Richard Sorge

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Richard Sorge 1940
Znaczek z Richardem Sorge wydany przez pocztę NRD
Znaczek z Richardem Sorge wydany przez pocztę ZSRR

Richard Sorge (ur. 4 października 1895 w Sabunczi pod Baku w guberni bakijskiej Imperium Rosyjskiego - zm. 7 listopada 1944 w Toshima (obecnie dzielnica Tokio)) – dziennikarz niemiecki, doktor nauk politycznych, od 1929 r. agent sowieckiego wywiadu wojskowego (Razwiedupr\GRU) o kryptonimie "Ramsay", od 1919 r. członek KPD, a od 1925 r. WKP(b).

Był jednym z dziewięciorga dzieci Wilhelma Sorge – inżyniera górniczego – i jego żony Niny z d. Kobielew, Rosjanki. Rodzina wróciła do Niemiec, gdy Sorge miał trzy lata. Stryjeczny dziadek Richarda Sorge, Friedrich Adolf Sorge, był sekretarzem Karola Marksa.

Podczas I wojny światowej jako ochotnik wstąpił do wojska. Podczas działań na froncie zachodnim w 1916 zranił go szrapnel, łamiąc obie nogi i powodując okulawienie do końca życia. Awansowany do stopnia kaprala, otrzymał Krzyż Żelazny i został zwolniony z wojska z powodu złego stanu zdrowia.

Podczas leczenia studiował dzieła Marksa i Engelsa. Od 1916 był członkiem USPD. Resztę czasu wojny poświęcił na studia ekonomii i nauk politycznych w Berlinie, Kilonii i Hamburgu. W Kilonii został w Instytucie Gospodarki Światowej (niem. Institut für Weltwirtschaft) asystentem socjologa prof. Kurta Alberta Gerlacha. W 1919, wraz z częścią członków USPD wstąpił do KPD. W 1920 w Hamburgu uzyskał doktorat z nauk politycznych przedstawiając pracę Die Reichstarife des Zentralverbandes deutscher Konsumvereine. Za aktywne przeciwstawianie się puczowi Kappa w marcu 1920 został usunięty z asystentury, kilka miesięcy pracował jako górnik. Osiedlił się w Solingen, w 1921 poślubił Christianę Gerlach (byłą żonę Kurta Alberta Gerlacha), zatrudnił w redakcji Bergische Arbeiterstimme i ponownie został asystentem prof. Gerlacha, aż do jego śmierci w 1922. W 1922 przeniósł się do Frankfurtu, gdzie kontynuował pracę jako dziennikarz. Na nielegalnym zjeździe KPD we Frankfurcie (7-10 kwietnia 1924) nawiązał kontakt z wysokimi funkcjonariuszami Kominternu i został zwerbowany jako agent wywiadu.

W 1924 wyjechał do Moskwy, gdzie pracował w kontrolowanym przez OGPU wydziale łączności międzynarodowej Kominternu. Wówczas rozpadło się jego małżeństwo. W 1929 Jan Berzin zwerbował go do sowieckiego wywiadu wojskowego - Razwiedupru, którego agentem pozostał do końca życia.

W 1930 r. został wysłany do Szanghaju, gdzie pod przykrywką korespondenta Frankfurter Zeitung prowadził działalność szpiegowską dla Sowietów. Tam poznał japońskiego dziennikarza Hotsumiego Ozaki, pracującego dla gazety Asahi Shimbun, z którym później podjął współpracę szpiegowską. W styczniu 1932 opisywał chińsko-japońskie walki uliczne w Szanghaju. W grudniu tego roku został odwołany do Moskwy. Tam ożenił się ponownie

Sorge został odznaczony i ożenił się powtórnie z Jekatieriną Maksimową, z którą współpracował w Chinach i z którą powrócił do Moskwy. W 1933 został wysłany do Berlina, pod kryptonimem Ramsay, aby odnowić kontakty z redakcją "Frankfurter Zeitung". Umożliwiło to wysłanie go jako niemieckiego korespondenta do Japonii. 6 września 1933 przybył w tym charakterze do Jokohamy.

W latach 1933-1934 Sorge zbudował siatkę szpiegowską w Japonii pracującą dla Razwiedupru. Jego agenci mieli kontakty z głównymi politykami, dzięki czemu uzyskiwał informacje o japońskiej polityce zagranicznej. Ponownie nawiązał kontakt z Hotsumim Ozaki, który był doradcą Fumimaro Konoe, premiera Japonii. Wykorzystywał to m.in. kopiując tajne dokumenty dla Sorgego.

Oficjalnie Sorge wstąpił do NSDAP i pracował dla lokalnej ambasady i ambasadora Eugena Otta jako agent Abwehry. Umożliwiało mu to potwierdzanie uzyskiwanych informacji w drugim źródle. Był uważany za gorliwego nazistę, na wydanym przez Sorgego przyjęciu pożegnalnym przed wyjazdem do Japonii był obecny Joseph Goebbels. Jednak z powodu stresu popadł w alkoholizm.

Sorge przekazał Sowietom informacje o pakcie antykominternowskim, pakcie trzech i podał dokładną datę rozpoczęcia planu Barbarossa, którą uzyskał dwa dni wcześniej od niemieckiego attaché wojskowego w Tokio. Moskwa podziękowała za informację, ale nie podjęła jakichkolwiek działań. Jesienią 1941 przekazał informację, że Japonia nie ma zamiaru atakowania ZSRR od wschodu, do czasu upadku Moskwy lub uzyskania trzykrotnej przewagi Armii Kwantuńskiej nad Specjalną Armią Dalekiego Wschodu, lub też wybuchu powstania ludowego na Syberii. Ta kluczowa informacja pozwoliła Sowietom przesunąć siły z Syberii i uratować Moskwę. Japoński kontrwywiad (Tokkō) przechwytywał informacje Sorgego i podjął obserwację, w wyniku której 14 października 1941 roku został aresztowany Ozaki, a 18 października 1941 roku Sorge. Tokio trzykrotnie proponowało Moskwie wymianę dr Sorge na swoich agentów, trzykrotnie nastąpiła odmowa, z zaprzeczeniem jakichkolwiek jego związków z wywiadem sowieckim.

7 listopada 1944, w rocznicę rewolucji październikowej, Richard Sorge i Hotsumi Ozaki zostali powieszeni. W 1964 pośmiertnie przyznano mu tytuł Bohatera Związku Radzieckiego.

W 1961 roku we Francji, w koprodukcji z Niemcami, Włochami i Japonią, nakręcono film Qui êtes-vous, Monsieur Sorge? (Kim pan jest, doktorze Sorge?), który był bardzo popularny w Związku Radzieckim.

Bibliografia, linki[edytuj | edytuj kod]