Rinpa
Rinpa – kierunek malarski w sztuce japońskiej, zapoczątkowany przez grupę malarzy i dekoratorów japońskich. Ich pierwsza szkoła powstała w Kioto w XVII wieku. Swoje wpływy rozszerzyła w późniejszych czasach na Kanazawę i Edo. Do prekursorów rinpa należeli Tawaraya Sōtatsu (?–1640), Hon'ami Kōetsu (1558–1637) i Ogata Kōrin (1658–1716).
Termin rinpa wywodzi się od imienia jednego z założycieli – Ogaty Kōrina. Użyty w wyrazie znak rin był wykorzystywany do oznaczenia szkoły Kōrina – kōrinha. Mecenat nad malarzami szkoły rinpa sprawowali początkowo kupcy i rody arystokratyczne Kioto. Z czasem jej styl stał się rozpoznawalny i popularny. W okresie Edo przeniknął na dwory sioguna i wysokiej arystokracji wojskowej. Pozostaje w użyciu do dziś.
Założenie szkoły wiąże się z imieniem Hon'ami Kōetsu. Za datę jej powstania uważa się rok 1615, gdy malarz zebrał datki od bogatych kupców z buddyjskiej sekty Nichirena i założył grupę, w której skład wchodzili artyści-rzemieślnicy z Kioto. Do zadań członków należało wykonywanie prac, związanych ze zdobieniem ceramiki, tkanin oraz kaligrafią i laką.
W zrzeszeniu Kōetsu znalazł się także Tawaraya Sōtatsu, którego imię wymienia się wśród założycieli szkoły. Wraz z Kōetsu Sōtatsu tworzył tanzaku – ozdobne paski papieru, na którym zapisywano poezję, oraz shikishi – kwadratowe karty z poematami. Sōtatsu zdobił papier, na którym Kōetsu kaligrafował poezję. Następnie gotowe dzieła były sprzedawane w należącym do Sōtatsu eya "Tawaraya" – sklepie z malarstwem. Sōtatsu tworzył także autorskie dzieła. Do najsłynniejszych jego prac należą przede wszystkim dwa parawany Fūjin rajin zu (Bóg wiatru i bóg piorunów) i Matsushima zu (Matsushima) oraz malowidła fusuma (przesuwane ściany) w świątyni Yōgen'in w Kioto. W czwartej dekadzie XVII wieku talent Sōtatsu został doceniony na dworze cesarza. Za swoją twórczość artysta został uhonorowany tytułem hokkyō.
Tradycje szkoły rinpa były kontynuowane w erze Genroku. Do najwybitniejszych twórców tego okresu należało rodzeństwo Ogata Kōrin (?–1716) i Kenzana (1663–1743). Wywodzili się z rodziny kupieckiej, a zajmującej się projektowaniem i handlem kimona dla domów cesarza i sioguna. Ogata Kōrin kształcił się w młodości w szkole Kanō, jednak w późniejszym okresie zaintersował się twórczością Sōtatsu. W swoich pracach stosował technikę tarashikomi. Obrazy malował na złoconym papierze tuszem i farbami wodnymi. Około 1714–1715 roku stworzył jedno ze swoich najsłynnijeszych malowideł Kōhakubai zu (Biała i czerwona śliwa nad strumieniem). Dzieło zdobi parę dwuskrzydłowego parawanu. Drugą rozpoznawalną pracą Ogaty Kōrina jest obraz Shihonkinjichoshoku kakitsubata zu przedstawiający irysy. Powstał na parze sześcioskrzydłowego parawanu. Ogata Kenzana początkowo asystował bratu oraz zajmował się zdobieniem i kaligrafowaniem ceramiki. Po śmierci Kōrin w 1716 roku Kenzana tworzył samodzielnie. Do jego najsłynniejszych prac należy kakemono (zwój pionowy) Hanakago zu (Koszyki z kwiatami i trawami). Cechą twórczości Kenzany jest łączenie malarstwa i poezji.
W odróżnieniu od tradycyjnych szkół malarskich w Japonii, szkoła rinpa nie skupiała krewnych. Należeli do niej malarze, podejmujący każdego rodzaju prace, związane z wystrojem wnętrz, malowaniem wachlarzy, parawanów, kakemono, emakimono; zajmowali się ozdabianiem książek, naczyń, tkanin. Motywy, które stosowali, nawiązywały do malarstwa yamatoe okresu Heian, suibokuga ery Muromachi, motywy kwiatów i roślin czerpali ze stylu okresu Ming, wzorowali się także na stylu szkoły Kanō ery Momoyama. W miarę jak się szerzyły wpływy szkoły rinpa, więcej uwagi zaczęto zwracać na jej technikę malarską. Wykształciła się charakterystyczna dla nurtu technika tarashikomi – ściekanie. Polegała na nakładaniu drugiej warstwy farby lub tuszu na niewyschniętą pierwszą. Druga warstwa mogła mieć ten sam kolor, co pierwsza, albo stanowić wobec niej kontrast. Efektem końcowym było powstanie malowidła o niewyraźnych konturach.
Bbliografia [edytuj]
- Kubiak Ho-Chi B., Estetyka sztuki japońskiej. Wybrane zagadnienia, Kraków 2009, s. 132–134. ISBN 978-83-242-0959-0.
