów (każdy rezerwat może zostać przypisany do jednego rodzaju, dwóch typów i dwóch podtypów)[7]. Pozwala to na dokładniejsze określenie zasobów przyrodniczych danego rezerwatu oraz sprawniejsze zarządzanie siecią obszarów chronionych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]