Rezerwat przyrody Meteoryt Morasko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Meteoryt Morasko
{{{Opis_zdjęcia}}}
Jeden z kraterów w rezerwacie
Rodzaj rezerwatu przyrodniczo-astronomiczny
Państwo  Polska
Data utworzenia 24 maja 1976 roku
Powierzchnia 55 ha
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Meteoryt Morasko
Meteoryt Morasko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Meteoryt Morasko
Meteoryt Morasko
Ziemia 52°28′58,944″N 16°53′38,399″E/52,483040 16,894000Na mapach: 52°28′58,944″N 16°53′38,399″E/52,483040 16,894000
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rezerwaty przyrody w Polsce
Portal Portal Ochrona środowiska
Staw w kraterze
Głaz poświęcony Franciszkowi Jaśkowiakowi

Meteoryt Moraskorezerwat przyrodniczo-astronomiczny utworzony 24 maja 1976 roku, o powierzchni 54,5 ha. Znajduje się on w północnej części Poznania, na Morasku i graniczy bezpośrednio z Suchym Lasem. Na jego terenie mieszczą się kratery, które zdaniem większości badaczy powstały w wyniku upadku meteorytu Morasko ok. 5 tys. lat temu. Rezerwat podlega Nadleśnictwu Łopuchówko, a bezpośrednią opiekę nad nim sprawuje Leśnictwo Marianowo.

Przez rezerwat przebiega szlak turystyczny żółty szlak turystyczny do Rezerwatu Meteorytów

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

W dominującym na terenie rezerwatu lesie grabowo-dębowym rośnie wiele rzadkich gatunków roślin[1]:

Występują tam również rzadko spotykane ptaki:

Na terenie rezerwatu wytyczono ścieżkę dydaktyczną. Przez cały rezerwat prowadzi specjalny szlak turystyczny, a każde ciekawe miejsce jest opisane za pomocą specjalnych tablic informacyjnych. Do rozwoju edukacyjnego tego miejsca bardzo aktywnie przyczynia się od 1994 roku Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra” z Poznania.

Kratery i meteoryty[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Morasko (meteoryt).

Na terenie rezerwatu znajduje się 7 kraterów, z czego największy ma ok. 60 metrów średnicy i 11,5 m głębokości[1]. Powszechnie uważa się, że jest to pozostałość po upadku meteorytu ok. 5 tysięcy lat temu.

Pierwszy meteoryt na Morasku odnalazł w 1914 niemiecki żołnierz podczas budowy umocnień wojskowych. Od tego czasu znaleziono wiele fragmentów (w 1956 odnaleziono meteoryt o masie 78 kg).

We wrześniu 2006, w wyniku poszukiwań za pomocą wykrywacza metalu prowadzonych na zlecanie naukowców z Instytutu Geologii UAM przez Krzysztofa Sochę, poszukiwacza meteorytów z Kielc, został odnaleziony meteoryt, który po usunięciu zanieczyszczeń waży 164 kg. W owym czasie był to największy meteoryt znaleziony w Polsce[2]. Po dokonaniu badań odkryto, że meteoryt oprócz stopu żelazo-niklu zawiera niewielką ilość krzemianów (pirokseny) nie występujących na Ziemi[3].

W październiku 2012, na głębokości 2,1 m, dwoje poszukiwaczy z Opola znalazło meteoryt, który po oczyszczeniu z pyłu i warstwy wierzchniej osiągnął wagę 261 kg, po czym trafił do Instytutu Geologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza[4]. Jest to największy meteoryt znaleziony w Polsce[5].

Od roku 2006 władze Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza rozważały powstanie centrum edukacyjnego mającego na celu zgromadzenia większej uwagi wokół rezerwatu oraz odnalezionych tam meteorytów[6].

Na terenie rezerwatu znajduje się głaz narzutowy znaleziony przez rolnika o nazwisku Szeszuła. W czasie orki, zahaczył pługiem o jakiś obiekt i zaczął go wykopywać. Głaz waży ok. 70 ton. Został znaleziony w miejscowości Łęki Wielkie w powiecie grodziskim w gminie Kamieniec[potrzebne źródło].

Teorie na temat pochodzenia kraterów[edytuj | edytuj kod]

Większość uczonych skłania się obecnie ku teorii o meteorytowym pochodzeniu kraterów. Przemawia za nią fakt znalezienia w ich okolicy fragmentów materii meteorytowej oraz występowanie w ich pobliżu pyłu prawdopodobnie kosmicznego pochodzenia. Po odkryciu kraterów obok teorii o ich kosmicznym pochodzeniu[7] pojawiła się teoria o ich polodowcowym pochodzeniu. Uzasadnieniem dla niej jest niezgodność lokalizacji znajdowanych meteorytów z przewidywanymi lokalizacjami okazów, których spadek miałby spowodować powstanie kraterów oraz nietypowe kształty i położenie kraterów względem siebie. Różne warianty tej teorii biorą pod uwagę m.in. spadek meteorytu na lodowiec z dala od Moraska, a następnie wyżłobienie kraterów przez lodowiec i transport spadłych meteorytów na miejsce ich obecnego występowania[8] (zjawiska transportu meteorytów przez lodowiec występują obecnie na Antarktydzie). Obecnie teoria lodowcowa stanowi pogląd mniejszościowy, ale kwestia pochodzenia kraterów w Morasku nadal nie została jeszcze ostatecznie rozstrzygnięta[9][10]. Wciąż prowadzone są także badania mineralogiczne samych meteorytów.

Informacje geograficzne i praktyczne[edytuj | edytuj kod]

  • na terenie rezerwatu znajduje się najwyższe wzniesienie Poznania - Góra Moraska,
  • na terenie rezerwatu znajduje się małe jezioro polodowcowe o powierzchni 0,2 km² - Zimna Woda,
  • do rezerwatu można dojechać autobusem linii 902 z dworca Jana III Sobieskiego (obowiązuje taryfa ZTM Poznań - bilet na strefę "A") i wysiąść na przystanku "Rezerwat Morasko".
  • od 2006 roku do rezerwatu można dojechać korzystając z darmowej wypożyczalni rowerów, znajdującej się na pętli Poznańskiego Szybkiego Tramwaju (wystarczy okazać aktywną tzw. KOM-Kartę lub kartę PEKA ZTM i podpisać umowę o nieodpłatnym wypożyczaniu). Wraz z umową przekazywana jest specjalna mapa okolicy. Do rezerwatu dojeżdża się korzystając z żółtego szlaku nr 3585, który zaczyna się tuż za pętlą.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Znane kratery meteorytowe:

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Rezerwat "Meteoryt Morasko". poznan.pl. [dostęp 2013-06-04].
  2. Jacek Łuczak, Łukasz Cynalewski. Największy meteoryt w Polsce. „Gazeta Wyborcza”, s. 16, 2006-12-01. 
  3. Jacek Łuczak. Sylwetka tygodnia - Andrzej Muszyński. „Gazeta Wyborcza, poznański dodatek lokalny”, 2006-12-02. 
  4. Kosmos! Największy w Polsce meteoryt odkryty na Morasku. „Gazeta Wyborcza0”, 2012-10-24. 
  5. Znaleziono największy w Polsce meteoryt. Waży 261 kg!. Newsweek.pl. [dostęp 2012-11-17].
  6. Jacek Łuczak. Wielki kawał żelaza z Moraska. „Gazeta Wyborcza, poznański dodatek lokalny”, s. 3, 2006-11-30. 
  7. Vagn F. Buchwald: Handbook of Iron Meteorites. University of California, 1975.
  8. Krzysztof Socha. Morasko - inne spojrzenie, oraz komentarz redakcyjny Andrzeja S. Pilskiego do tego artykułu. „Meteoryt”. 
  9. Andrzej S. Pilski. Gdzie i kiedy spadł meteoryt Morasko?. „Meteoryt”. 
  10. Krzysztof Socha. Pożegnanie kraterów Morasko. „Acta Societatis Metheoriticae Polonorum”. 2, 2011. Polskie Towarzystwo Meteorytowe (pol.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • B. Hurnik, H.Hurnik. Kratery Morasko. „Problemy”. 122, 1986. 
  • Marek Żbik: Tajemnice Kamieni z Nieba. Warszawa: 1987.
  • A. Dzięczkowski, H. Korpikiewicz: Zagadka meteorytu Morasko. Poznań: 1979.
  • H. Korpikiewicz: Spadające gwiazdy, czyli rzecz o meteorach i meteorytach. Poznań: 1988.
  • A. Dzięczkowski, Z. Pniewski. Projekt rezerwatu geologiczno-florystycznego na Górze Moraskiej pod Poznaniem. „Przyroda polski zachodniej”. 9, s. 32-47, 1971. Poznań. 
  • S. Janyszek, A. Pawłowski i inni Rezerwat meteoryt Morasko - przyrodnicza perła Poznania, Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody "Salamandra", Poznań 2000

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]